Trong khi nhiều người nghĩ đến chuyện nghỉ hưu ở tuổi 50, Trần Trạch Dân , một bác sĩ ngoại khoa ở Trung Quốc, lại lựa chọn bắt đầu một hành trình hoàn toàn mới, đó là khởi nghiệp với những chiếc bánh trôi đông lạnh.
Từ bác sĩ ngoại khoa đến người làm ra bánh trôi đông lạnh
Trần Trạch Dân sinh năm 1942 tại Trùng Khánh, Trung Quốc. Năm 1965, sau khi tốt nghiệp Trường Y khoa Dự Bắc (nay là Đại học Y Tân Hương), ông đến Tứ Xuyên tham gia công tác tại các bệnh viện ở vùng sâu, vùng xa trong khoảng 15 năm. Năm 1979, ông được điều chuyển về Trịnh Châu, sau đó công tác tại Bệnh viện Nhân dân số 2 thành phố này và đảm nhiệm vị trí Phó Giám đốc.
Ý tưởng làm bánh trôi đông lạnh đến từ chính kinh nghiệm nghề nghiệp và sở thích nghiên cứu của ông. Trong quá trình phẫu thuật, Trần Trạch Dân nhận thấy một số thao tác cần được thực hiện trong điều kiện nhiệt độ thấp. Ông liên hệ nguyên lý này với việc bảo quản thực phẩm, từ đó bắt đầu nghiên cứu cách làm bánh trôi có thể cấp đông mà vẫn giữ được hình dáng và chất lượng sau khi chế biến.
Theo các bài phỏng vấn trên Nhân dân Nhật báo và China Youth Daily, khoảng năm 1989-1990, ông đã chế tạo thành công sản phẩm bánh trôi đông lạnh đầu tiên của Trung Quốc. Ông cũng đăng ký các quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến quy trình sản xuất và hình thức đóng gói sản phẩm.
Để thử nghiệm sản phẩm, ông sử dụng chiếc cối đá nhỏ mang từ Tứ Xuyên về làm bánh, sau đó mang cho hàng xóm, bạn bè dùng thử. Khi nhận được phản hồi tích cực, ông bắt đầu nghĩ đến việc đưa món ăn này ra thị trường.
Năm 1987, khi vẫn đang công tác tại bệnh viện, vợ chồng ông vay hàng xóm 15.000 NDT để mở một cơ sở kinh doanh đồ uống lạnh, tiền thân của doanh nghiệp Sanquan sau này. Khoản tiền này được vay dưới tên mẹ vợ ông. Cơ sở ban đầu kinh doanh kem và đồ uống, trước khi ông chuyển trọng tâm sang nghiên cứu, sản xuất bánh trôi đông lạnh.
Đến năm 1992, ở tuổi 50, Trần Trạch Dân quyết định từ chức Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân số 2 Trịnh Châu để toàn tâm theo đuổi công việc kinh doanh. Đây là quyết định khiến nhiều người xung quanh bất ngờ, bởi ông đã có gần 30 năm công tác, mức lương ổn định và một vị trí được xem là đáng mơ ước vào thời điểm đó.
Trong cuộc phỏng vấn với Nhân dân Nhật báo, ông kể từng được người khác khuyên nên xin nghỉ bệnh dài hạn để sau đó chuyển sang chế độ nghỉ hưu, qua đó vẫn giữ được các quyền lợi. Tuy nhiên, ông từ chối phương án này và lựa chọn nghỉ việc hoàn toàn. Ông cho rằng chỉ khi không còn vướng bận, bản thân mới có thể tập trung toàn lực cho việc khởi nghiệp.
Tự chế dây chuyền sản xuất vì không đủ tiền mua máy móc
Những ngày đầu kinh doanh, Trần Trạch Dân không chỉ đảm nhiệm việc nghiên cứu sản phẩm mà còn trực tiếp tìm đầu ra. Ông từng dùng xe ba bánh chở bánh trôi đến các cửa hàng, khu chợ ở Trịnh Châu, mang theo bếp gas và dụng cụ nấu để chế biến tại chỗ, mời chủ cửa hàng dùng thử.
Những chuyến đi như vậy dần giúp ông xây dựng mạng lưới khách hàng tại nhiều thành phố, từ Tây An, Thái Nguyên đến Thẩm Dương, Tế Nam và Thượng Hải. Thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm bằng lời nói, ông tìm cách để người bán và người tiêu dùng trực tiếp trải nghiệm chất lượng bánh.
Một trong những trở ngại lớn nhất Trần Trạch Dân gặp phải khi mở rộng sản xuất là chi phí máy móc. Một dây chuyền cấp đông nhập khẩu khi đó có giá hơn 10 triệu NDT, trong khi thiết bị sản xuất tại Trung Quốc cũng có giá trên 1 triệu NDT. Đây là khoản đầu tư vượt quá khả năng tài chính của một cơ sở còn non trẻ.
Thay vì từ bỏ kế hoạch, Trần Trạch Dân tự tìm vật liệu và nghiên cứu chế tạo thiết bị. Ông cùng công nhân tận dụng những tấm xốp, quạt gió, máy nén và các linh kiện khác để lắp ráp dây chuyền cấp đông. Công trình này tiêu tốn khoảng 300.000 NDT, nhưng có thể sản xuất khoảng 30 tấn bánh trôi mỗi ngày.
Cùng với việc cải tiến máy móc, ông chú trọng chất lượng nguyên liệu. Trần Trạch Dân kể rằng thời kỳ đầu, bột gạo nếp nội địa có giá khoảng 2.000-3.000 NDT/tấn nhưng thành phẩm dễ bị bở, dính và đổi màu sau khi nấu. Do đó, ông quyết định sử dụng loại bột gạo nếp nhập khẩu từ Thái Lan có giá khoảng 5.000 NDT/tấn để cải thiện chất lượng bánh.
Từ một cơ sở sản xuất nhỏ, Sanquan từng bước mở rộng hoạt động kinh doanh. Theo thời gian, doanh nghiệp phát triển từ vài nhân viên lên hơn 10.000 lao động, mở rộng danh mục từ sản phẩm bánh trôi ban đầu lên hơn 6.000 mặt hàng và xây dựng 8 nhà máy trên khắp Trung Quốc.
Năm 2008, Sanquan Food chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến, với mã cổ phiếu 002216, bắt đầu giao dịch từ ngày 20/2/2008. Sự kiện này đưa Sanquan trở thành một trong những doanh nghiệp thực phẩm đông lạnh đầu tiên của Trung Quốc lên sàn A-share.
Theo Forbes China Rich List 2020, ông Trần Trạch Dân, nhà sáng lập Sanquan Food, sở hữu khối tài sản ước tính 13,68 tỷ NDT (hơn 52.546 tỷ đồng), xếp thứ 288 trong danh sách những người giàu nhất Trung Quốc năm đó.
Ngoài 70 tuổi tiếp tục bước vào lĩnh vực năng lượng địa nhiệt
Sau khi gây dựng được doanh nghiệp thực phẩm, Trần Trạch Dân không lựa chọn nghỉ ngơi hoàn toàn. Theo cuộc phỏng vấn với Diễn đàn Doanh nhân Á Bố Lực được Tạp chí China Entrepreneur đăng tải tháng 12/2023, từ năm 2009, ông rời công việc quản lý thường nhật tại Sanquan để dành thời gian nghiên cứu năng lượng địa nhiệt.
Đây không phải ý tưởng xuất hiện nhất thời. Ông cho biết từ thời trung học đã quan tâm đến các hình thức phát điện như nhiệt điện bán dẫn, phát điện thủy triều và năng lượng đại dương. Tuy nhiên, việc theo học ngành y đã đưa ông đến với nghề bác sĩ thay vì con đường nghiên cứu năng lượng. Khi rời công việc điều hành Sanquan, ông quyết định quay lại với mối quan tâm từ thời trẻ.
Một động lực khác đến từ vấn đề môi trường. Theo Trần Trạch Dân, quá trình công nghiệp hóa và tiêu thụ năng lượng quy mô lớn đã tạo ra áp lực ô nhiễm không khí. Ông muốn tìm kiếm nguồn năng lượng sạch có thể thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch.
Để tìm hiểu lĩnh vực này, ông đi qua hàng chục quốc gia, nghiên cứu cách các nước như Iceland, New Zealand, Mỹ, Kenya và Pháp khai thác địa nhiệt. Ông đặc biệt chú ý đến những nhà máy điện địa nhiệt có thể hoạt động ổn định trong thời gian dài.
Tháng 3/2016, khi gần 75 tuổi, ông thành lập Công ty Công nghệ Năng lượng mới Địa Mỹ Đặc (Zhengzhou Dimeite New Energy Technology), bắt đầu triển khai các dự án phát điện địa nhiệt. Đây là lĩnh vực có rủi ro lớn do doanh nghiệp phải đầu tư khảo sát, khoan giếng và nghiên cứu điều kiện địa chất trước khi biết chắc khả năng khai thác.
Dự án đáng chú ý đầu tiên của ông được triển khai tại thành phố Thụy Lệ, tỉnh Vân Nam. Theo ScienceNet, ngày 5/7/2017, tổ máy phát điện địa nhiệt công suất 1 MW đầu tiên của dự án đã thử nghiệm thành công và hòa vào lưới điện. Dự án được thiết kế theo hướng sử dụng các thiết bị phát điện dạng container, tích hợp nhiều hệ thống vào một cụm máy nhỏ gọn.
Dù vậy, địa nhiệt vẫn là lĩnh vực nhiều thách thức, trong đó có những trở ngại về vốn đầu tư, công nghệ và cơ chế hỗ trợ. Bản thân Trần Trạch Dân cũng thừa nhận đã đầu tư hơn 100 triệu NDT vào hoạt động nghiên cứu, khoan thăm dò và các thử nghiệm, trong đó có cả chi phí từ những giếng khoan không thành công.
Sau dự án phát điện tại Vân Nam, ông tiếp tục phát triển hướng khai thác địa nhiệt phục vụ sưởi ấm tại miền Bắc Trung Quốc thông qua Công ty Wanjiang New Energy.
“Công việc không nên dừng lại vì tuổi tác”
Trải qua hai lần khởi nghiệp ở những giai đoạn rất khác nhau của cuộc đời, Trần Trạch Dân cho rằng doanh nghiệp muốn phát triển cần có công nghệ cốt lõi và sản phẩm tạo ra giá trị thực. Ông không khuyến khích người làm kinh doanh chạy theo những xu hướng nhất thời, mà cho rằng cần lựa chọn lĩnh vực phù hợp với năng lực, nguồn lực và nhu cầu thị trường.
Ông cũng nhấn mạnh doanh nghiệp phải kiểm soát rủi ro trong hoạt động kinh doanh, thị trường, pháp lý, chính sách và tài chính. Theo ông, khi doanh nghiệp đang phát triển thuận lợi, người đứng đầu càng cần giữ sự tỉnh táo, tránh mở rộng vượt quá khả năng và sử dụng vốn thiếu tính toán.
Ở tuổi 80, khi được hỏi liệu có tiếp tục khởi nghiệp lần thứ ba nếu xuất hiện dự án phù hợp hay không, Trần Trạch Dân trả lời rằng ông vẫn sẵn sàng nếu tìm được ý tưởng và con đường triển khai tốt. Ông cho biết mình vẫn thường xuyên trao đổi kinh nghiệm với các doanh nghiệp trẻ, đồng thời học hỏi thêm từ những người làm kinh doanh ở thế hệ sau.
“Công việc không nên dừng lại, điều đó không liên quan đến tuổi tác”, ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Diễn đàn Doanh nhân Á Bố Lực.
Từ phòng phẫu thuật đến dây chuyền sản xuất bánh trôi, rồi những giếng khoan địa nhiệt, hành trình của Trần Trạch Dân trải qua nhiều lĩnh vực tưởng chừng không liên quan. Điểm chung trong những lựa chọn ấy là sự tò mò với công nghệ, thói quen tự tìm cách giải quyết vấn đề và quyết tâm bắt đầu lại khi nhìn thấy một cơ hội mới.
(Tổng hợp Sina, People’s Daily)-Lê Anh–Phụ Nữ Mới
