Hết thời “đốt tiền” cho xe điện: Vì sao xe xăng vẫn là “chân ái” của người tiêu dùng thực dụng?
Tờ Washington Post cho hay sự đảo chiều chính sách chóng mặt tại Washington đang biến những khoản đầu tư hàng chục tỷ USD vào xe điện thành những gánh nặng tài chính khổng lồ. Khi các ưu đãi thuế biến mất và tiêu chuẩn khí thải bị nới lỏng, “ông hoàng” động cơ đốt trong đang có cơ hội giành lại vương quốc của mình từ tay những cỗ máy chạy pin.
Trong suốt nhiệm kỳ trước, chính quyền Tổng thống Joe Biden đã thực hiện một chiến dịch “cây gậy và củ cà rốt” đầy tham vọng nhằm thúc đẩy doanh số xe điện (EV). Tuy nhiên, thực tế thị trường lại là một gáo nước lạnh dội vào những kế hoạch hào nhoáng tại Nhà Trắng.
Theo dữ liệu mới nhất, mục tiêu 50% xe mới bán ra vào năm 2030 là EV hiện đang trở nên xa vời hơn bao giờ hết khi con số thực tế chỉ dừng lại ở mức 6% và đang có xu hướng sụt giảm.
Cái kết của kỷ nguyên ưu đãi đã chính thức lộ diện khi khoản tín dụng thuế 7.500 USD cho mỗi chiếc xe điện mới bị bãi bỏ vào ngày 30/9 năm ngoái.
Ngay sau đó, chính quyền mới của Tổng thống Donald Trump tiếp tục giáng một đòn mạnh mẽ khi thu hồi thẩm quyền của Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) trong việc điều tiết khí thải CO2. Điều này đồng nghĩa với việc các hãng xe không còn bị “ép” phải sản xuất xe điện để bù đắp chỉ số phát thải cho toàn đội xe.
Cú sụp đổ 50 tỷ USD
Nhìn vào báo cáo tài chính của “Big Three” tại Detroit là General Motors (GM), Ford và Stellantis, chúng ta thấy một bức tranh u ám. Ba “gã khổng lồ” này đang phải gánh chịu khoản lỗ lũy kế lên tới 50 tỷ USD từ các khoản đầu tư vào xe điện.
Việc liên tục hủy bỏ các mẫu xe điện mới, thay đổi công năng các nhà máy pin và sa thải hàng nghìn công nhân là minh chứng rõ nhất cho sự thất bại của mô hình tăng trưởng dựa trên trợ cấp.
Cụ thể, Ford đã phải đóng cửa nhà máy sản xuất pin khổng lồ tại Kentucky vào tháng 12 vừa qua, khiến 1.600 công nhân mất việc làm ngay tại nơi mà chính quyền địa phương từng chi tới 250 triệu USD để mời gọi đầu tư.
Theo công ty nghiên cứu Rhodium Group, có khoảng 22 tỷ USD kế hoạch đầu tư vào xe điện, pin và khoáng sản thiết yếu đã “bốc hơi” dưới áp lực chính trị và sự thay đổi của thị trường.
Sự ngắt kết nối giữa tham vọng chính sách và nhu cầu thực tế của người tiêu dùng là nguyên nhân cốt lõi. Ngoài các thành phố lớn ven biển, hạ tầng trạm sạc tại Mỹ vẫn là một “sa mạc”.
Dù đã chi hàng tỷ USD, số lượng trạm sạc được liên bang tài trợ hiện có sẵn vẫn chưa tới 1.000 trạm. Câu hỏi “Ai muốn lái một chiếc xe điện trên đường cao tốc hẻo lánh ở Midwest khi pin sắp cạn?” vẫn là nỗi ám ảnh ngăn cản người tiêu dùng rút hầu bao.
Việc bãi bỏ các quy định khắt khe của EPA không chỉ dừng lại ở khí thải. Nhà lãnh đạo Lee Zeldin của EPA mới đây đã tuyên bố loại bỏ các ưu đãi cho các công nghệ tiết kiệm nhiên liệu như hệ thống “stop-start” (tự động dừng/khởi động động cơ).
Theo EPA, những tính năng này “gần như bị người dùng ghét bỏ” và mang lại hiệu quả giảm phát thải không đáng kể trong thực tế.
Quyết định này là một tín hiệu vui cho các tín đồ của động cơ đốt trong truyền thống. Việc giảm bớt các thiết bị hỗ trợ phức tạp được kỳ vọng sẽ giúp giá xe mới giảm trung bình khoảng 2.400 USD mỗi chiếc, mang lại tổng mức tiết kiệm lên tới 1.300 tỷ USD cho toàn xã hội nhờ giảm chi phí sản xuất và thiết bị đi kèm xe điện.
Ford và các hãng xe lớn đã ngay lập tức bày tỏ sự ủng hộ đối với sự thay đổi này. Đại diện của Ford cho rằng đây là bước đi cần thiết để lập lại sự cân bằng giữa tiêu chuẩn khí thải và lựa chọn của khách hàng.
Khi áp lực về doanh số xe điện không còn, các hãng xe sẽ tập trung nguồn lực vào việc tối ưu hóa động cơ xăng và hybrid, những dòng xe vốn đang mang lại lợi nhuận thực tế thay vì những con số “đốt tiền” trên bảng cân đối kế toán.
Rủi ro tụt hậu trong cuộc đua toàn cầu
Tuy nhiên, việc “quay xe” của Mỹ cũng đi kèm với những rủi ro dài hạn đáng báo động. Trong khi Washington nới lỏng các quy định, Bắc Kinh vẫn đang tiến phăng phăng trên con đường điện hóa.
Tại Trung Quốc, xe điện hiện chiếm tới 55-60% doanh số xe mới. Bằng cách kiểm soát chặt chẽ thị trường và đổ hàng tỷ USD trợ cấp, Trung Quốc đang dần làm chủ chuỗi cung ứng năng lượng sạch của tương lai.
Việc Mỹ rút lui khỏi cuộc đua xe điện có thể khiến ngành công nghiệp ô tô nước này rơi vào tình trạng đình trệ. Tờ Financial Times (FT) cảnh báo rằng ngay cả khi có một sự thay đổi chính sách khác sau năm 2028, Mỹ cũng đã chậm chân nhiều năm so với Trung Quốc. Điều này tạo ra một “phí tổn rủi ro” lớn cho các nhà đầu tư nước ngoài khi chính sách của Mỹ thiếu sự nhất quán.
Hơn nữa, việc bãi bỏ các quy chuẩn môi trường có thể khiến Mỹ đối mặt với các lệnh trừng phạt tài chính hoặc thuế quan trả đũa từ các quốc gia đang chịu tổn thất nặng nề vì biến đổi khí hậu.
Khi thế giới tiến về phía xanh hóa môi trường, việc Mỹ trở thành một “ốc đảo xe xăng” có thể giúp tiết kiệm chi phí trước mắt cho người tiêu dùng, nhưng lại đặt ra dấu hỏi lớn về vị thế công nghệ và uy tín quốc tế của quốc gia này trong thập kỷ tới.
Tóm lại, sự hồi sinh của ngành xe xăng tại Mỹ hiện nay là một phản ứng tự nhiên của thị trường tự do trước những áp lực hành chính không hiệu quả.
Tuy nhiên, liệu đây là một bước lùi chiến lược để củng cố nội lực, hay là sự khởi đầu của một thời kỳ tụt hậu về công nghệ so với các đối thủ phương Đông, vẫn là một bài toán mà chỉ thời gian mới có lời giải chính xác nhất.
*Nguồn: The Washington Post, Financial Times, Reuters, Electrek-Băng Băng- Nhịp sống thị trường
