AI đang âm thầm bước vào phòng họp của các tập đoàn lớn, đưa ra chiến lược và tư vấn quyết định. Câu hỏi đặt ra lúc này là: liệu một AI có thể trở thành thành viên hội đồng quản trị trong tương lai?
Khi AI bước vào phòng họp
Trong thế giới đầu tư, rất ít cái tên có sức nặng như Warren Buffett. Tri thức của “Nhà tiên tri xứ Omaha” là thứ mà mọi hội đồng quản trị (HĐQT) đều khao khát, nhưng thực tế, ngoài tập đoàn tài chính Berkshire Hathaway nơi ông làm chủ tịch, hiếm có doanh nghiệp nào có được đặc quyền hưởng lợi từ sự thông thái trực tiếp của ông.
Nhưng trong kỷ nguyên của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), viễn cảnh này đang thay đổi. Bằng cách tải toàn bộ kho lưu trữ thư gửi cổ đông, các bài phát biểu công khai và triết lý đầu tư tích lũy hơn nửa thế kỷ của Buffett vào một hệ thống AI, các doanh nghiệp giờ đây có thể tạo ra một “AI-Buffett” để chất vấn và tham vấn ngay tại bàn họp.
Ý tưởng này không còn nằm trên giấy. Diligent, gã khổng lồ trong lĩnh vực phần mềm quản trị, đã đưa hình mẫu “nhà đầu tư giá trị dài hạn” vào danh sách các nhân vật ảo (personas) của công cụ AI Board Member vừa ra mắt.
Đây không đơn thuần là một công cụ tra cứu, nó được giới thiệu như một thành viên kỹ thuật số có khả năng đưa ra các góc nhìn chuyên môn đa dạng: từ một chuyên gia an ninh mạng, một nhà địa chính trị cho đến một nhà đầu tư hoạt động năng nổ. Sự xuất hiện của nó đánh dấu một bước ngoặt: AI bắt đầu tham gia vào quá trình hình thành tư duy chiến lược ở cấp cao nhất.
Diligent không phải là cái tên duy nhất trong thị trường đang bùng nổ này. Lloyds Banking Group gần đây đã thừa nhận triển khai AI tư vấn cho hội đồng quản trị thông qua nền tảng của Board Intelligence.
Tại Trung Đông, Mubadala, công ty đầu tư thuộc sở hữu nhà nước của UAE, đã tiến xa hơn với việc triển khai AI nội bộ mang tên Maia để hỗ trợ ủy ban đầu tư, đồng thời thúc giục các công ty trong danh mục đầu tư sử dụng AI như một “quan sát viên” thường trực.
Các công cụ như “Gabii” của Govenda hay Nasdaq Boardvantage hiện đã giải quyết khối lượng công việc khổng lồ là quản lý và phân tích hàng nghìn trang tài liệu họp, chuẩn bị nội dung thảo luận và ghi biên bản với độ chính xác tuyệt đối.
Khoảng một năm trước, khi CEO của Diligent thăm dò ý kiến các lãnh đạo về một “giám đốc AI”, đa số đều hoài nghi. Tuy nhiên, sự phát triển thần tốc của AI tạo sinh đã tạo ra một cú hích tâm lý cực lớn. Thay vì thận trọng như trước, các giám đốc hiện nay lo sợ sẽ bị tụt hậu nếu không sớm áp dụng công nghệ. Thậm chí, việc từ chối sử dụng một công cụ có khả năng tổng hợp tri thức khổng lồ như AI đang dần bị coi là sự thiếu trách nhiệm trong quản trị.
Giới hạn của AI
Mặc dù có tiềm năng to lớn, ý tưởng trao quyền biểu quyết cho AI vẫn vấp phải những rào cản pháp lý gần như không thể vượt qua. Mark Babington từ Financial Reporting Council (Anh) nhấn mạnh: “Định nghĩa pháp lý về giám đốc không bao giờ bao gồm một chiếc hộp đen ngồi ở cuối bàn họp.”
Điều cốt lõi của quản trị doanh nghiệp là trách nhiệm ủy thác và nghĩa vụ trung thành. Một giám đốc bằng xương bằng thịt phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật và cổ đông. Nếu một quyết định do AI thúc đẩy dẫn đến thảm họa, một thuật toán không thể bị truy tố, và một dòng mã lệnh không có tài sản để đền bù.
Bên cạnh đó, vì AI ghi nhớ mọi thứ mãi mãi, các hội đồng thường xóa bộ nhớ của nó sau mỗi cuộc họp để tránh rắc rối về quyền riêng tư. Dù vậy, AI vẫn là một “người quan sát khách quan” hữu ích. Nó có khả năng phát hiện các rủi ro hoặc lỗ hổng mà con người dễ bỏ sót do bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông. Theo Giáo sư José Parra Moyano, chính sự thẳng thắn này giúp các lãnh đạo có cái nhìn đa chiều và đưa ra quyết định chuẩn xác hơn.
Một nghiên cứu của Wharton Business School chỉ ra rằng, dù AI đưa ra quyết định rất logic nhưng nó hoàn toàn thất bại trong việc hiểu con người và văn hóa công ty. Quản trị không chỉ là xử lý dữ liệu, mà còn cần sự tin tưởng và khả năng phán đoán nhạy bén.
AI có thể tính toán nhanh chóng, nhưng không thể hiểu được những ẩn ý trong đàm phán hay xây dựng lòng tin bền vững giữa các bên. Như bà Samantha Kappagoda nhận định, AI hiện vẫn chỉ là một cỗ máy làm việc rập khuôn, thiếu đi “trực giác”, thứ giúp các lãnh đạo đưa ra những quyết định mang tính bước ngoặt.
Trong bức thư gửi cổ đông năm 2019, Warren Buffett từng viết rằng những phẩm chất cần thiết nhất của một giám đốc là “suy nghĩ và nguyên tắc”, chứ không phải là một “quy trình kiểu robot”. Kịch bản về những “giám đốc robot” có quyền biểu quyết có lẽ vẫn còn nằm ở tương lai xa.
Tuy nhiên, kỷ nguyên của các hội đồng quản trị được AI hỗ trợ đã chính thức bắt đầu. AI sẽ được coi như một người cố vấn cung cấp thêm góc nhìn, thay vì để nó thay thế con người. Việc ngó lơ AI lúc này có thể là tụt hậu, nhưng phó thác hoàn toàn vận mệnh công ty cho máy móc lại là sự chối bỏ trách nhiệm của người lãnh đạo.
*Nguồn: FT- Hồ Hương-Nhịp sống thị trường
