Moscow đang âm thầm tiến hành kiểm soát thị trường năng lượng hạt nhân toàn cầu.
Trang Interesting Engineering đưa tin, Tập đoàn hạt nhân nhà nước Nga Rosatom, được cho là đang tiến hành các nghiên cứu khả thi và lựa chọn địa điểm cho một nhà máy tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng dạng mô-đun mới. Theo World Nuclear News, quyết định cuối cùng về địa điểm và vốn đầu tư của dự án dự kiến sẽ được đưa ra vào cuối năm 2026.
Tham vọng tái chế quy mô lớn của Rosatom
Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom) vừa chính thức thông báo triển khai dự án nghiên cứu tính khả thi và lựa chọn địa điểm cho một tổ hợp tái chế nhiên liệu hạt nhân thế hệ mới. Theo kế hoạch, quyết định chọn địa điểm cuối cùng sẽ được phê duyệt vào cuối năm 2026. Đây được xem là mắt xích cốt lõi trong nỗ lực dài hạn của Nga nhằm hiện thực hóa chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín, một mô hình mà ở đó chất thải phóng xạ được xử lý để tái sử dụng thay vì chôn lấp hoàn toàn.
Nhà máy mới được thiết kế theo cấu trúc module linh hoạt, cho phép dễ dàng mở rộng quy mô trong tương lai tùy theo nhu cầu thị trường. Module đầu tiên của tổ hợp dự kiến đạt công suất xử lý ban đầu là 400 tấn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng mỗi năm. Rosatom đặt mục tiêu đưa module này đạt mức công suất thiết kế trong vòng một thập kỷ tới.
Khi đi vào hoạt động, đây sẽ là cơ sở tái chế nhiên liệu hạt nhân lớn nhất nước Nga. Điểm vượt trội của cơ sở này là năng lực xử lý đồng thời nhiên liệu từ cả hai loại lò phản ứng phổ biến hiện nay: lò phản ứng nhiệt truyền thống và lò phản ứng neutron nhanh.
Tái định hình bài toán rác thải và kinh tế toàn cầu
Trong bối cảnh năng lượng hạt nhân toàn cầu đang chứng kiến sự tăng trưởng trở lại do nhu cầu tiêu thụ điện từ các trung tâm dữ liệu AI tăng vọt, bài toán chất thải phóng xạ trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết. Hiện tại, trữ lượng nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng trên toàn thế giới đã chạm mốc 360.000 tấn . Đây là một khối lượng khổng lồ đòi hỏi những giải pháp công nghệ có tính đột phá về môi trường.
Việc sở hữu một hạ tầng tái chế quy mô lớn không chỉ giúp Nga giải quyết áp lực rác thải trong nước mà còn mở ra cơ hội thương mại quốc tế vô tiền khoáng hậu. Rosatom hiện là đơn vị dẫn đầu thế giới về xuất khẩu công nghệ hạt nhân, với khoảng 20 lò phản ứng đang trong quá trình xây dựng ở nước ngoài, từ Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh cho đến Ai Cập và Trung Quốc.
Sự xuất hiện của siêu nhà máy tái chế sẽ cho phép Nga thay đổi căn bản mô hình kinh doanh. Thay vì chỉ cung cấp các dịch vụ một lần như bán nhiên liệu hay xây dựng nhà máy, Moscow có thể tiến tới thiết lập mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện và dài hạn với các quốc gia đồng minh. Nga sẽ không chỉ bán công nghệ, mà còn bao tiêu toàn bộ vòng đời của nhiên liệu: từ cung cấp, vận hành cho đến thu hồi, tái chế và giảm thiểu tối đa dấu chân carbon.
Nền tảng từ công nghệ lò phản ứng thế hệ mới
Công nghệ cốt lõi cấu thành nên siêu nhà máy này không phải là lý thuyết trên giấy, mà được kế thừa trực tiếp từ dự án Proryv (Đột phá) của Nga. Hiện tại, Rosatom đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng Tổ hợp Năng lượng Thử nghiệm Trình diễn tại Siberi, trọng tâm là lò phản ứng neutron nhanh làm mát bằng chì BREST-OD-300 công suất 300 MWe tại Seversk.
Tổ hợp tại Seversk này vốn tích hợp sẵn một cơ sở chế tạo/tái chế nhiên liệu hỗn hợp uranium-plutonium nitride (MUPN) và một cơ sở xử lý nhiên liệu thu nhỏ. Những bài học kinh nghiệm và giải pháp hóa học phóng xạ rút ra từ việc vận hành BREST-OD-300 sẽ được chuẩn hóa để ứng dụng trực tiếp vào nhà máy công suất 400 tấn/năm kể trên.
Song song đó, Nga cũng đang chuẩn bị xây dựng lò phản ứng neutron nhanh thương mại BN-1200M làm mát bằng natri tại Nhà máy điện hạt nhân Beloyarsk. Việc kết hợp đồng bộ giữa năng lực tái chế quy mô lớn và các dòng lò phản ứng thế hệ IV sẽ cho phép Nga tái tạo liên tục nguồn nguyên liệu hạt nhân quý giá, giảm sự phụ thuộc vào khai thác uranium tự nhiên vốn đang có xu hướng khan hiếm và biến động mạnh về giá trên thị trường quốc tế.
Chiến lược khép kín chu trình nhiên liệu thông qua siêu dự án tái chế mới này là câu trả lời đanh thép của ngành công nghiệp hạt nhân Nga trước bối cảnh địa chính trị phức tạp. Khi các rào cản kỹ thuật dần được tháo gỡ nhờ radiochemistry hiện đại, rác thải hạt nhân sẽ không còn là gánh nặng của tương lai, mà chính là nguồn tài nguyên chiến lược giúp Nga tiếp tục củng cố vị thế độc quyền của mình trên bản đồ năng lượng hạt nhân toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.
Thùy Anh=Phụ Nữ Mới
