Nokia đã trải qua một cuộc cách mạng hồi sinh ngoạn mục.
Ít có thứ âm thanh kỹ thuật số nào lại ăn sâu vào tâm trí người dùng qua nhiều thế hệ như nhạc chuông Nokia. Đến năm 2009, giai điệu đặc trưng của gã khổng lồ điện thoại di động Phần Lan này phổ biến khắp mọi nơi khi ước tính được phát tới 1,8 tỷ lần mỗi ngày trên toàn cầu, tương đương 20.000 lần mỗi giây.
Nhạc chuông này, được lấy cảm hứng từ tác phẩm guitar cổ điển “Gran Vals” của Francisco Tárrega, đã trở thành biểu tượng gắn liền với Nokio – công ty thống trị cuộc cách mạng điện thoại di động từ giữa những năm 1990 cho đến thời kỳ đỉnh cao năm 2008.
SỤP ĐỔ
Thế rồi, sự xuất hiện của iPhone và các dòng điện thoại thông minh Android giá rẻ hơn đã khiến doanh số Nokia sụp đổ. Công ty đứng sau chiếc điện thoại 3310 cực kỳ phổ biến ngày nào bỗng trở nên lỗi thời, cùng cảnh ngộ với các nhà tiên phong di động đời đầu khác như BlackBerry.
Tuy nhiên, vào năm 2025, Nokia đã tự đổi mới chính mình. Bước chuyển mình mới nhất của công ty, tập trung vào việc cung cấp phần cứng cần thiết để kết nối các dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu, đã được Nvidia ủng hộ khi ông vua chip này công bố kế hoạch đầu tư 1 tỷ đô la. Hai công ty đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược để tích hợp trí tuệ nhân tạo vào mạng lưới viễn thông.
Theo Justin Hotard, giám đốc điều hành mới nhất của Nokia, khả năng cải tổ hoạt động kinh doanh đã trở thành một phần bản sắc của công ty.
“Nokia có một truyền thống tuyệt vời trong việc này”, ông nói với Financial Times. Sự phát triển của tập đoàn Phần Lan này, từ một nhà máy giấy duy nhất vào năm 1865 đến nhân tố quan trọng trong cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo thông qua các giai đoạn bán ủng cao su, tivi và điện thoại di động hàng đầu thế giới đã nhận được sự ngưỡng mộ từ các nhà phân tích.
“Hành trình của Nokia thật đáng để chiêm ngưỡng”, Ben Wood, nhà phân tích trưởng của CCS Insight, nhận định.
Sự thống trị gần hai thập kỷ của Nokia trong lĩnh vực điện thoại di động có được là nhờ việc hãng này đã nhanh chóng áp dụng hệ thống thông tin di động toàn cầu, hay GSM – một bộ tiêu chuẩn cho mạng 2G đã trở thành nền tảng cho khả năng kết nối hiện đại. Những chiếc điện thoại này, với bàn phím và màn hình nhỏ, đã mở ra kỷ nguyên nhắn tin văn bản và trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa đại chúng, xuất hiện trong các bộ phim từ Ma trận đến Thiên thần của Charlie.
Jorma Ollila, giám đốc điều hành của Nokia từ năm 1992 đến năm 2006, cho biết sự phổ biến của điện thoại công ty là do hoạt động kinh doanh được dẫn dắt bởi các chuyên gia tiếp thị, trong khi các đối thủ cạnh tranh được điều hành bởi những người tập trung vào công nghệ nền tảng.
“Chúng tôi có một cách thức rất đặc biệt… trong việc thiết kế điện thoại sao cho chúng thân thiện với người dùng ,” ông nói với tờ Financial Times.
Theo CCS Insight, đến năm 2000, Nokia chiếm 26,4% thị phần điện thoại di động toàn cầu. Vào thời kỳ đỉnh cao năm 2000, giữa cơn sốt bong bóng dotcom, giá trị của Nokia ước tính khoảng 286 tỷ euro và đóng góp khoảng 4% GDP của Phần Lan.
“Tại Nokia, chúng tôi có một niềm tin mạnh mẽ hơn hầu hết các công ty khác rằng công nghệ di động sẽ là một lĩnh vực đầy tiềm năng,” Ollila nói. “Nhưng thực tế nó còn phát triển mạnh mẽ hơn cả những gì chúng tôi dự đoán.”
Công ty đã bán được 126 triệu chiếc điện thoại thuộc dòng sản phẩm phổ biến nhất của mình, chiếc 3310, còn được gọi là “cục gạch”. Điện thoại Nokia được cài đặt sẵn trò chơi Snake gây nghiện , trong đó người chơi điều khiển một con rắn ngày càng lớn xung quanh một màn hình nhỏ bằng bàn phím điện thoại.
Tuy nhiên, việc Nokia không nắm bắt được kỷ nguyên điện thoại thông minh, được mở ra với sự ra mắt của chiếc iPhone đầu tiên vào năm 2007, cuối cùng đã khiến hãng phải trả giá đắt.
“Nokia đã chống lại sự thay đổi, phản ứng quá chậm và không thiết kế lại nền tảng phần mềm để cạnh tranh với Android và iOS”, nhà phân tích Ben Harwood của New Street Research cho biết.
HỒI SINH
Trong nỗ lực cuối cùng để giành chỗ đứng trong thị trường điện thoại thông minh đang phát triển nhanh chóng, Nokia đã áp dụng hệ điều hành Windows Phone của Microsoft vào năm 2011 để sản xuất một loạt điện thoại dưới thương hiệu Lumia. Tuy nhiên, những chiếc điện thoại này thất bại thảm hại và quyết định đó đã trở thành đòn chí mạng đối với hoạt động kinh doanh của hãng, theo lời ông Wood.
Nhận thấy tình hình ngày càng xấu đi, Nokia đã bán bộ phận thiết bị và dịch vụ của mình cho Microsoft với giá 5,4 tỷ euro vào năm 2014. Doanh thu của hãng đã giảm từ mức đỉnh 37,7 tỷ euro năm 2007 xuống chỉ còn 10,7 tỷ euro vào thời điểm đó.
Khi thương hiệu Nokia nhanh chóng biến mất khỏi tâm trí người tiêu dùng, giám đốc điều hành Rajeev Suri đã vạch ra một hướng đi khác cho công ty. Để biến Nokia thành một ông lớn trong lĩnh vực mạng lưới, Suri đã thực hiện thương vụ mua lại lớn nhất trong lịch sử Nokia: một thương vụ gây tranh cãi trị giá 15,6 tỷ euro đối với nhà cung cấp mạng Alcatel-Lucent của Pháp vào năm 2015.
“Việc mua lại Alcatel là một trong những quyết định táo bạo nhất mà chúng tôi từng đưa ra,” Suri nói. “Tôi nhớ khi rời khỏi sân khấu tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông bất thường cho thương vụ này, một số cổ đông nhỏ lẻ đã nói ‘đừng làm điều này’. Nhưng tôi nói, vài năm nữa các bạn sẽ biết ơn”.
Dưới thời cựu giám đốc điều hành Pekka Lundmark, Nokia tiếp tục đẩy mạnh phát triển các công nghệ mới hơn như dịch vụ đám mây, trung tâm dữ liệu và mạng quang, bằng việc mua lại chuyên gia về mạng quang Infinera với giá 2,3 tỷ đô la. Shaz Ansari, giáo sư về chiến lược và đổi mới tại Đại học Cambridge, cho biết khả năng tái cấu trúc thành công của một công ty “bắt nguồn từ sự linh hoạt đặc thù: cách thức xử lý thất bại, cách phân bổ lại nguồn lực”.
“Nokia sở hữu khả năng hiếm có là ngừng hoạt động kinh doanh khi chúng không hiệu quả,” ông nói thêm. “Hãng đã có thể xoay chuyển tình thế không chỉ ở các sản phẩm khác nhau, mà còn ở nhiều ngành công nghiệp khác nhau.”
Ông Hotard, người kế nhiệm ông Lundmark sau đó, đã tìm cách định vị Nokia để tận dụng “chu kỳ siêu tăng trưởng AI” đang thúc đẩy hàng trăm tỷ đô la chi tiêu cho trung tâm dữ liệu mỗi năm. Công nghệ quang học của Nokia cho phép truyền tải thông tin giữa các trung tâm dữ liệu, và hãng này sản xuất các bộ định tuyến hỗ trợ các dịch vụ dựa trên điện toán đám mây.
Sự chuyển đổi mới nhất đã thu hút sự chú ý của nhà sản xuất chip Nvidia, vốn được xem là người tạo ra cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Tin tức về khoản đầu tư từ công ty có giá trị nhất thế giới đã khiến cổ phiếu của Nokia tăng 25%.
Hiện tại, vốn hóa thị trường của Nokia đang dao động trong khoảng 20 tỷ USD – 22 tỷ USD. Con số chỉ là một phần nhỏ so với đỉnh cao đạt được trong thời kỳ hoàng kim của chip 3310, song vẫn cho thấy phần nào sự hồi sinh ngoạn mục của ‘ông vua’ một thời. Doanh thu cả năm 2025 đạt 22 tỷ USD, theo báo cáo thường niên của công ty.
Ở chiều ngược lại, một số nhà phân tích vẫn bày tỏ lo ngại rằng chiến lược mới có thể khiến Nokia dễ bị tổn thương trước bối cảnh đầu tư AI đầy biến động và thu hút rất nhiều đối thủ tiềm năng như Ciena – những công ty đang háo hức giành lấy thị phần chi tiêu này. Nhà phân tích Paolo Pescatore của PP Foresight cho biết có những lo ngại đáng kể về lợi nhuận trong tương lai từ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đối với các nhà khai thác mạng, do khách hàng không muốn phụ thuộc quá nhiều vào một nhà cung cấp duy nhất.
Tuy nhiên, Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Hotard vẫn không nản lòng: “Con đường sinh tồn không phải lúc nào cũng thẳng tắp. Chúng ta sẽ phải thay đổi hướng đi”.
“Trong năm 2025, chúng tôi đã tái định vị Nokia để nâng cao hiệu quả hoạt động và tập trung vào những lĩnh vực mà chúng tôi nhận thấy có cơ hội lớn nhất. Chúng tôi đã củng cố danh mục đầu tư của mình bằng việc mua lại Infinera và đặt ra một chiến lược rõ ràng cho Nokia về cách trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi căn bản vai trò của mạng lưới”, ông nói thêm. “Về mặt tài chính, chúng tôi đặt mục tiêu đạt lợi nhuận hoạt động tương đương từ 2,0 đến 2,5 tỷ EUR vào năm 2026. Chúng tôi nhận thấy xu hướng nhu cầu mạnh mẽ trong lĩnh vực Cơ sở hạ tầng mạng khi chúng tôi đẩy mạnh phát triển các sản phẩm mới, mở rộng sự hiện diện trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo và Điện toán đám mây, đồng thời đầu tư cho tăng trưởng dài hạn”.
Theo: Financial Times, CNBC-Nhịp sống thị trường
