Sau bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), đây là lĩnh vực đang được nhiều cường quốc tên thế giới đầu tư hàng tỷ USD.
Lĩnh vực này là công nghệ lượng tử. Đây là một trong những trụ cột chiến lược quan trọng nhất của kỷ nguyên công nghệ mới, với tiềm năng tạo ra đột phá trong an ninh mạng, tài chính, y tế, logistics, năng lượng, vật liệu mới và AI.
Theo Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, thuộc Bộ Tài chính), hiện nay, nhiều quốc gia như Mỹ, Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản và Canada đã triển khai các chương trình quốc gia về công nghệ lượng tử, đầu tư hàng tỷ USD vào nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các nền tảng tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử.
Nga cũng đã đưa công nghệ lượng tử vào lộ trình phát triển kinh tế số kể từ năm 2019, khi tập trung vào 4 lĩnh vực gồm: Điện toán lượng tử, truyền thông lượng tử, đo lường và cảm biến lượng tử và công nghệ hỗ trợ.
Đồng thời, các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như IBM, Google, Nvidia, Microsoft cùng các quỹ đầu tư deep tech toàn cầu đang thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, startup và đào tạo nhân lực lượng tử để giành lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Trong xu thế này, Việt Nam cũng vừa có một bước tiến mới. Đó là Cuộc thi Hackathon Quốc tế về Tính toán Lượng Tử (QC4SG 2026). Cuộc thi này được coi là một bước đi chiến lược của Việt Nam trong việc tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Đây chính là cuộc thi về công nghệ lượng tử quốc tế (tầm cỡ khu vực Đông Nam Á) lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam.
Nhân dịp này, ở bên lề lễ khởi động cuộc thi (ngày 10/2), PV đã có cuộc trao đổi nhanh với TS Nguyễn Quốc Hưng – Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử, ĐH Quốc gia Hà Nội, về lĩnh vực đang được nhiều quốc gia trên thế giới theo đuổi.
TS Nguyễn Quốc Hưng – Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử, ĐH Quốc gia Hà Nội, chia sẻ tại lễ khởi động QC4SG 2026.
-Cùng với câu chuyện phát triển AI, vì sao Việt Nam giờ đây phải đẩy mạnh phát triển về công nghệ lượng tử, thưa ông?
Trước năm 2024, không ai nghĩ rằng là các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) lại có thể thay đổi thế giới một cách toàn diện như thế. Bởi trước đấy, mọi người nói về LLM như là những chất cho vui và nhà đầu tư họ đầu tư vào thì cũng chả biết là ứng dụng về cái gì. Mọi người hỏi là ông đi làm gì? Tôi làm tài chính, làm vật liệu, làm đủ mọi thứ trên đời… Nhưng thực ra là những câu trả lời ấy không có nền tảng gì cả. Các mô hình LLM thực sự có thể làm được những gì?
Đùng một cái khi ChatGPT của Open AI xuất hiện, nó giải quyết được rất nhiều thứ. Đến bây giờ, chúng ta thấy được rằng sức ảnh hưởng của LLM, AI có thể thay đổi toàn bộ thế giới.
Giống như AI, lượng tử cũng đang ở giai đoạn đấy. Nhưng “năm 2024” của lượng tử vẫn chưa đến và không ai biết lúc nào nó đến.
Chúng ta có thể nhìn hay đoán được lúc nào nó đến thông qua tổng mức đầu tư, thị trường cổ phiếu, hay việc các cường quốc càng ngày càng khóa chặt về xuất khẩu và công nghệ cao là giới hạn các thứ. Nhưng tất cả những điều này bị trói bởi một bước nhảy về công nghệ. Sự thật là bước nhảy này lại không bao giờ phụ thuộc vào những điều trên.
“Công nghệ lượng tử là thứ ngồi bàn không thì sẽ không ra việc”
-Với những cái bối cảnh về chiến lược và triển vọng như vậy thì bước đi về lượng tử của Việt Nam ở thời điểm này đang diễn ra như thế nào?
Ở Việt Nam vừa rồi đã đạt được rất nhiều bước tiến rất đáng ngưỡng mộ. Khoảng cách giữa nước mình so với các cường quốc càng ngày càng được thu hẹp. Đó cũng là lý do tại sao chúng ta cần phải làm lượng tử. Chúng ta không muốn là sẽ bị bỏ lại phía sau nhất như là những cơn sóng về bán dẫn, AI. Bây giờ chúng ta không có năng lực để tham gia vào những lý thuyết nền tảng của AI nữa, vì chúng bị kiểm soát bởi những tập đoàn siêu lớn.
Nhưng trong bối cảnh công nghệ lượng tử đang phát triển rộng lớn trên thế giới thì vẫn chưa có một công nghệ nền tảng nào về lượng tử cả. Vậy nên, Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia. Khi chúng ta là một phần của hệ sinh thái thì sẽ không bị ai “trói” nữa. Chúng ta sẽ phát triển lượng tử từ đầu và theo tôi nghĩ đấy sẽ là con đường mà Việt Nam sẽ cần phải bắt kịp cùng thế giới.
-Vậy, thưa ông, bài toán đặt ra cho Việt Nam lúc này là phải hành động như thế nào để có thể nắm bắt được cơ hội sớm trong ngành lượng tử?
Trong năm 2025, rõ ràng là Việt Nam có rất là nhiều bước tiến rồi. Các lãnh đạo cũng đã đưa được ra rất nhiều chủ trương thúc đẩy cho sự phát triển công nghệ lượng tử. Nếu nhìn vào Quyết định 1131 của Chính phủ về các ngành công nghệ chiến lược hồi đầu tiên thì còn phải suy nghĩ rằng chúng ta có nên làm không, nhân sự ở đâu ra? Đến bây giờ thì mọi người không hỏi nữa và cứ thế làm thôi. Các lãnh đạo và mọi người bây giờ xác định lượng tử là việc chúng ta sẽ làm.
Rõ ràng đây là một sự thay đổi rất lớn về nhận thức và tôi cho rằng đây là một thành công rất lớn. Giống như câu hỏi về con gà – quả trứng, công nghệ lượng tử là thứ ngồi bàn không thì sẽ không ra được việc, mà phải nhảy vào làm. Chúng ta càng làm thì sẽ không chỉ có VNQuantum mà từ FPT, Viettel… đều nhảy vào. Tất cả sự chung tay này sẽ góp phần nâng tầm Việt Nam.
Thứ hai là phải tạo điều kiện cho các chuyên gia trở về. Bởi Việt Nam có tương đối nhiều chuyên gia ở nước ngoài, nên nếu xây dựng được một cộng đồng phát triển các công nghệ lõi như lượng tử và phát triển hệ sinh thái thì sẽ càng ngày càng phát triển.
Về câu hỏi cần phải làm gì thì có lẽ là tôi không dám trả lời, bởi vì câu trả lời này rất to. Nhưng chúng ta cứ làm thôi, mỗi người một ít vì bản thân mạng lưới VNQuantum được sinh ra để hỗ trợ mọi người và cùng nhau làm. Không giới hạn ai cả, miễn là trong lĩnh vực lượng tử, ai giỏi cái gì thì làm cái đấy.
TS Nguyễn Quốc Hưng phát biểu đề xuất tại chương trình Phó Thủ tướng làm việc với Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia Việt Nam về phát triển các ngành công nghệ chiến lược, ngày 26/11/2025.
-Vừa rồi ông có chia sẻ là hiện nay Viettel, FPT cũng đã tham gia vào ngành lượng tử và Việt Nam có thể tham gia vào chuỗi của các doanh nghiệp châu Âu. Vậy, ông nhìn nhận ra sao về làn sóng của các doanh nghiệp có liên quan tới lượng tử từ nước ngoài muốn đầu tư vào Việt Nam hiện nay?
Ở bên kia có 2 rào cản. Thứ nhất là đắt. Thứ hai là cấm xuất khẩu cho các nước châu Á. Vậy nên, khi các doanh nghiệp vận hành ở Việt Nam, họ sẽ bán được hàng cho châu Á.
Ở thời điểm này, Việt Nam muốn đi nhanh, đi mạnh thì chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng là sẽ có một TSMC về lượng tử.
Lượng tử bây giờ có thị trường rất mở, nên nếu chúng ta mạnh cái gì mà phát triển được thì đều rất tốt.
-Nhưng làm thế nào để Việt Nam có thể đón được những vòng vốn về lượng tử?
Nhiều người Việt Nam đang làm cho các công ty đầu tư sâu về lượng tử. Tôi biết có những công ty về máy tính lượng tử mà CTO là người Việt Nam. Họ hoàn toàn có thể mang những sản phẩm này về Việt Nam sản xuất. Hơn nữa, bản thân thị trường ở Việt Nam cũng có một số công ty đang chế tạo, outsource cho những công ty lượng tử trên thế giới.
Do đó, cái chúng ta cần làm bây giờ là cần nhận dạng được họ, nhân rộng những ví dụ đó lên. Chúng ta không phải số 0. Chúng ta có ít thôi nhưng tiếp theo là cần phải nhận dạng càng nhiều lên, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong ngành phát triển.
Bước tiến rất lớn của Việt Nam về lượng tử
-Trở lại với cuộc thi Hackathon quốc tế QC4SG 2026, với vai trò là Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử tại Đại học Quốc gia Hà Nội, ông có thể chia sẻ về ý nghĩa của cuộc thi trong việc thúc đẩy ứng dụng tính toán lượng tử hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững ở Việt Nam?
Đây là sự kiện đầu tiên về lượng tử mà Việt Nam cùng với nước ngoài cùng tham gia ngay từ khâu tổ chức. Tôi thấy đây là một sự phát triển về công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Trước năm 2024, hội thảo trong lĩnh vực này rất ít. Mọi người cũng biết lượng tử là cái gì, nhưng nằm trong giới chuyên gia là chính. Bây giờ là cả cộng đồng đều biết. Đấy là một bước tiến rất lớn.
-Vậy ngành công nghiệp lượng tử tại Việt Nam hiện đang ở giai đoạn nào so với các quốc gia dẫn đầu như Mỹ hay Trung Quốc, và liệu những cuộc thi như QC4SG 2026 sẽ góp phần như thế nào để thu hẹp khoảng cách đó, thưa ông?
Còn xa lắm (cười – PV). Trong cuộc thi QC4SG 2026 có một số doanh nghiệp hàng đầu thế giới tham gia. Hồi xưa chúng ta cứ nói rằng công nghệ lượng tử là thứ rất xa xôi và không cụ thể. Nhưng ở cuộc thi này, chúng ta sẽ đi từ dưới lên nên mọi thứ rất chi tiết. Có thể ban đầu chúng ta sẽ thắc mắc tại sao cái này liên quan tới lượng tử. Nhưng thông qua những cuộc thi như thế này và tiếp xúc với bạn bè thế giới thì chúng ta cũng sẽ định vị được rõ hơn.
Đông Nam Á đang là vùng trũng về công nghệ, nhưng với những cuộc thi QC4SG 2026 (được tổ chức lần thứ 2 – PV) thì hy vọng sẽ đặt nền móng để sau đó chúng ta bước ra châu Á và thế giới.
-Ở góc độ nhà trường, Viện Công nghệ lượng tử đã chuẩn bị những gì để hỗ trợ các đội thi tham gia QC4SG 2026, đặc biệt là trong việc tiếp cận công nghệ lượng tử và đào tạo nguồn nhân lực trẻ?
Trước khi có những cuộc thi như QC4SG 2026, các nhóm nghiên cứu trong Viện Công nghệ lượng tử đã rất tích cực và chủ động đào tạo nguồn nhân lực sinh viên. Chúng tôi cũng có các nhóm nghiên cứu viết các công trình khoa học, xin đề tài… từ nhiều năm rồi. Với cuộc thi này, Viện Công nghệ lượng tử sẽ đóng góp, hỗ trợ ở góc độ chuyên môn, kỹ thuật. Đối với các bạn sinh viên, cuộc thi này là một cơ hội để cọ xát, giúp các bạn đi ra khỏi nhóm nghiên cứu và thấy rằng xung quanh Việt Nam làm được những gì.
Ngoài ra, các bạn sinh viên cũng có thể đến Viện để được hỗ trợ về thực tập và nghiên cứu.
-Với cuộc thi QC4SG 2026, những bạn sinh viên ở các ngành học nào có thể tham gia?
Có 2 đối tượng sinh viên có thể tham gia QC4SG 2026. Đó là các bạn liên quan đến vật lý và công nghệ thông tin. Ngoài ra, các bạn có ngành học liên quan đến hóa học, điện tử, viễn thông đều có thể tham gia. Thậm chí, năm ngoái, khi tổ chức các lớp học, chúng tôi hay đùa là ngay cả cô giáo dạy Văn cũng có thể tham gia. Về quy mô, chúng tôi sẽ không loại trừ ai cả. Ai muốn, ai tò mò hay quan tâm tới lượng tử đều có thể tham gia.
-Mục tiêu lớn nhất của cuộc thi này hướng đến là gì, thưa ông?
Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là phát triển hệ sinh thái, gây dựng cộng đồng về lượng tử. Chúng tôi hy vọng với các bạn giỏi, đã tốt nghiệp đại học có thể ra làm doanh nghiệp, mở startup về lượng tử. Còn các bạn sinh viên đang theo học có thể tham gia sâu hơn vào các nghiên cứu về lượng tử.
Chúng tôi kỳ vọng top 3 của QC4SG 2026 sẽ mở được startup. Chúng tôi sẽ tạo ra một vườn ươm và hy vọng là sẽ nhận được tiền đầu tư từ một số doanh nghiệp để các startup vận hành.
Hệ sinh thái như tôi nói vừa nói rất khó vì thị trường về lượng tử rất hẹp. Do đó, cần phải có cơ chế, sự cởi mở của Nhà nước và Chính phủ để tạo hành lang, bởi vì nó có rủi ro rất cao. Chắc gì làm xong đã bán được hàng. Nhưng Việt Nam sẽ có lợi thế là nhân lực chất lượng cao giá rẻ, nên hy vọng là chúng ta có thể vay vốn tốt để doanh nghiệp tồn tại được lâu dài.
Ví dụ, để phát triển công nghệ chip bán dẫn, không nhất thiết chúng ta phải đi làm chip. Việt Nam có thể làm các công nghệ phụ trợ mà các nhà máy sản xuất chip bắt buộc phải mua. Khi chúng ta đã làm được một hệ sinh thái rồi thì sẽ không sợ ai cấm đoán mình.
Xin cảm ơn ông đã chia sẻ!
(Ảnh: MH)
Theo ước tính mới đây của McKinsey & Company, công nghệ máy tính lượng tử có thể tạo ra giá trị gia tăng lên đến 1.300 tỷ USD trong nhiều lĩnh vực khác nhau vào năm 2035.
Các chuyên gia tin rằng công nghệ này có thể tạo ra bước ngoặt trong mật mã học, tài chính, khoa học và giao thông; đồng thời còn giúp giải quyết những vấn đề mà máy tính truyền thống phải mất hàng nghìn năm chỉ trong vài phút hoặc vài giờ.
Minh Hằng–Nhịp sống thị trường
