Giấc mơ tự do tài chính, nghỉ hưu sớm hay nhanh chóng sở hữu tài sản lớn đang trở thành mục tiêu của ngày càng nhiều người trẻ. Tuy nhiên, phía sau những hình ảnh thành công trên mạng xã hội và kỳ vọng làm giàu nhanh là áp lực tài chính, tâm lý bất an và không ít “cạm bẫy” đầu tư.
Tự do tài chính đang trở thành mục tiêu của ngày càng nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư kiêm Phó Giám đốc Khối Kinh doanh Chứng khoán, Công ty Cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS), nhiều người hiện vẫn đang hiểu chưa đầy đủ về khái niệm này. Trong đó, độc lập tài chính được hiểu là khả năng đưa ra các quyết định về cuộc sống mà không quá phụ thuộc vào áp lực tiền bạc, còn tự do tài chính mang ý nghĩa rộng hơn, tức là không chỉ đủ khả năng duy trì cuộc sống mà còn có thể thực hiện những điều mình mong muốn theo phong cách cá nhân.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, việc theo đuổi mục tiêu tự do tài chính là hoàn toàn chính đáng, nhưng vấn đề lớn hiện nay là nhiều người đang tiếp cận mục tiêu này theo hướng quá nóng vội. Không ít người đặt kỳ vọng phải nhanh chóng có tài sản lớn, thu nhập cao hoặc nghỉ hưu sớm mà chưa thực sự đánh giá đúng khả năng tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của bản thân.
Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, áp lực này càng trở nên rõ rệt hơn. Theo ông Nguyễn Thế Minh, nhiều người trẻ hiện chịu ảnh hưởng lớn từ tâm lý so sánh, khi liên tục tiếp cận hình ảnh về thành công tài chính, cuộc sống giàu có hay các câu chuyện đầu tư lợi nhuận cao trên mạng xã hội. Điều này khiến không ít người tự tạo áp lực phải đạt thành công tài chính trong thời gian ngắn, dù năng lực tài chính và kinh nghiệm đầu tư chưa thực sự phù hợp.
Ông cho rằng đây là một trong những “cạm bẫy” lớn nhất của quá trình theo đuổi tự do tài chính hiện nay. Bởi trong lĩnh vực đầu tư luôn tồn tại nguyên tắc rủi ro cao đi kèm lợi nhuận cao. Nếu quá kỳ vọng vào khả năng sinh lời nhanh mà không hiểu rõ mức độ rủi ro, nhà đầu tư rất dễ rơi vào trạng thái áp lực tài chính hoặc thua lỗ.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, trước khi đặt mục tiêu tự do tài chính, mỗi người cần tự trả lời những câu hỏi cơ bản như đang có bao nhiêu vốn, bắt đầu đầu tư từ thời điểm nào, kỳ vọng đạt mục tiêu trong bao lâu và khả năng chịu rủi ro ở mức nào. Đây là những yếu tố quan trọng quyết định chiến lược đầu tư phù hợp thay vì chạy theo các mục tiêu vượt quá khả năng thực tế.
Mạng xã hội đang tạo ra áp lực làm giàu chưa từng có
Theo ông Nguyễn Thế Minh, áp lực tài chính hiện không còn là vấn đề riêng tại Việt Nam mà đã trở thành xu hướng chung trên toàn cầu. Dẫn khảo sát năm 2025 của Deloitte thực hiện với hơn 23.000 người tại 44 quốc gia, ông cho biết tỷ lệ Gen Z cảm thấy bất an về tài chính đã tăng từ 30% lên 48%, trong khi nhóm Millennial tăng từ 32% lên 46%. Những con số này cho thấy mong muốn đạt tự do tài chính đang ngày càng lớn hơn, nhưng đồng thời cũng phản ánh áp lực tinh thần ngày càng gia tăng đối với người trẻ.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, mạng xã hội đang góp phần khuếch đại áp lực này khi nhiều người trẻ liên tục tiếp cận hình ảnh về thành công tài chính, cuộc sống giàu có hay những câu chuyện đầu tư lợi nhuận cao trong thời gian ngắn. Khi tiếp xúc quá nhiều với các hình mẫu thành công, nhiều người dễ rơi vào tâm lý phải nhanh chóng sở hữu tài sản lớn hoặc đạt tự do tài chính trước tuổi 30 mà chưa thực sự hiểu rõ năng lực tài chính của bản thân.
Ông cho rằng điều nguy hiểm nhất không nằm ở khát vọng làm giàu, mà ở việc nhiều người đang nhầm lẫn giữa đầu tư dài hạn với tư duy kiếm tiền thật nhanh. Điều này thể hiện khá rõ tại Việt Nam khi dù số lượng tài khoản chứng khoán đã vượt 11 triệu tài khoản, không ít nhà đầu tư vẫn xem chứng khoán là kênh kiếm tiền ngắn hạn thay vì công cụ quản lý tài sản lâu dài.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, thị trường tài chính Việt Nam hiện mới ở giai đoạn chuyển tiếp từ tư duy tiết kiệm phòng thân sang đầu tư sinh lời, nhưng vẫn chưa thực sự bước sang giai đoạn quản lý tài sản chuyên nghiệp. Tài sản tích lũy của người dân vẫn chủ yếu tập trung vào các kênh truyền thống như bất động sản, vàng và tiết kiệm. Trong khi đó, khái niệm quản lý tài sản bài bản vẫn còn khá mới với phần lớn nhà đầu tư cá nhân.
Điều này khiến nhiều người dễ bị cuốn vào các xu hướng đầu tư mang tính phong trào hoặc các kỳ vọng lợi nhuận phi thực tế. Khi thị trường tăng mạnh, không ít nhà đầu tư tin rằng có thể nhanh chóng đạt tự do tài chính nếu đầu tư đúng “sóng”. Tuy nhiên, khi thị trường biến động hoặc thua lỗ, áp lực tâm lý và áp lực tài chính lại gia tăng rất nhanh.
Tự do tài chính không đến từ đầu tư theo phong trào
Theo ông Nguyễn Thế Minh, điều quan trọng nhất trong quản lý tài sản không phải là chạy theo tốc độ làm giàu mà là khả năng duy trì sự ổn định tài chính trong dài hạn. Vì vậy, mỗi người cần đánh giá lại toàn bộ tình hình tài chính cá nhân, kiểm soát tốc độ chi tiêu, cắt giảm các khoản không cần thiết và xây dựng kế hoạch tài chính rõ ràng trước khi nghĩ đến các mục tiêu lớn hơn như nghỉ hưu sớm hay tự do tài chính.
Theo ông, người dân cũng cần thay đổi cách tiếp cận với hoạt động đầu tư. Thay vì xem đầu tư là cách kiếm tiền thật nhanh, cần nhìn đây là quá trình tích lũy tài sản và quản trị tài chính dài hạn. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư phải hiểu rõ mục tiêu tài chính, khẩu vị rủi ro và lựa chọn chiến lược phù hợp với từng giai đoạn của cuộc sống.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Thế Minh cho rằng vai trò của các tổ chức tài chính trong thời gian tới cũng sẽ thay đổi mạnh. Các công ty chứng khoán hay đơn vị quản lý tài sản sẽ không chỉ cung cấp sản phẩm tài chính mà phải đóng vai trò như những “bác sĩ tài chính”, giúp khách hàng đánh giá sức khỏe tài chính, xây dựng chiến lược đầu tư và quản trị rủi ro phù hợp.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế, sự mở rộng của tầng lớp trung lưu và nhu cầu gia tăng tài sản của người dân, thị trường quản lý tài sản tại Việt Nam còn rất nhiều dư địa phát triển. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quy mô đầu tư mà còn phải nâng cao nhận thức tài chính và thay đổi tư duy quản lý tài sản của người dân.
Ông cho rằng trong tương lai, thị trường sẽ từng bước chuyển từ mô hình môi giới truyền thống sang mô hình quản lý tài sản chuyên nghiệp hơn, kết hợp giữa công nghệ và đội ngũ tư vấn tài chính nhằm cung cấp các giải pháp đầu tư phù hợp với từng nhu cầu cụ thể. Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố quan trọng nhất vẫn là khả năng xây dựng chiến lược tài chính phù hợp với năng lực thực tế của mỗi người.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, tự do tài chính không phải là cuộc đua làm giàu thật nhanh hay áp lực phải sở hữu tài sản lớn trong thời gian ngắn. Quan trọng hơn, đó là khả năng duy trì sự chủ động tài chính, kiểm soát rủi ro và xây dựng cuộc sống ổn định, bền vững trong dài hạn.
Trần Hương–Thời báo ngân hàng
