Hai năm không có công việc ổn định khiến một phụ nữ ngoài 50 tuổi nhận ra rằng, bước sang nửa sau cuộc đời, cảm giác an toàn không nằm ở mức lương từng kiếm được hay việc con cái có thể giúp đỡ bao nhiêu. Thứ đáng tin cậy nhất vẫn là khả năng tự nuôi sống mình, có tiền dự phòng và không để tài chính rơi hoàn toàn vào tay người khác.
Ở tuổi 48, tôi từng nghĩ mình đã bước vào giai đoạn tương đối ổn định. Tôi có một công việc đã làm nhiều năm, thu nhập không quá cao nhưng đều đặn, một khoản tiết kiệm và cuộc sống không có quá nhiều biến động. Khi ấy, tôi vẫn tin rằng chỉ cần cố gắng làm việc thêm vài năm nữa, mọi thứ rồi sẽ đi đúng quỹ đạo.
Nhưng rồi công ty tái cơ cấu. Tôi mất việc.
Ban đầu, tôi không quá lo lắng. Tôi nghĩ mình có kinh nghiệm, tìm một công việc khác chắc không khó. Nhưng thị trường lao động ở tuổi gần 50 không giống những gì tôi tưởng. Có nơi nói thẳng vị trí đó ưu tiên người trẻ. Có nơi mức lương chỉ bằng một nửa công việc cũ. Có nơi sau vài vòng phỏng vấn rồi cũng im lặng.
Hai năm thất nghiệp và làm những công việc không ổn định đã khiến tôi nhìn tiền bạc theo một cách hoàn toàn khác.
1. Đến tuổi 50 mới hiểu, lương cao không quan trọng bằng việc có tiền để sống khi không còn lương
Khi còn đi làm, mỗi tháng nhận lương đúng ngày khiến tôi từng nhầm tưởng rằng mình có năng lực tài chính tốt. Nhưng thực tế, thu nhập đều đặn có thể che giấu rất nhiều vấn đề.
Sau khi mất việc, tôi mới bắt đầu tính xem nếu không có thêm một đồng thu nhập nào, số tiền đang có đủ để sống trong bao lâu.
Đó là phép tính mà đáng lẽ tôi phải làm từ nhiều năm trước.
Ở tuổi 30, thất nghiệp vài tháng vẫn còn nhiều cơ hội bắt đầu lại. Nhưng ở tuổi 50, thời gian tìm việc có thể kéo dài hơn, đồng thời các khoản chi cho sức khỏe, gia đình và cuộc sống cũng khó giảm xuống quá thấp.
Vì thế, quỹ dự phòng với người trung niên không nên chỉ được hiểu là vài tháng tiền sinh hoạt. Nó còn là khoảng đệm giúp chúng ta có quyền từ chối một công việc quá tệ, tránh vay nợ khi gặp biến cố và không phải lập tức tìm đến con cái hoặc người thân khi thu nhập bị gián đoạn.
Sau trải nghiệm của mình, tôi đặt ra một nguyên tắc: tiền dự phòng phải được coi là khoản tiền không được phép tùy tiện sử dụng.
2. Một nguồn thu nhập duy nhất là rủi ro mà nhiều người chỉ nhận ra khi đã quá muộn
Trước khi thất nghiệp, gần như toàn bộ thu nhập của tôi đến từ tiền lương. Tôi từng nghĩ điều đó rất bình thường.
Nhưng khi tiền lương biến mất, tôi mới hiểu vấn đề.
Nếu 90-100% thu nhập của một gia đình phụ thuộc vào một công việc, chỉ cần công việc đó gặp sự cố, toàn bộ hệ thống tài chính sẽ bị ảnh hưởng.
Bởi vậy, sau tuổi 40-50, điều quan trọng không nhất thiết là phải kiếm thật nhiều tiền, mà là cố gắng tạo thêm những nguồn thu nhỏ nhưng tương đối bền vững.
Đó có thể là tiền lãi từ khoản tiết kiệm, công việc bán thời gian, một kỹ năng có thể kiếm thêm thu nhập, cho thuê tài sản hoặc một công việc tự do phù hợp với kinh nghiệm của mình.
Nguồn thu thứ hai ban đầu có thể chỉ vài triệu đồng mỗi tháng. Nhưng khi mất việc chính, vài triệu đồng ấy có thể trở thành khoản tiền giúp bạn trả điện nước, mua thực phẩm hoặc duy trì bảo hiểm.
Tôi mất gần hai năm mới hiểu rằng: thu nhập phụ không phải để làm giàu. Trước hết, nó là một lớp bảo hiểm tài chính.
3. Nửa sau cuộc đời, có tiền trong tay quan trọng hơn việc cố giữ vẻ ngoài “sống ổn”
Trong thời gian thất nghiệp, có một giai đoạn tôi vẫn cố duy trì mức chi tiêu cũ.
Tôi ngại bạn bè biết mình đang gặp khó khăn. Tôi vẫn đi ăn ngoài, mua sắm và tham gia những cuộc gặp không thực sự cần thiết. Một phần vì thói quen, phần khác vì tôi không muốn cảm thấy mình đang “xuống cấp”.
Nhưng chỉ vài tháng sau, số dư tài khoản giảm rất nhanh.
Tôi bắt đầu hiểu rằng ở tuổi trung niên, sĩ diện tài chính là một trong những thứ đắt đỏ nhất.
Không ai chịu trách nhiệm cho tuổi già của bạn chỉ vì hôm nay bạn mặc đẹp hơn, đi chiếc xe đắt hơn hay cố duy trì một mức sống vượt quá khả năng.
Từ đó, tôi bắt đầu chia chi tiêu thành ba nhóm rất rõ: khoản bắt buộc, khoản giúp nâng cao chất lượng sống và khoản có thể bỏ.
Việc cắt giảm không khiến cuộc sống của tôi tệ đi như tưởng tượng. Ngược lại, nó giúp tôi lấy lại cảm giác kiểm soát.
Đến tuổi 50, tiết kiệm không còn đơn thuần là chuyện bớt mua vài món đồ. Nó là việc lựa chọn thứ gì đáng để tiền của mình chảy vào.
4. Có thể dựa vào gia đình, nhưng đừng biến họ thành kế hoạch tài chính của mình
Trong lúc khó khăn nhất, người thân từng nói nếu cần có thể giúp đỡ tôi. Tôi rất biết ơn điều đó.
Nhưng chính lúc ấy, tôi càng nhận ra rằng sự giúp đỡ của người khác chỉ nên là phương án cuối cùng.
Con cái có cuộc sống của chúng. Anh chị em có gia đình riêng. Bạn đời cũng có thể gặp biến cố sức khỏe, công việc hoặc thu nhập.
Nếu kế hoạch tài chính tuổi già của bạn chỉ gồm một câu: “Sau này có con lo”, đó thực sự không phải là một kế hoạch.
Sau hai năm thất nghiệp, điều khiến tôi bình tĩnh nhất không phải việc biết rằng có người sẵn sàng giúp, mà là việc tôi đã dần tạo lại được thu nhập và vẫn giữ được một phần tiền của riêng mình.
Tôi bắt đầu hiểu sâu sắc một điều: có người để dựa vào là may mắn, nhưng có khả năng tự đứng vững mới là cảm giác an toàn lâu dài.
Tuổi 50 chưa muộn để xây lại nền tài chính
Tôi từng nghĩ mất việc ở tuổi gần 50 là một thất bại. Bây giờ nhìn lại, đó lại là khoảng thời gian buộc tôi phải kiểm tra toàn bộ đời sống tài chính của mình.
Tôi học cách giữ một quỹ dự phòng thực sự. Tôi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu nhập. Tôi giảm những khoản chi chỉ để giữ thể diện và bắt đầu nghĩ nghiêm túc hơn về tiền cho tuổi già.
Quan trọng hơn, tôi không còn coi mức lương hiện tại là bằng chứng cho sự an toàn trong tương lai.
Bước vào nửa sau cuộc đời, tài chính tốt không nhất thiết có nghĩa là sở hữu thật nhiều tiền. Đó là khi bạn có đủ tiền mặt để ứng phó với biến cố, ít nợ, chi tiêu thấp hơn khả năng kiếm tiền và vẫn có thể tự chăm sóc cuộc sống của mình nếu một ngày nguồn thu quen thuộc biến mất.
Sau hai năm thất nghiệp, ở tuổi 50, tôi cuối cùng cũng hiểu: tiền không thể giải quyết mọi vấn đề, nhưng sự độc lập tài chính có thể giúp một người giữ được rất nhiều quyền lựa chọn.
Và trong nửa sau cuộc đời, khả năng tự mình đứng vững chính là một trong những tài sản đáng giá nhất.
Nhật Anh–Thanh Niên Việt
