Từ khoản vốn vỏn vẹn 200 USD và một chiếc xe tải thuê, người phụ nữ Mỹ đã gây dựng đế chế kinh doanh phế liệu với doanh thu khoảng 725 triệu USD/năm (hơn 18.841 tỷ đồng).
Marsha Serlin là CEO của United Scrap Metal, một trong những doanh nghiệp tái chế phế liệu công nghiệp lớn tại Mỹ, với doanh thu khoảng 725 triệu USD/năm. Đằng sau quy mô ấy là hành trình khởi nghiệp bắt đầu từ thời điểm bế tắc nhất trong cuộc đời người phụ nữ này.
Tay trắng khởi nghiệp
Hơn 40 năm trước, cuộc sống của Serlin rơi vào khủng hoảng. Khi hôn nhân đổ vỡ, chiếc ô tô bị thu hồi, còn căn nhà đứng trước nguy cơ bị siết nợ, bà phải tìm cách nuôi 2 người con nhỏ và giữ lại tổ ấm cho gia đình.
Serlin khi đó không có nhiều lựa chọn. Bà từng thử bán quần áo và bảo hiểm nhưng nhận ra những công việc này khó mang lại đủ thu nhập để duy trì cuộc sống. Tình hình càng trở nên căng thẳng khi bà phát hiện mình đang nợ tới 250.000 USD tiền thuế.
Trong lúc gần như không đủ tiền thanh toán các hóa đơn sinh hoạt, Serlin nhớ tới một khách hàng cũ từng thuê bà chăm sóc cây cảnh. Người này là Ray Ebbinger, sống trong một khu căn hộ cao cấp nhưng thường xuyên có mặt ở nhà trong giờ làm việc.
Serlin gọi điện hỏi ông làm nghề gì. Khi biết Ebbinger kinh doanh phế liệu, bà lập tức đề nghị: “Hãy dạy tôi mọi thứ ông biết trong 24 giờ.” Ebbinger đồng ý.
Ngày đầu tiên bước vào bãi phế liệu, Serlin xuất hiện trong một chiếc váy mùa hè và giày cao gót. Trước mắt bà là nền đất đầy dầu mỡ, những đống kim loại nặng và môi trường lao động hoàn toàn xa lạ. Ebbinger thậm chí không hiểu tại sao bà lại muốn bước vào ngành này và nói một người làm tốt có thể kiếm khoảng 300 USD/ngày. Với một người đang cần tiền gấp, đó là lý do đủ để bà thử sức.
200 USD, một chiếc xe tải thuê và 16 giờ làm việc mỗi ngày
Năm 1978, Serlin bắt đầu kinh doanh với vỏn vẹn 200 USD tiền mặt (hơn 5 triệu đồng). Bà thuê một chiếc xe tải và thanh toán bằng thẻ tín dụng Sears.
Không có nhà xưởng, không có đội ngũ nhân viên hay nguồn vốn lớn, Serlin tự đi khắp các con hẻm, gõ cửa từng nhà máy để tìm nguồn phế liệu. Bà làm việc 16 giờ mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần.
Trong khi đó, chị gái bà sắp xếp một người giúp việc ở cùng các con của Serlin để bà có thể tập trung kiếm tiền. Bước ngoặt đầu tiên đến một năm sau.
Một trận bão tuyết lớn quét qua Illinois khiến hệ thống đường sắt đình trệ, giao thông đường phố bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Serlin nhận được thông tin rằng một nhà máy đóng hộp của Del Monte Foods đang có lượng phế liệu chất đống trong các lối đi. Nếu không nhanh chóng dọn sạch, hoạt động của nhà máy có nguy cơ bị đình trệ.
Serlin gọi cho Del Monte và thuyết phục công ty cho mình một cơ hội. Cùng với anh trai, bà nhanh chóng dọn sạch lượng phế liệu và giúp nhà máy tránh nguy cơ phải đóng cửa. Phần thưởng sau đó là hợp đồng dài hạn đầu tiên, tạo nền móng để United Scrap Metal phát triển.
Bước vào một ngành vốn do nam giới chiếm ưu thế, Serlin không tránh khỏi những ánh mắt hoài nghi. Bà trực tiếp chất những khối kim loại méo mó lên xe tải, lái xe và làm những công việc nặng nhọc mà nhiều người cho rằng phụ nữ khó có thể đảm nhận lâu dài.
“Một số người đàn ông trong ngành đã đánh giá thấp tôi”, Serlin nhớ lại. Họ cho rằng bà sẽ bỏ cuộc sau 3 tháng. Khi bà trụ được 6 tháng, họ nghĩ có lẽ bà sẽ tồn tại được một năm. Nhưng Serlin vẫn tiếp tục.
Công việc nặng nhọc khiến cơ thể bà thường xuyên bầm tím, đau nhức. Có lần, sau một ngày làm việc, bà lái xe tới một cửa hàng đồ ăn nhanh để mua nước uống. Nhân viên tại đây nhìn bà với vẻ kinh ngạc rồi hỏi có cần gọi cảnh sát hay không.
Serlin lúc đó mới nhận ra quần áo mình rách và dính đầy bụi bẩn, trên người còn có những vết xước.
“Có ai làm bà bị thương sao?”, người nhân viên hỏi.
“Ồ, không. Tôi chỉ đang làm việc thôi”, bà đáp.
Từ căn nhà đầy phế liệu đến doanh nghiệp hơn 700 nhân viên
Thời gian đầu, căn nhà của Serlin là trụ sở công ty. Không lâu sau, gara và nhà riêng của bà cũng chất đầy những thùng chứa nhôm, đồng và thép không gỉ.
Năm 1981, Serlin mua một tòa nhà nhỏ xuống cấp tại Cicero, vùng ngoại ô Chicago, để làm trụ sở cho United Scrap Metal. Từ đây, công ty bắt đầu mở rộng đều đặn. Mỗi khi có thêm tiền, Serlin lại mua thêm những khu đất phía sau văn phòng, đầu tư máy móc tốt hơn và tuyển thêm nhân viên.
Đến năm 2009, United Scrap Metal có khoảng 200 lao động. Công ty cũng duy trì tỷ lệ nhân viên gắn bó tương đối cao so với mặt bằng ngành. Một trong những nhân viên hiện tại, Benito Rosales, chính là người đầu tiên Serlin tuyển dụng. Trong nhiều năm làm việc tại công ty, Rosales còn giới thiệu khoảng 30 người thân vào làm cùng.
Vào thời điểm đó, mỗi năm, công ty của bà xử lý khoảng 140.000 tấn thép cùng 100 triệu pound các loại vật liệu khác, đồng thời đạt 215 triệu USD (hơn 5.587 tỷ đồng) doanh thu. Đến năm 2025, doanh nghiệp đã có thêm 10 cơ sở tại 9 bang của Mỹ, với hơn 700 nhân viên và doanh thu khoảng 725 triệu USD/năm (hơn 18.841 tỷ đồng).
Serlin cho rằng khả năng giữ chân nhân sự đến từ cách tuyển dụng và chính sách phúc lợi. Đặc biệt, mọi nhân viên mới đều phải trải qua thời gian làm việc trực tiếp tại bãi phế liệu, kể cả những người sau này sẽ chuyển lên văn phòng.
Theo Serlin, nhân viên cần hiểu vật liệu đến từ đâu và cách xử lý chúng trước khi đảm nhận những công việc khác.
Con trai bà, Brad Serlin, hiện là người đứng thứ hai tại United Scrap Metal. Nhưng trước khi ngồi vào vị trí quản lý, anh cũng phải bắt đầu từ công việc của một lao động tại bãi phế liệu.
Brad mất khoảng 20 năm để đi từng bước lên các vị trí cao hơn. Mẹ anh thậm chí không dành cho con trai một chiếc bàn làm việc riêng trong 5 năm đầu tiên.
Mối quan hệ giữa hai mẹ con vì thế đôi khi cũng giống một cuộc tranh luận trong gia đình hơn là giữa CEO và cấp dưới. Có những ngày Brad cho rằng mình mới là người quyết định, trong khi mẹ anh lại nghĩ điều ngược lại. Hai người thường xuyên bất đồng về các quyết định kinh doanh.
Dù vậy, những bất đồng ấy không làm thay đổi vị trí của Brad trong doanh nghiệp. Anh đã chứng minh được năng lực sau nhiều năm làm việc từ vị trí thấp nhất.
Ngày Serlin bước vào ngành phế liệu, mục tiêu của bà đơn giản là kiếm đủ tiền để nuôi hai con và giữ lại căn nhà. Nhiều thập kỷ sau, United Scrap Metal đã trở thành một trong những doanh nghiệp tái chế phế liệu công nghiệp lớn tại Mỹ. Với Serlin, thành công này không chỉ nằm ở những con số.
“Tôi chưa bao giờ nhìn vào nơi mình bắt đầu, bởi điều quan trọng luôn là nơi bạn sẽ đi đến”, bà chia sẻ.
(Theo Forbes)-Ánh Lê–Nhịp sống thị trường
