Tự biến mình thành nơi “phát tiền miễn phí”, nhiều công ty giao đồ ăn ngậm trái đắng.
Những cốc trà sữa giá 0 nhân dân tệ từng khiến nhiều hãng giao đồ ăn Trung Quốc tưởng mình là bên chiến thắng. Nhưng sau một năm, cuộc chiến giao hàng đã đốt ít nhất 150 tỷ nhân dân tệ, biến hàng chục tỷ nhân dân tệ lợi nhuận của các nền tảng thành những khoản lỗ khổng lồ.
Một cuối tuần tháng 7/2025, ứng dụng giao hàng tại Trung Quốc bỗng trở thành nơi phát tiền miễn phí.
Người dùng mở điện thoại và nhìn thấy những khuyến mại khó tin: Trà sữa 0 nhân dân tệ, cà phê 1 nhân dân tệ (gần 4.000 đồng), đơn hàng được giảm nhiều hơn cả giá sản phẩm. Có trường hợp hai cốc đồ uống sau khi cộng phí đóng gói và giao hàng chỉ còn phải thanh toán 0,01 nhân dân tệ (khoảng 153 đồng).
Các cửa hàng trà sữa nhanh chóng chìm trong đơn đặt hàng. Hình ảnh những cuộn hóa đơn dài được dán kín tường, cốc đồ uống chất đầy quầy và nhân viên làm việc không kịp nghỉ lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc. Một số cửa hàng phải tạm ngừng nhận khách trực tiếp vì toàn bộ nhân lực đã bị cuốn vào dòng đơn hàng trực tuyến.
Đỉnh điểm đến vào ngày 12/7/2025. Meituan thông báo nền tảng bán lẻ tức thời của hãng đã xử lý 150 triệu đơn hàng chỉ trong một ngày, tăng mạnh so với mức kỷ lục 120 triệu đơn được ghi nhận trước đó một tuần. Con số này bao gồm cả thực phẩm, đồ uống và hàng hóa giao nhanh, không hoàn toàn là đơn giao đồ ăn.
Ở phía đối diện, Taobao Instant Commerce kết hợp với Ele.me của Alibaba cũng vượt 80 triệu đơn mỗi ngày, trong đó hơn 13 triệu đơn là các mặt hàng ngoài nhà hàng. Lượng người dùng hoạt động hằng ngày trên hệ sinh thái này vượt 200 triệu.
Trong vài tuần, các con số đơn hàng tăng theo cấp số nhân. Nhưng đó không phải là sự bùng nổ tự nhiên của nhu cầu tiêu dùng. Đằng sau mỗi cốc trà sữa gần như miễn phí là tiền từ bảng cân đối kế toán của Meituan, Alibaba và JD.com.
CUỘC CHIẾN KHÔNG AI DÁM ĐỨNG NGOÀI
JD.com là bên làm thay đổi thế cân bằng khi chính thức đẩy mạnh giao đồ ăn vào đầu năm 2025.
Khác với hoạt động thương mại điện tử truyền thống, nơi hàng hóa được lấy từ kho lớn và giao trong một hoặc vài ngày, giao đồ ăn và bán lẻ tức thời đòi hỏi mạng lưới nhà hàng, cửa hàng, tài xế và điểm tập kết được bố trí dày đặc tại từng khu vực. Nền tảng nào sở hữu lượng đơn hàng lớn hơn sẽ có khả năng ghép nhiều đơn cho một tài xế, rút ngắn quãng đường và giảm chi phí trên mỗi đơn.
JD.com dùng chính thế mạnh logistics để tiến vào thị trường. Công ty miễn hoa hồng cho một số nhà hàng, tăng quyền lợi cho tài xế và tung hàng loạt phiếu giảm giá nhằm giành người dùng từ Meituan.
Alibaba cũng không thể đứng ngoài. Tập đoàn tích hợp Ele.me sâu hơn vào Taobao, đưa dịch vụ Taobao Instant Commerce lên vị trí nổi bật và biến hàng trăm triệu người mua sắm thành khách hàng tiềm năng của giao hàng trong vòng một giờ.
Đối với Meituan, đây không phải một lĩnh vực phụ có thể dễ dàng từ bỏ. Giao đồ ăn và các dịch vụ địa phương là thành trì cốt lõi của hãng. Khi Alibaba và JD.com sẵn sàng trợ giá để giành thị phần, Meituan buộc phải đáp trả gần như bằng mọi giá. Trước khi cuộc chiến leo thang, Meituan được các nhà phân tích ước tính nắm gần 70% thị trường giao đồ ăn Trung Quốc.
JD.com và Ele.me từng lần lượt công bố các chương trình trợ giá trị giá 10 tỷ nhân dân tệ. Meituan không đưa ra một ngân sách cố định tương tự, nhưng liên tục phát phiếu giảm giá để ngăn khách hàng chuyển sang nền tảng đối thủ.
Kết quả là quy mô thị trường bị đẩy lên một mức không bền vững. Theo ước tính, trước cuộc chiến giá, Trung Quốc xử lý khoảng 80 – 90 triệu đơn giao đồ ăn mỗi ngày. Khi trợ giá lên cao nhất, tổng lượng đơn có lúc vượt 200 triệu.
Ba tập đoàn được cho là đã đốt ít nhất 150 tỷ nhân dân tệ từ quý II/2025 đến hết quý I/2026. Đây là con số ước tính vì các công ty không công bố riêng toàn bộ tiền trợ giá cho từng đơn hàng.
Các nền tảng có thêm hàng triệu khách hàng và hàng tỷ đơn hàng. Nhưng một năm sau, báo cáo tài chính cho thấy không có người chiến thắng rõ ràng.
Meituan là bên giữ được vị trí dẫn đầu, nhưng cũng là công ty chịu tổn thất trực tiếp nhất.
Năm 2024, Meituan còn báo lãi ròng 35,8 tỷ nhân dân tệ. Sang năm 2025, tập đoàn chuyển sang lỗ ròng 23,4 tỷ nhân dân tệ (3,4 tỷ USD). Nếu loại bỏ một số yếu tố kế toán và khoản bất thường, Meituan vẫn lỗ điều chỉnh 18,65 tỷ nhân dân tệ, trong khi năm trước lãi điều chỉnh 43,77 tỷ nhân dân tệ.
Hoạt động kinh doanh cũng đảo chiều mạnh. Meituan ghi nhận lỗ hoạt động 25 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, so với lợi nhuận hoạt động 36,8 tỷ nhân dân tệ năm 2024.
Đáng chú ý nhất là mảng thương mại địa phương cốt lõi, bao gồm giao đồ ăn và nhiều dịch vụ tiêu dùng tại chỗ. Mảng này từ mức lãi hoạt động 52,4 tỷ nhân dân tệ năm 2024 chuyển thành lỗ 6,9 tỷ nhân dân tệ năm 2025. Công ty thừa nhận nguyên nhân chính là biên lợi nhuận giảm, trong khi chi phí ưu đãi người dùng, quảng cáo và khuyến mại tăng mạnh để đối phó cạnh tranh.
Riêng quý III/2025, Meituan ghi nhận khoản lỗ ròng điều chỉnh khoảng 16 tỷ nhân dân tệ, đánh dấu quý thua lỗ đầu tiên kể từ năm 2022. Quý IV, hãng tiếp tục lỗ ròng hơn 15 tỷ nhân dân tệ.
Sang quý I/2026, tình hình có cải thiện nhưng Meituan vẫn chưa thoát khỏi vùng âm. Công ty lỗ ròng 6,8 tỷ nhân dân tệ, so với mức lãi 10,1 tỷ nhân dân tệ cùng kỳ năm trước. Đây là quý thua lỗ thứ ba liên tiếp.
Chi phí bán hàng và tiếp thị trong quý đạt 23 tỷ nhân dân tệ, tăng 51,1% so với cùng kỳ. Riêng mảng thương mại địa phương cốt lõi lỗ hoạt động hơn 2 tỷ nhân dân tệ, trong khi một năm trước còn lãi 13,5 tỷ nhân dân tệ.
Meituan đã bắt đầu giảm khuyến mại và ưu đãi. So với quý IV/2025, chi phí bán hàng và tiếp thị giảm 27,6%, giúp khoản lỗ hoạt động toàn tập đoàn thu hẹp từ 16,1 tỷ xuống 6,5 tỷ nhân dân tệ. Điều này cũng đồng nghĩa cơn sốt đơn hàng được tạo ra bằng trợ giá đang phải nhường chỗ cho bài toán lợi nhuận.
Alibaba không lỗ ròng cả năm, nhưng hóa đơn từ cuộc chiến giao hàng vẫn đủ lớn để kéo tụt mạnh khả năng sinh lời của tập đoàn.
Trong năm tài chính kết thúc ngày 31/3/2026, doanh thu Alibaba tăng 3%, vượt 1.023 tỷ nhân dân tệ. Tuy nhiên, lợi nhuận hoạt động giảm 64%, chỉ còn 50,15 tỷ nhân dân tệ. Lợi nhuận ròng không theo chuẩn GAAP giảm 62%, từ 158,1 tỷ xuống còn 60,7 tỷ nhân dân tệ.
Riêng quý kết thúc tháng 3/2026, doanh thu thương mại tức thời của Alibaba tăng 57%, lên gần 20 tỷ nhân dân tệ nhờ số đơn từ Taobao Instant Commerce tăng mạnh.
Nhưng trong cùng quý, lợi nhuận EBITA điều chỉnh của toàn bộ mảng thương mại điện tử Trung Quốc giảm 40%. Ở cấp tập đoàn, Alibaba từ lãi hoạt động 28,47 tỷ nhân dân tệ cùng kỳ năm trước chuyển sang lỗ hoạt động 848 triệu nhân dân tệ.
Alibaba đã giành được lượng người dùng và đơn hàng mà trước đây chủ yếu thuộc về Meituan. Nhưng cái giá phải trả là lợi nhuận từ hoạt động thương mại điện tử truyền thống bị dùng để tài trợ cho một cuộc chiến chưa tạo ra lợi nhuận tương xứng.
JD.com là bên khơi lại cuộc chiến, đồng thời cũng phải trả một hóa đơn đắt đỏ.
Doanh thu năm 2025 của JD.com tăng 13%, lên 1.309 tỷ nhân dân tệ. Tuy nhiên, lợi nhuận ròng giảm hơn một nửa, từ 41,4 tỷ xuống còn 19,6 tỷ nhân dân tệ.
Lợi nhuận hoạt động gần như bốc hơi, giảm từ 38,7 tỷ xuống chỉ còn 2,8 tỷ nhân dân tệ. Chi phí marketing tăng 75%, đạt 84 tỷ nhân dân tệ, chủ yếu do JD.com tăng chi cho hoạt động quảng bá các lĩnh vực kinh doanh mới.
Báo cáo của JD.com xếp giao đồ ăn cùng Jingxi, bất động sản và hoạt động quốc tế vào nhóm “New Businesses”. Mảng này ghi nhận lỗ hoạt động 46,64 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, gấp hơn 16 lần khoản lỗ 2,87 tỷ nhân dân tệ của năm trước.
Riêng quý IV/2025, nhóm kinh doanh mới lỗ 14,8 tỷ nhân dân tệ. Toàn JD.com chuyển từ lãi ròng 9,9 tỷ nhân dân tệ trong quý IV/2024 sang lỗ 2,7 tỷ nhân dân tệ một năm sau đó.
JD.com đã trở lại có lãi trong quý I/2026 sau khi giảm mức đầu tư cho giao đồ ăn. Tuy nhiên, lợi nhuận ròng 5,1 tỷ nhân dân tệ vẫn giảm hơn 53% so với cùng kỳ; lợi nhuận điều chỉnh giảm 42%, xuống 7,4 tỷ nhân dân tệ.
Nói cách khác, JD.com đã chứng minh mình có thể mua được đơn hàng và tạo ra một đối thủ mới cho Meituan. Nhưng tập đoàn vẫn chưa chứng minh được có thể biến những đơn hàng đó thành lợi nhuận.
KHI TRÀ SỮA HẾT MIỄN PHÍ
Sau một năm, cuộc chiến dần hạ nhiệt không phải vì một bên đã đánh bại hoàn toàn hai đối thủ còn lại, mà vì cả ba đều không thể tiếp tục duy trì mức đốt tiền như trước.
Tháng 6/2026, cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc công bố dự thảo quy định mới nhằm hạn chế trợ giá quá mức. Các nền tảng có thể bị cấm ép nhà hàng tham gia chương trình giảm giá, chuyển chi phí trợ giá sang cho người bán hoặc dùng sức mạnh tài chính để bán dưới giá thành nhằm loại bỏ đối thủ.
Nhà chức trách nhận định việc các nền tảng dùng lợi thế vốn để chiếm thị phần đã gây ra cạnh tranh phi lý, đồng thời làm tổn hại người bán, tài xế giao hàng và cả người tiêu dùng.
Sự thay đổi còn thể hiện trong thái độ của chính những người đứng đầu doanh nghiệp. Tại đại hội cổ đông Meituan cuối tháng 6, nhà sáng lập Wang Xing hiếm hoi thừa nhận hai sai lầm chiến lược trong những năm qua: Mở rộng ra nước ngoài quá muộn và đổ quá nhiều nguồn lực vào Meituan Select. Ông cũng khẳng định các khoản đầu tư mới sẽ phải tuân thủ kỷ luật tài chính chặt chẽ hơn.
Một năm trước, bảng xếp hạng của ngành giao hàng Trung Quốc được đo bằng số đơn đạt được trong một ngày. Meituan có 150 triệu đơn, Alibaba có 80 triệu và JD.com tăng trưởng từ con số gần như bằng không.
Một năm sau, bảng xếp hạng thực tế lại nằm trong báo cáo tài chính: Meituan mất gần 60 tỷ nhân dân tệ nếu so khoản lỗ năm 2025 với lợi nhuận năm trước; lợi nhuận JD.com giảm quá nửa; còn dòng tiền tự do của Alibaba đảo chiều hơn 120 tỷ nhân dân tệ.
Người tiêu dùng đã nhận được trà sữa miễn phí. Các nền tảng nhận về thị phần và dữ liệu người dùng. Nhưng khi tiền trợ giá được rút đi, câu hỏi cũ vẫn còn nguyên: Bao nhiêu trong số hàng trăm triệu đơn hàng ấy thực sự tồn tại nếu khách hàng phải trả đúng giá?
Phương Linh–Nhịp sống thị trường
