Nhắc đến ăn mày, hầu hết mọi người theo tiềm thức sẽ liên tưởng họ với những từ ngữ tiêu cực như bẩn thỉu, nghèo đói, bệnh tật. Quả thực, đây đúng là trạng thái cuộc sống thường nhật của ăn mày. Họ ngửa tay xin ăn, dãi gió dầm sương, nếm trải mọi nỗi khổ trên đời, cũng nhìn thấu thói đời nóng lạnh. Nhưng chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt như vậy, lại tạo nên không ít những nhân vật truyền kỳ lưu danh sử sách.
Sư tổ của giới ăn mày
“Ba trăm sáu mươi nghề, không có tổ nghề thì không thể lập”, nhắc đến sư tổ của giới ăn mày, chúng ta không thể không nhắc tới Ngũ Tử Tư, người mang trên mình vô số câu chuyện truyền kỳ. Vị danh sĩ vì báo thù cho cha mà làm những việc ngược đời này là con trai của Sở quốc đại phu Ngũ Xa. Vì Sở Bình Vương hoang dâm vô đạo, giết hại cha và anh trai của ông, Ngũ Tử Tư để tránh bị truy sát, đã chạy trốn dọc đường. Ông vừa đi vừa xin ăn, trải qua muôn vàn gian khổ, cửu tử nhất sinh mới cuối cùng đến được nước Ngô. Sau đó, ông phò tá Ngô Vương Hạp Lư đánh bại nước Sở, đào mộ kẻ thù là Sở Bình Vương lên để quất xác.
Tư Mã Thiên trong Sử Ký đã dành riêng một chương để ghi chép về cuộc đời của Ngũ Tử Tư, đồng thời cũng ghi lại trải nghiệm đi ăn xin của ông. “Ngũ Tư chưa đến nước Ngô thì lâm bệnh, dừng lại giữa đường, xin ăn.” (《Sử Ký》). Ngũ Tử Tư bị quan binh truy sát, mà trên đường trốn chạy lại không may mắc bệnh, đành phải dọc đường xin ăn, có thể nói là lưu lạc đến bước đường cùng.
Ngũ Tử Tư ẩn náu giữa dòng Hoài Thủy, trích từ một phần của bức “Nguyệt bách tư” do Tsukioka Yoshitoshi vẽ. (Phạm vi công cộng)
Truyền thuyết dân gian kể rằng, khi Ngũ Tử Tư xây dựng thành Cô Tô, đã dùng gạo nếp làm thành những viên gạch, chôn dưới chân tường thành. Ông dặn dò cấp dưới, nếu quốc gia gặp phải nạn đói, có thể đào tường thành lên, bách tính sẽ được cứu. Sau khi Ngũ Tử Tư chết oan, nước Việt tiêu diệt nước Ngô, trong thành xảy ra nạn đói. Mọi người nhớ lại lời của Ngũ Tử Tư, liền đào tường thành lên, đem những viên gạch làm từ gạo nếp ra nấu ăn, nhờ đó mà vượt qua được năm mất mùa. Người dân truyền tai nhau, đây là do khi Ngũ Tử Tư đi ăn xin ở Tô Châu đã chịu ơn của bách tính địa phương, nên nay báo ân cho bách tính. Về sau, những người ăn mày ở vùng Tô Châu liền tôn Ngũ Tử Tư làm sư tổ.
Hoàng đế ăn mày
Với một danh sĩ như Ngũ Tử Tư, thân phận ăn mày chỉ là một đoạn trải nghiệm đau khổ ngắn ngủi trong cuộc đời ông. Còn vị hoàng đế ăn mày này trong lịch sử Trung Quốc, trải nghiệm truyền kỳ của ông có lẽ là độc nhất vô nhị từ cổ chí kim cả trong và ngoài nước.
Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương xuất thân trong một gia đình bần nông ở một huyện nghèo. Năm ông 17 tuổi, quê hương xảy ra nạn đói và ôn dịch lớn, cha mẹ và anh em lần lượt qua đời, Chu Nguyên Chương nghèo đến mức ngay cả tiền để lo mai táng cho người nhà cũng không lấy ra nổi. Trong sự bất lực, ông đành phải xuất gia đến chùa Hoàng Giác làm tăng nhân. Nói là xuất gia làm tăng, thực chất là làm một chú tiểu hầu hạ các tăng nhân. Tuy nhiên, đối mặt với năm mất mùa, lương thực trong chùa cũng không đủ ăn, Chu Nguyên Chương làm hòa thượng chưa được mấy ngày đã bị đuổi đi vân du xin ăn.
Đoạn trải nghiệm này được ghi chép chi tiết trong phần mở đầu của cuốn “Minh Sử”: “Năm Chí Chính thứ 4, hạn hán nạn cào cào, đói kém dịch bệnh lớn. Thái Tổ năm ấy mười bảy tuổi, cha mẹ anh trai nối nhau mà mất, nghèo không lo nổi việc ma chay. Người cùng làng là Lưu Kế Tổ cho mảnh đất, mới có thể an táng, đó chính là lăng Phượng Dương vậy. Thái Tổ mồ côi không nơi nương tựa, bèn vào chùa Hoàng Giác làm tăng nhân. Hơn một tháng sau, đi vân du xin ăn ở Hợp Phì. Dọc đường lâm bệnh, có hai người mặc áo tía cùng đi, chăm sóc vô cùng chu đáo. Khi khỏi bệnh, họ cũng biến mất. Trải qua các châu Quang, Cố, Nhữ, Dĩnh suốt ba năm, rồi lại trở về chùa.”
Trong ba năm, dấu chân của ông in khắp các nơi ở An Huy, Hà Nam. Chu Nguyên Chương dãi gió dầm sương, đi bộ xin ăn, chịu đủ mọi sự khinh miệt và ức hiếp, nếm trải vô vàn những nỗi khổ cay đắng. Trên đường đi ăn xin, đúng lúc Quách Tử Hưng khởi sự, ông liền gia nhập dưới trướng của ông ta. Bởi vì Chu Nguyên Chương có năng lực rất giỏi, nhanh chóng được Quách Tử Hưng coi trọng, chưa đầy hai tháng đã được điều vào soái phủ, từ đó mở ra một cuộc đời truyền kỳ như trong tiểu thuyết.
Thần tiên đi ăn xin để độ nhân
Có danh sĩ ăn mày, hoàng đế ăn mày, vậy có thần tiên ăn mày không? Đương nhiên là có. Trong không ít câu chuyện đều có những tình tiết như vậy, khi thần tiên độ nhân, để thử lòng người, thường sẽ hóa thân thành bộ dạng của một người ăn mày xuất hiện bên cạnh người được độ hóa, để khảo nghiệm thiện tâm và ngộ tính của người đó. Trong Bát Tiên, nhục thân của Lý Thiết Quải mà mọi người quen thuộc chính là xác của một người ăn mày.
Và trong cuốn “Thần Tiên Truyện”, cũng có ghi chép về một vị thần tiên ăn mày như thế. Ông tên là Lý A, người vùng Thục. Truyền thuyết kể rằng ông sống rất lâu, mấy thế hệ đều từng nhìn thấy ông, nhưng dung mạo của ông chưa từng thay đổi. Ông đi ăn xin ở trong thành Thành Đô, đem những thứ xin được cho những người nghèo khổ, năm này qua năm khác đều như vậy. Mọi người cảm thấy rất thần dị, có người liền đi hỏi ông về chuyện tương lai. Lý A cũng không nói gì, nhưng trên mặt lại luôn bộc lộ những sắc thái khác nhau. Những người tò mò liền dựa vào sự thay đổi biểu cảm của ông để dự đoán cát hung trong tương lai, vô cùng linh nghiệm.
Trong đó, có một người tên là Cổ Cường biết Lý A không phải là người phàm, nên thường xuyên hầu hạ bên cạnh ông, muốn được Lý A độ hóa. Có một lần, Cổ Cường đi theo Lý A về núi Thanh Thành, vì sợ trên đường gặp phải hổ sói nên mang theo dao để tự vệ. Lý A quát lớn: Ngươi đi cùng ta, còn sợ hổ gì chứ? Nói rồi cầm lấy con dao của Cổ Cường chém vào tảng đá, làm con dao bị gãy. Cổ Cường rất xót xa con dao này, đến ngày hôm sau, Lý A liền dùng công năng phục hồi con dao lại như mới.
Lại có một lần, Cổ Cường theo Lý A đi Thành Đô, trên đường gặp một chiếc xe ngựa chạy rất nhanh đè lên người Lý A. Trơ mắt nhìn thấy Lý A đứt chân tử vong, Cổ Cường vô cùng khiếp sợ. Nhưng không lâu sau, Lý A lại sống lại, chân cũng khôi phục bình thường. Khi Cổ Cường 18 tuổi, Lý A nhìn có vẻ như 50 tuổi, đến khi Cổ Cường hơn 80 tuổi, Lý A vẫn mang dáng vẻ 50 tuổi. Tính ra, Lý A có lẽ là người ăn mày có thời gian đi xin ăn lâu nhất.
Thánh cái Võ Huấn
Kể nhiều câu chuyện về người ăn mày như vậy, nhưng điều khiến người viết khâm phục nhất, đó vẫn là vị Thánh cái thiên cổ Võ Huấn. Võ Huấn xuất thân trong một gia đình nghèo ở huyện Đường Ấp (huyện Quán), Sơn Đông. Lên bảy tuổi ông đã mồ côi cha, cậu bé nhỏ tuổi chỉ đành cùng mẹ đi ăn xin qua ngày.
Đương nhiên, Võ Huấn là cái tên sau này. Ở nhà ông đứng thứ bảy, nên được gọi là Võ Thất. Lại vì ông mắc bệnh động kinh, thường ngã ra đất sùi bọt mép, nên mọi người đều gọi ông là Võ Đậu Mạt (Võ Bọt Mép).
Từ nhỏ Võ Huấn đã rất hiếu thuận, cơm canh xin được, chỉ cần ông thấy ngon miệng, đều sẽ đem cho mẹ ăn trước. Tuy nghèo khổ, nhưng ông lại rất khao khát được đi học. Có một lần ông đi ngang qua một trường tư thục, bèn bước vào muốn được học nghe lỏm, thế nhưng vì ăn mặc rách rưới, nên bị thầy giáo trong đó đuổi ra ngoài.
Năm 15 tuổi, Võ Huấn đến làm thuê cho nhà Trương Biến Trưng, một người họ hàng xa ở tiệm Tiết, huyện Quán Đào. Việc ông làm là những công việc khổ nhọc và mệt mỏi nhất, ông thức khuya dậy sớm, cam tâm tình nguyện chịu khó nhọc. Nhưng mấy năm trôi qua, người họ hàng này không trả cho ông một đồng tiền lương nào, vì ông ta đã làm một cuốn sổ sách giả mạo để lừa Võ Huấn. Lần ma nạn này đả kích ông rất lớn, Võ Huấn đã hôn mê suốt ba ngày ba đêm trong miếu, sau khi tỉnh lại lại chạy điên cuồng ba ngày. Từ đó ông lập một chí hướng lớn: Phải mở trường nghĩa học, để người nghèo có sách đọc.
Sau đó, ông bắt đầu đi ăn xin để gom tiền, miệng còn lẩm bẩm không ngừng. Ông lẩm bẩm những gì? “Đi làm thuê bị người ta ức hiếp, thà đi ăn xin tự do tự tại, đừng thấy ta đi ăn xin, sớm muộn sẽ xây dựng một trường nghĩa học.” “Dọn phân, làm cỏ, kéo trục đá cứ tìm ta, làm từ sáng đến tối, không nề hà tiền ít nhiều.” Một người không có học vấn đột nhiên trong miệng toàn những câu vè trôi chảy, lại còn đòi mở trường học gì đó, người bình thường chắc chắn sẽ nghĩ ông bị kích động tinh thần mà phát điên.
Võ Huấn đi ăn xin khắp nơi, dấu chân của ông in khắp Sơn Đông, Hà Bắc, Hà Nam, Giang Tô,… Trong miệng ông mãi mãi không rời khỏi hai chữ “nghĩa học”. Người ta chế nhạo ông mắc “chứng bệnh nghĩa học”, ông liền nói: “Bệnh nghĩa học, không nóng tính, gặp người ta, bèn cung kính, thưởng cho tiền, cứu cái mệnh, xây trường nghĩa học vạn năm không chuyển dời.”
Lập chí thì không khó, cái khó là ở chỗ kiên trì trong thời gian dài, và điều đáng quý của Võ Huấn chính là ở điểm này. Để mở trường học, không những đi ăn xin khắp nơi để dành dụm tiền, mà ông còn tìm những công việc cực nhọc và vất vả nhất để làm. Có đôi khi ông còn biểu diễn mãi võ, nào là dùng dùi đâm vào thân, đao bổ vào đầu, đội vạc nặng, thậm chí nuốt sống rắn rết, ăn ngói vỡ để đổi lấy tiền thưởng. Có thể chịu được những nỗi khổ như thế, người bình thường khó lòng mà hiểu được, nhưng có một điều rất rõ ràng, đó là hành động từ bỏ tôn nghiêm của Võ Huấn chưa bao giờ là vì bản thân mình. Ông nói: “Không lấy vợ, không sinh con, xây dựng trường nghĩa học mới là vô tư.”
Sự vô tư của Võ Huấn không chỉ thể hiện ở việc ông chịu khổ vì mở trường học, mà sự lương thiện của ông là chân thiện xuất phát từ sâu thẳm nội tâm. Trong làng có hai mẹ con nhà nọ sống rất khó khăn, Võ Huấn liền tặng cho họ mười mẫu đất, ông nói: “Người này tốt, người này tốt, cho mười mẫu còn hiềm ít. Người này hiếu, người này hiếu, cho mười mẫu để dưỡng lão.”
Năm 38 tuổi, Sơn Đông bị hạn hán lớn, rất nhiều người chết đói. Võ Huấn liền dùng số tiền xin được mua bốn mươi bao cao lương phát cho dân đói. Hành động này của Võ Huấn và vị thần tiên ăn mày Lý A không khác gì nhau. Khả năng nhẫn nại và chịu khổ như của Võ Huấn, ngay cả những người tu đạo bình thường cũng khó lòng vươn tới được. Thế nhưng bản thân ông chưa bao giờ cảm thấy khổ, cả ngày lẩm bẩm vui vẻ, thực sự đạt đến cảnh giới lấy khổ làm vui.
Cứ kiên trì từng ngày như vậy, “chứng điên nghĩa học” của Võ Huấn bắt đầu được mọi người chấp nhận, thấu hiểu, cảm động và ủng hộ. Năm 1888, Võ Huấn cùng Dương Thư Viễn, Lâu Sùng Sơn sáng lập ra trường nghĩa học đầu tiên “Sùng Hiền Nghĩa Thục”. Năm sau, ông lại cùng hòa thượng Liễu Chứng sáng lập ngôi trường nghĩa thục thứ hai; năm 1896, Võ Huấn cùng Thi Thiện Chính sáng lập ngôi trường nghĩa thục thứ ba ở Ngự Sử Hạng. Ba trường nghĩa học rộng gần ba trăm mẫu, để sáng lập trường học, Võ Huấn đã tiêu tốn hơn một vạn điếu tiền.
Võ Huấn cả đời đi ăn xin để mở trường học, chưa từng sống một ngày tốt lành, cho đến năm 59 tuổi thì lâm bệnh qua đời. Ngày đưa tang, quan lại, thân hào, học giả và bách tính của ba huyện Đường Ấp, Quán Đào, Lâm Thanh đều đến đưa tang. Cảnh tượng khi đó quả thật là người đông như núi, tiếng khóc vang trời, vạn người đổ ra đường phố cũng không đủ để miêu tả tình hình lúc bấy giờ.
Sau khi Võ Huấn qua đời, triều đình nhà Thanh đã lập truyện cho ông, chính phủ Dân Quốc đưa ông vào sách giáo khoa, trở thành một nhân vật được mọi nhà đều biết đến. Thế nhưng chỉ có ĐCSTQ (Đảng Cộng sản Trung Quốc) là chỉ trích Võ Huấn dữ dội. Cái miệng ác độc ấy vừa mở ra, Võ Huấn từ “đệ nhất ăn mày thiên cổ” đã trở thành “kẻ lưu manh lớn, chủ nợ lớn và đại địa chủ”, trở thành “kẻ phản bội nhân dân lao động”. Thậm chí trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, ĐCSTQ đã cho đào mộ Võ Huấn, đem quan tài diễu phố, đập nát hài cốt⋯⋯ Đến mức rất nhiều người Trung Quốc sau này hoàn toàn không biết đến cuộc đời của vị Thánh cái thiên cổ này, thậm chí có người ngay cả cái tên Võ Huấn cũng chưa từng nghe qua, thực sự khiến người ta phải đau buồn tiếc nuối.
Lời kết
Người Trung Quốc nói không thể nhìn mặt mà bắt hình dong, quả đúng là như vậy! Cái quần thể ăn mày thất cơ lỡ vận nhất, hạ đẳng nhất, bị coi thường nhất trong cõi người này, lại ẩn giấu những danh sĩ, từng xuất hiện hoàng đế, có thần tiên độ hóa thế nhân và cả thánh nhân dạy con người ta vô tư hướng thiện. Vậy mà trong xã hội, lại có bao nhiêu người hay việc thực chất là ngọc quý, nhưng lại bị chúng ta hiểu lầm là những hòn đá ngoan cố đây?
Theo EpochTimes
