Nếu được quay lại tuổi 35, có một việc tôi chắc chắn sẽ làm sớm hơn: Không để phần lớn tiền dư nằm yên trong tài khoản thanh toán, mà chia thành nhiều sổ tiết kiệm theo từng mục đích và thời hạn khác nhau.
Ở tuổi 35, nhiều người đã bắt đầu có thu nhập ổn định hơn, nhưng tiền bạc lại thường nằm trong một trạng thái khá “lửng lơ”: Chưa đủ lớn để đầu tư mạnh tay, nhưng cũng không còn ít đến mức có thể tiêu hết mà không suy nghĩ. Nếu được quay lại tuổi 35, có một việc tôi chắc chắn sẽ làm sớm hơn: không để phần lớn tiền dư nằm yên trong tài khoản thanh toán, mà chia thành nhiều sổ tiết kiệm theo từng mục đích và thời hạn khác nhau.
Sai lầm của tôi khi đó không phải là tiêu hoang. Ngược lại, tôi khá tiết kiệm. Mỗi tháng sau khi trả tiền nhà, sinh hoạt, nuôi con và các khoản cố định, tôi thường còn dư một khoản. Nhưng vì nghĩ “để trong tài khoản cho tiện”, số tiền ấy cứ nằm chung với tiền chi tiêu hằng ngày. Hậu quả là nhìn số dư cao thì dễ có cảm giác mình vẫn còn nhiều tiền, những khoản vài trăm nghìn hay một vài triệu cũng được chi ra nhẹ tay hơn.
Nhiều năm sau tôi mới hiểu, với người có thu nhập trung bình và muốn tích lũy bền vững, điều quan trọng không chỉ là kiếm được bao nhiêu, mà còn là tạo khoảng cách giữa tiền dành để tiêu và tiền dành để giữ.
Nếu quay lại tuổi 35, tôi sẽ chia tiền thành 4 tầng
Thay vì có một tài khoản chứa tất cả, tôi sẽ chia dòng tiền thành bốn phần rõ ràng: tiền sinh hoạt, quỹ dự phòng, tiết kiệm trung hạn và tiết kiệm dài hạn.
Giả sử một gia đình có thu nhập 30 triệu đồng/tháng, chi phí sinh hoạt bình quân khoảng 20 triệu đồng và còn dư 10 triệu đồng, cách phân bổ có thể tham khảo như sau:
|
Khoản tiền |
Tỷ lệ tham khảo |
Số tiền/tháng |
Cách giữ |
|
Chi tiêu và hóa đơn |
Khoảng 65-70% thu nhập |
20 triệu đồng |
Tài khoản thanh toán |
|
Quỹ dự phòng ngắn hạn |
10% phần tiền dư |
1 triệu đồng |
Tài khoản linh hoạt/tiết kiệm ngắn hạn |
|
Tiết kiệm trung hạn |
40% phần tiền dư |
4 triệu đồng |
Sổ 3-6 tháng |
|
Tiết kiệm dài hạn |
50% phần tiền dư |
5 triệu đồng |
Sổ 6-12 tháng hoặc dài hơn tùy kế hoạch |
Tỷ lệ trên không phải công thức bắt buộc. Người đang có khoản vay lớn, chuẩn bị sinh con, mua nhà hoặc thu nhập thiếu ổn định sẽ cần cách chia khác. Điểm quan trọng là tiền đã xác định để tích lũy nên được chuyển khỏi tài khoản chi tiêu càng sớm càng tốt.
Không gửi toàn bộ tiền vào một sổ duy nhất
Nếu có 100 triệu đồng tiền nhàn rỗi, trước đây tôi có thể gửi cả 100 triệu vào một sổ 12 tháng với suy nghĩ đơn giản: gửi càng lâu, lãi suất thường càng hấp dẫn. Nhưng cách này có một bất tiện lớn.
Chỉ cần vài tháng sau phát sinh việc cần 20 triệu đồng, tôi có thể phải tất toán trước hạn cả sổ hoặc xử lý theo điều kiện của ngân hàng. Khi đó, phần tiền không thực sự cần dùng cũng có thể bị ảnh hưởng về mức lãi được hưởng.
Nếu quay lại tuổi 35, tôi sẽ chia 100 triệu đồng thành nhiều sổ nhỏ.
|
Số tiền |
Kỳ hạn tham khảo |
Mục đích |
|
20 triệu đồng |
1-3 tháng |
Dự phòng việc phát sinh |
|
20 triệu đồng |
3 tháng |
Khoản có thể cần trong ngắn hạn |
|
30 triệu đồng |
6 tháng |
Tích lũy trung hạn |
|
30 triệu đồng |
12 tháng |
Khoản xác định chưa cần sử dụng |
Ưu điểm của cách này là khi cần tiền, chỉ phải xử lý một phần nhỏ thay vì động tới toàn bộ khoản tiết kiệm. Đây cũng là cách giúp người gửi duy trì được tính kỷ luật nhưng không khiến tiền trở nên quá “cứng”.
Tôi cũng sẽ áp dụng kiểu “cuốn chiếu” thay vì chờ đủ tiền lớn mới gửi
Một suy nghĩ khá phổ biến là phải có vài chục hoặc vài trăm triệu đồng mới đáng mở sổ tiết kiệm. Chính suy nghĩ này khiến không ít người giữ 5 triệu, 10 triệu rồi 20 triệu trong tài khoản suốt nhiều tháng.
Nếu được làm lại, tôi sẽ gửi tiền ngay khi tích lũy được một khoản phù hợp, thay vì chờ tới một con số thật đẹp.
Ví dụ, mỗi tháng để dành được 5 triệu đồng, có thể hình thành chuỗi tiết kiệm như sau:
|
Tháng |
Khoản gửi mới |
Tổng tiền gốc đã đưa vào tiết kiệm |
|
Tháng 1 |
5 triệu đồng |
5 triệu đồng |
|
Tháng 2 |
5 triệu đồng |
10 triệu đồng |
|
Tháng 3 |
5 triệu đồng |
15 triệu đồng |
|
Tháng 6 |
5 triệu đồng/tháng |
30 triệu đồng |
|
Tháng 12 |
5 triệu đồng/tháng |
60 triệu đồng |
Chưa tính tiền lãi, một người duy trì đều đặn 5 triệu đồng/tháng đã có thể đưa 60 triệu đồng vào quỹ tích lũy sau một năm. Điều đáng giá hơn nằm ở thói quen: tiết kiệm trở thành một khoản phải trả cho chính mình mỗi tháng, thay vì là số tiền còn thừa sau khi tiêu hết mọi thứ khác.
Tiền vừa về tài khoản, tôi sẽ chuyển phần tiết kiệm đi trước
Ở tuổi 35, tôi từng làm ngược: nhận lương, chi tiêu cả tháng rồi cuối tháng còn bao nhiêu mới tiết kiệm. Cách này nghe hợp lý nhưng trên thực tế rất dễ thất bại, bởi mức chi thường tự động tăng theo số tiền nhìn thấy trong tài khoản.
Nếu quay lại, tôi sẽ áp dụng một nguyên tắc đơn giản hơn:
Lương về→chuyển tiền tiết kiệm→giữ lại tiền sinh hoạt→phần còn lại mới là tiền được phép chi linh hoạt.
Chẳng hạn thu nhập 30 triệu đồng/tháng và đặt mục tiêu tiết kiệm 6 triệu đồng, tôi sẽ chuyển 6 triệu đồng sang tài khoản hoặc sổ tiết kiệm ngay sau ngày nhận lương. Khi tài khoản thanh toán chỉ còn 24 triệu đồng, việc kiểm soát chi tiêu cũng thực tế hơn.
Đây thực chất là một cách tạo “ma sát” cho hành vi tiêu tiền. Khi tiền tiết kiệm nằm ở nơi khác, muốn dùng tới nó cần thêm vài thao tác và thêm một lần cân nhắc. Chỉ một khoảng dừng nhỏ như vậy cũng có thể ngăn khá nhiều khoản mua sắm bốc đồng.
Nhưng không nên gửi tiết kiệm đến mức tài khoản gần như trống rỗng
Một sai lầm khác cũng dễ xảy ra là quá hào hứng với việc tích lũy, đem gần hết tiền nhàn rỗi đi gửi và chỉ giữ một khoản rất nhỏ trong tài khoản.
Điều này khiến người gửi luôn trong trạng thái thiếu thanh khoản. Khi xe hỏng, con ốm, cần mua vé máy bay gấp hoặc có việc gia đình, họ lại phải rút tiết kiệm trước hạn hoặc vay tạm người khác.
Nếu được quay lại tuổi 35, trước khi gửi các khoản dài hạn, tôi sẽ ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng ít nhất vài tháng chi phí thiết yếu, tùy hoàn cảnh công việc và gia đình.
Ví dụ một gia đình chi khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng có thể đặt mục tiêu dự phòng như sau:
|
Mức dự phòng |
Số tiền tương ứng |
|
3 tháng chi phí |
60 triệu đồng |
|
4 tháng chi phí |
80 triệu đồng |
|
6 tháng chi phí |
120 triệu đồng |
Người làm công việc ổn định có thể chấp nhận mức dự phòng thấp hơn người làm tự do, kinh doanh hoặc có thu nhập biến động. Gia đình có con nhỏ, người phụ thuộc hoặc khoản vay lớn cũng thường cần vùng đệm rộng hơn.
Tôi sẽ không chạy theo lãi suất cao nhất bằng mọi giá
Khi gửi tiết kiệm, lãi suất tất nhiên quan trọng. Nhưng sau nhiều năm quản lý tiền, tôi nhận ra rằng mức lãi cao hơn một chút chưa chắc bù được sự bất tiện nếu kỳ hạn không phù hợp với kế hoạch sử dụng tiền.
Thay vì chỉ hỏi “ngân hàng nào lãi cao nhất?”, tôi sẽ hỏi thêm ba câu:
– Khoản tiền này bao giờ có thể cần dùng?
– Nếu phải rút sớm thì điều gì xảy ra?
– Tôi có đang khóa quá nhiều tiền vào cùng một thời điểm hay không?
Ví dụ, khoản tiền dự kiến dùng để đóng học phí sau ba tháng không nên được gửi theo cùng cách với khoản tiền dành cho kế hoạch mua nhà sau ba năm. Cùng là tiết kiệm, nhưng chức năng của từng đồng tiền khác nhau.
Cách tôi sẽ làm nếu hôm nay lại ở tuổi 35
Nếu được quay lại, tôi sẽ không cố tìm một phương án tài chính thật phức tạp. Tôi chỉ làm đều đặn 5 việc: giữ một tài khoản riêng cho chi tiêu, xây quỹ dự phòng, chuyển tiền tiết kiệm ngay khi nhận lương, chia khoản lớn thành nhiều sổ và lựa chọn kỳ hạn theo thời điểm cần dùng tiền.
Một mô hình đơn giản có thể là:
|
Thứ tự ưu tiên |
Việc cần làm |
|
1 |
Giữ đủ tiền sinh hoạt trong tháng |
|
2 |
Tạo quỹ dự phòng |
|
3 |
Chuyển khoản tiết kiệm ngay khi có thu nhập |
|
4 |
Chia nhiều sổ thay vì dồn một sổ lớn |
|
5 |
Mỗi sổ gắn với một mục tiêu và thời hạn cụ thể |
|
6 |
Định kỳ kiểm tra lại kế hoạch khi thu nhập hoặc nhu cầu thay đổi |
Ở tuổi 35, lợi thế lớn nhất không hẳn là có nhiều tiền mà là vẫn còn đủ thời gian để những thói quen nhỏ tạo ra khác biệt lớn. Một người bắt đầu giữ lại vài triệu đồng mỗi tháng có thể chưa thấy thay đổi rõ sau một, hai tháng. Nhưng sau 5 năm hay 10 năm, khoảng cách giữa người có hệ thống tích lũy và người chỉ “để tiền dư trong tài khoản” thường đã rất khác.
Tiền trong tài khoản mang lại cảm giác an tâm vì lúc nào cũng nhìn thấy và có thể sử dụng ngay. Nhưng chính sự tiện lợi ấy đôi khi khiến tiền biến mất nhanh hơn chúng ta tưởng.
Nếu được quay lại tuổi 35, tôi sẽ không cố tiết kiệm thật nhiều ngay lập tức. Tôi chỉ cố làm cho tiền tiết kiệm khó tiêu hơn một chút, tiền chi tiêu dễ kiểm soát hơn một chút và việc tích lũy diễn ra đều đặn hơn một chút.
Bởi cuối cùng, tài sản không chỉ được tạo ra từ những quyết định lớn. Rất nhiều khi, nó bắt đầu từ việc mỗi tháng có một khoản tiền nhỏ được chuyển đi đúng chỗ và không bị tiêu mất.
Nhật Anh–Thanh Niên Việt
