Sứ mệnh đưa 1 triệu người lên Sao Hỏa được Elon Musk tự đề ra cho mình nhưng lại bắt nguồn từ một nghề vô cùng bình dân.
“Cần những gì để xây dựng một thành phố trên sao Hỏa? Chắc chắn là cần cực kỳ nhiều tiền,” Elon Musk phát biểu vào năm 2015 tại sự kiện ra mắt dự án không tưởng mới nhất của mình. “Vì vậy, chúng tôi cần những thứ có thể tạo ra nguồn tiền khổng lồ.”
Vị tỷ phú giàu nhất hành tinh đã vạch ra tầm nhìn táo bạo này về tương lai từ rất lâu trước khi SpaceX lọt vào tầm ngắm của thương vụ IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) lớn nhất lịch sử.
Ngay từ lúc đó, ông đã hiểu rằng chỉ riêng tên lửa thì không thể đưa công ty của mình chạm tới sao Hỏa. Hy vọng duy nhất để thiết lập một xã hội loài người trên khối đá lạnh giá cách chúng ta hàng triệu dặm là phải phóng hàng ngàn vệ tinh vào quỹ đạo Trái Đất.
Một thập kỷ sau, Starlink giờ đây đang hái ra tiền, đủ để bơm vốn cho một gã khổng lồ vốn có tốc độ “đốt tiền” nhanh như vận tốc ánh sáng.
Tham vọng cao cả được nuôi dưỡng bằng nghề…bán Wi-Fi
Người ta biết đến SpaceX với những siêu tên lửa hùng vĩ, phóng những “quái thú công nghệ” khổng lồ lên bầu trời rồi ngoạn mục đón lấy chúng bằng đũa cả.
Nhưng có một sự thật ít ai ngờ tới, rằng những tham vọng phi thường ngoài vũ trụ của SpaceX lại được nuôi dưỡng bởi một sản phẩm vô cùng bình dân. Về bản chất, SpaceX đã trở thành một nhà mạng cung cấp dịch vụ Internet kiêm thám hiểm không gian.
Bản cáo bạch vừa được nộp trong quá trình SpaceX chuẩn bị cho thương vụ IPO khổng lồ đã chỉ rõ, rằng giấc mơ thuộc địa hóa sao Hỏa hay giải mã trí tuệ nhân tạo đều phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán… Wi-Fi.
Đế chế SpaceX hiện gồm ba mảng chính: Vũ trụ, AI và Kết nối viễn thông (với động cơ chủ lực là Starlink). Năm ngoái, phân khúc Starlink đã mang về tới 11 tỷ USD doanh thu, chiếm hơn 60% tổng doanh số của toàn công ty.
Đây không chỉ là mảng kinh doanh giá trị nhất, mà còn là mảng duy nhất đang sinh lời của SpaceX. Suốt nhiều năm qua, Starlink đóng vai trò là “bình oxy” quyết định sự thành bại của SpaceX.
Hóa ra, ngay cả một công ty thách thức cả lực hấp dẫn của Trái Đất thì vẫn phải cúi đầu trước những quy luật bất biến của nền kinh tế thị trường.
Bức màn bí ẩn xung quanh tình hình tài chính của đế chế Elon Musk vừa được vén lên trong tuần này qua hồ sơ IPO của SpaceX, một tài liệu được đánh giá là vượt xa quy chuẩn của những thủ tục giấy tờ tài chính thông thường.
Tầm nhìn của Elon Musk
Những điểm nhấn đáng chú ý bao gồm việc SpaceX tự mô tả mình là “động cơ đổi mới sáng tạo tích hợp dọc tham vọng nhất trên (và ngoài) Trái Đất”, tự tin tuyên bố dung lượng thị trường mục tiêu khổng lồ lên tới 29.000 tỷ USD.
Tài liệu cũng tiết lộ gói thù lao của Musk được gắn chặt với “việc thiết lập một thuộc địa vĩnh viễn cho con người trên sao Hỏa với ít nhất một triệu dân”, kèm lời tuyên bố đanh thép: “Chúng tôi không muốn loài người phải chịu chung số phận tuyệt chủng như loài khủng long.”
Nhưng khi tạm gác lại những câu chuyện về hiểm họa sinh tồn của vũ trụ, tập tài liệu này cũng phơi bày bản chất mô hình kinh doanh cốt lõi của SpaceX.
Nó cho thấy toàn bộ công ty đang vận hành dựa trên một nền tảng đầy uy lực: Tên lửa SpaceX phóng các vệ tinh Starlink, và chính các vệ tinh Starlink này lại là nguồn tài chính giúp SpaceX phóng thêm nhiều tên lửa.
Vòng tuần hoàn hoàn hảo đó chính là tầm nhìn của Musk ngay từ những ngày đầu nhen nhóm dự án Starlink, như những gì ông từng chia sẻ với khán phòng chật kín các kỹ sư vào cái đêm của hơn một thập kỷ trước.
Trước khi trở thành phao cứu sinh tại những “vùng đất chết” không có sóng, trước khi khôi phục liên lạc sau các thảm họa thiên tai, hay truyền Wi-Fi đến những nơi hẻo lánh nhất thế giới và cả những “ống sắt” bay ở độ cao hơn 10.000 mét… Starlink vốn là chiếc phao cứu sinh giải quyết bài toán tiền bạc cho chính SpaceX.
Ở thời điểm đó, SpaceX về cơ bản chỉ là một công ty chuyên nhận tiền của chính phủ và các doanh nghiệp tư nhân để chở hàng vào quỹ đạo. Nhưng công việc đó không đủ để chi trả cho việc xây dựng một nền văn minh trên hành tinh khác, buộc Musk phải đi tìm những vùng đất mới.
Bán gói cước Internet chẳng có gì là hào nhoáng. Thế nhưng, dung lượng thị trường này lớn đến mức chỉ cần chiếm được một phần nhỏ, doanh thu mang về đã vượt qua toàn bộ ngân sách hoạt động của NASA, Musk từng chia sẻ với người viết tiểu sử Walter Isaacson như vậy.
Sự phát triển bất ngờ của SpaceX
Nhưng nếu việc đó dễ dàng, kẻ khác đã làm từ lâu. Trên thực tế, dấn thân vào cuộc chơi phóng vệ tinh lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp trước nay luôn là con đường ngắn nhất dẫn thẳng đến cửa ngõ phá sản. Với Musk, sứ mệnh của Starlink thuở ban đầu rất đơn giản.
“Mục tiêu của chúng tôi rất đơn giản: lọt vào nhóm những kẻ không bị phá sản,” Musk phát biểu vào năm 2020.
Để đạt được mục tiêu táo bạo này, các kỹ sư hàng đầu của Musk phải tìm cách chế tạo vệ tinh nhanh hơn và rẻ hơn, và thế là họ áp dụng “Thuật toán” (The Algorithm).
Trong hồ sơ IPO, công ty định nghĩa “Thuật toán” là quy trình gồm 5 bước cốt lõi mang tính định hướng của SpaceX: bớt ngu ngốc đi, xóa bỏ, tối ưu hóa, tăng tốc, và tự động hóa.
Chẳng hạn, khi phát hiện ra các vệ tinh Starlink đang được thả ra riêng lẻ từng chiếc một, Musk tự hỏi tại sao không thể thả toàn bộ chúng cùng một lúc.
“Tôi đã quá nhát gan để đề xuất điều đó,” kỹ sư tên lửa Mark Juncosa của SpaceX thừa nhận trong cuốn sách xuất bản năm 2023 của Isaacson, “nhưng Elon đã bắt chúng tôi phải thử nghiệm.” Và kết quả là nó đã hoạt động hoàn hảo.
SpaceX cho biết họ đã giảm được trung bình 59% chi phí sản xuất một bộ thiết bị Starlink kể từ năm 2022.
Phần còn lại của doanh nghiệp cũng đã trải qua những bước chuyển mình ngoạn mục trong khoảng thời gian đó.
Starlink mới chỉ có khoảng 2 triệu thuê bao vào năm 2023. Giờ đây, con số đó đã vượt mốc 10 triệu.
Thuở ban đầu, Musk từng mơ ước về một mạng lưới gồm 4.000 vệ tinh, con số vốn đã lớn hơn tổng số vệ tinh nhân tạo đang tồn tại ngoài không gian lúc bấy giờ. Giờ đây, họ đã sở hữu gần 10.000 vệ tinh trên quỹ đạo.
Họ đã phải mất tới 5 năm ròng rã nghiên cứu phát triển để phóng những vệ tinh đầu tiên, và rất nhiều chiếc trong số đó đã thất bại thảm hại. Giờ đây, cứ mỗi 3 ngày họ lại phóng một đợt vệ tinh mới, và lần nào cũng thành công mỹ mãn.
Tất cả những thành tựu đó đã dẫn đến một trong những lời tiết lộ gây kinh ngạc nhất trong bản cáo bạch của công ty. SpaceX tuyên bố họ có kế hoạch khai phá những “thị trường nghìn tỷ USD trên Mặt Trăng, sao Hỏa và xa hơn thế nữa”. Nhưng thực tế, họ không cần phải đi đâu xa để tìm thấy mỏ vàng đầu tiên.
“Thị trường nghìn tỷ USD đầu tiên của chúng tôi chính là kết nối viễn thông,” công ty tự hào tuyên bố trong bản cáo bạch. “Và chúng tôi đã sáng lập ra Starlink.”
Starlink đã đưa SpaceX đi xa hơn những gì ngay cả Elon Musk từng dự báo. Giờ đây, khi gã khổng lồ này chuẩn bị đổ bộ lên Phố Wall, hành trình đến sao Hỏa chỉ còn cách khoảng 140 triệu dặm nữa mà thôi.
Nguồn: Fortune, BI, WSJ=Băng Băng=Nhịp sống thị trường
