Tác giả “Cha giàu, cha nghèo” từng dạy hàng triệu độc giả cách trở nên giàu có, nhưng chính cuộc đời ông lại chứa đựng những câu chuyện tài chính đầy tranh cãi.
Kể từ khi ra mắt năm 1997, “Cha giàu, cha nghèo” của Robert Kiyosaki đã bán hơn 44 triệu bản trên toàn thế giới và được dịch sang 43 ngôn ngữ. Sức hút của cuốn sách phần lớn đến từ câu mở đầu gây chú ý: “Tôi có hai người cha, một người giàu (cha bạn thân) và một người nghèo (cha ruột)”. Một người được ông mô tả là đã dạy mình những bí quyết kiếm tiền, trong khi người còn lại trở thành hình ảnh của thất bại với những hóa đơn chưa được thanh toán khi về cuối đời.
Thành công của cuốn sách cũng mang lại cho Kiyosaki nguồn thu nhập đáng kể từ tiền bản quyền, góp phần tạo dựng khối tài sản lớn cho ông. Trong nhiều năm, ông xây dựng hình ảnh một nhà đầu tư nhạy bén, tập trung vào bất động sản, giếng dầu và mỏ vàng, đồng thời từng tuyên bố kiếm được khoảng 250.000 USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh của một “đạo sư” tài chính là nhiều vấn đề ít được nhắc đến. Năm 2008, Kiyosaki vướng vào một vụ kiện tốn kém với đồng tác giả Sharon Lechter. Bốn năm sau, Rich Global LLC – công ty chuyên kinh doanh các khóa học của ông – phải nộp đơn phá sản sau khi bị yêu cầu bồi thường 24 triệu USD cho một đối tác.
Rich Dad Education, một đơn vị khác liên quan đến hoạt động đào tạo của Kiyosaki, cũng từng đối mặt với một vụ kiện tập thể. Nguyên đơn cáo buộc các hội thảo của công ty chủ yếu nhằm bán những khóa học có mức giá cao.
Những dự báo về tài chính của Kiyosaki cũng không phải lúc nào diễn ra như ông kỳ vọng. Hồi tháng 6, ông viết trên X rằng: “Sự thăng tiến của vàng chỉ mới bắt đầu”. Tuy nhiên, chỉ hai tuần sau, ông lại thừa nhận: “Tôi đã sai. Vàng vẫn đang lao dốc”.
Mới đây, tạp chí Vanity Fair đã đến thăm Kiyosaki tại nhà riêng ở Arizona nhằm tìm hiểu khoảng cách giữa những lời khuyên làm giàu mà ông truyền tải trong sách và thực tế tài chính của vị “đạo sư” tiền bạc này.
Ngôi nhà của Kiyosaki giống như một bảo tàng về hành trình sự nghiệp. Tại đây có những ấn bản sách mạ chrome, các tác phẩm từng được xuất bản và hàng loạt bức ảnh ông chụp cùng những nhân vật nổi tiếng.
Mâu thuẫn với chính người cha từng được tôn vinh
Cuộc đời Kiyosaki chứa đựng không ít nghịch lý. Cuốn sách đầu tiên của ông từng được dành tặng cho cha ruột, Ralph Kiyosaki – cựu Giám đốc Sở Giáo dục bang Hawaii – cùng lời tri ân rằng ông là “người thầy tốt nhất”. Thế nhưng trong tác phẩm làm nên tên tuổi, “Cha giàu, cha nghèo”, Kiyosaki lại khắc họa chính cha mình như một người thất bại. Sự thay đổi này từng khiến các anh chị em của ông tức giận và xem đó như một hành động “phản bội” đối với cha.
Sau những nỗ lực làm giàu không thành công trong thời trẻ, Kiyosaki dần chuyển hướng sang việc truyền dạy cho người khác cách kiếm tiền.
Năm 1993, sau khi một công ty giáo dục do ông điều hành sụp đổ, Kiyosaki phát triển trò chơi Cashflow và viết “Cha giàu, cha nghèo” nhằm truyền tải những quan điểm của mình về tiền bạc và đầu tư.
Trong cuốn sách, “cha nghèo” đại diện cho quan điểm truyền thống: học hành chăm chỉ, tìm một công việc ổn định và có chế độ phúc lợi tốt. Ngược lại, “cha giàu” đưa ra những lời khuyên thực dụng hơn: đầu tư vào các tài sản tạo dòng tiền dương, tìm cách giảm nghĩa vụ thuế và luôn đảm bảo bản thân được trả tiền trước tiên.
Cuốn sách từng chìm trong vô danh trong một thời gian dài trước khi tạo bước ngoặt lớn sau khi Kiyosaki xuất hiện trên chương trình The Oprah Winfrey Show vào mùa xuân năm 2000.
Khoản nợ 1,2 tỷ USD thực chất là gì?
Một trong những tuyên bố gây chú ý nhất của Kiyosaki là việc ông mang khoản nợ lên tới 1,2 tỷ USD. Tuy nhiên, Kim – vợ cũ đồng thời từng là đối tác kinh doanh của ông – cho rằng con số này đã bị hiểu sai. Theo bà, 1,2 tỷ USD không phải khoản nợ cá nhân của Kiyosaki mà là tổng nghĩa vụ nợ của một nhóm nhà đầu tư bất động sản, được bảo đảm bằng các tài sản thực tế, trong đó có khoảng 1.500 căn hộ.
Khoản nợ cá nhân của Kiyosaki được ước tính ở mức 30-60 triệu USD, trong khi thu nhập của ông vào khoảng 3 triệu USD mỗi năm. “Ông ấy thích nói những điều gây sốc”, bà Kim nhận xét.
Trong triết lý tài chính của Kiyosaki, quy mô khoản nợ không phải vấn đề lớn nếu ngân hàng vẫn sẵn sàng cho vay. Khi giá bất động sản tăng, ông tiếp tục vay dựa trên phần vốn chủ sở hữu gia tăng và xem khoản tiền này như thu nhập không chịu thuế. Nếu thị trường bất động sản sụp đổ, ngân hàng sẽ là bên đối mặt với những rắc rối, trong khi Kiyosaki cho rằng mình được bảo vệ nhờ các cấu trúc pháp lý.
“Bóng” người cha mà Kiyosaki chưa bao giờ thực sự thoát khỏi
Dù luôn xây dựng hình ảnh một nhà đầu tư gai góc, thực dụng và không ngại phá vỡ những quan niệm truyền thống về tiền bạc, Robert Kiyosaki dường như chưa bao giờ hoàn toàn thoát khỏi “cái bóng” của cha ruột.
Trong “Cha giàu, cha nghèo”, Kiyosaki sử dụng bài thơ “Con đường chưa đi” như một biểu tượng cho quyết định lựa chọn “người cha giàu” thay vì cha ruột. Nhưng đằng sau sự phản kháng đó lại tồn tại một sự đồng điệu đầy nghịch lý giữa hai cha con.
Khi Ralph Kiyosaki nằm trên giường bệnh, chống chọi với căn bệnh ung thư phổi, chính bài thơ này lại trở thành nguồn an ủi đối với ông. Trong những ngày cuối đời, người cha yêu cầu con gái đọc đi đọc lại bài thơ cho mình nghe.
Câu chuyện ấy cho thấy một nghịch lý sâu sắc trong cuộc đời Kiyosaki: người cha mà ông từng biến thành biểu tượng của thất bại trong cuốn sách nổi tiếng nhất lại là người để lại cho ông một dấu ấn khó có thể xóa bỏ.
Hà Thu-Theo An ninh tiền tệ
