Tận dụng diện tích đất nông nghiệp bỏ hoang tại phường Nam Sơn (TP. Bắc Ninh), anh Nguyễn Văn Thanh đã mạnh dạn đầu tư mô hình trồng nho công nghệ cao kết hợp du lịch trải nghiệm. Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế hàng trăm triệu đồng mỗi năm mà còn tạo bước đột phá trong việc cụ thể hóa chính sách phát triển nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái gắn với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) của TP. Bắc Ninh sau khi mở rộng không gian phát triển.
Đưa cây nho ngoại về bám rễ trên đất hoang Nam Sơn
Bắc Ninh trong tiến trình đô thị hóa và mở rộng không gian phát triển đang đối mặt với bài toán tối ưu hóa nguồn lực đất đai nông nghiệp. Tại các khu vực ven đô như phường Nam Sơn, một bộ phận diện tích đất canh tác từng lâm vào tình trạng manh mún, bỏ hoang do hiệu quả trồng lúa truyền thống không cao, người dân địa phương dần chuyển dịch sang làm công nhân tại các khu, cụm công nghiệp.
Đứng trước thực trạng đó, anh Nguyễn Văn Thanh (sinh năm 1993, quê gốc Nghệ An, đã có hơn 10 năm sinh sống và làm việc tại Bắc Ninh) lại nhìn thấy một cơ hội lớn từ chính định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái của thành phố. Xuất phát từ trải nghiệm cá nhân về nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch, an toàn ngày càng cao của cư dân đô thị, anh Thanh nảy ra ý tưởng táo bạo: Biến những chân đất nông nghiệp bỏ hoang thành vườn nho ứng dụng công nghệ cao kết hợp du lịch trải nghiệm.
Anh Thanh chia sẻ: “Thời điểm cuối năm 2022, nhận thấy TP. Bắc Ninh có sức mua lớn về nông sản an toàn nhưng các mô hình trải nghiệm nông nghiệp tại chỗ lại rất hiếm, tôi nghĩ ngay đến cây nho. Nếu như vải, cam hay bưởi thường gắn liền với các vùng sản xuất có điều kiện thổ nhưỡng diện tích lớn ở các huyện miền núi thì mô hình trồng nho trong nhà màng lại vô cùng thích hợp với các diện tích ven đô. Mô hình này vừa tận dụng tốt quỹ đất nông nghiệp đô thị, vừa rút ngắn khoảng cách đưa nông sản tươi ngon từ vườn đến tận tay người tiêu dùng.”
Ý tưởng đã rõ, nhưng khi bắt tay vào triển khai lại là cả một hành trình đầy gian nan. Để có đủ mặt bằng tập rộng khoảng 5.000 m², anh Thanh đã phải kiên trì đến từng nhà vận động hàng chục hộ dân tại Nam Sơn cho thuê lại những diện tích đất đang bỏ hoang, cỏ mọc ngập đầu. Mất nhiều tháng trời dồn điền, gom đất trên thực địa, anh tiếp tục bắt tay vào cải tạo lại toàn bộ mặt bằng, xử lý nguồn đất, đầu tư hệ thống nhà màng tiêu chuẩn và nhập khẩu các giống nho chất lượng cao như nho Mẫu Đơn (nho sữa), nho Hạ Đen từ Hàn Quốc, Nhật Bản về gieo trồng.
Toàn bộ 5.000 m² vườn nho được đầu tư nhà mái màng khép kín để hạn chế tác động của thời tiết và sâu bệnh.
Tuy nhiên, hành trình đưa giống cây trồng mới về vùng đất Nam Sơn không trơn tru. Những năm đầu tiên, thử thách dồn dập ập đến khi cây nho còn nhỏ, năng suất chưa đạt như kỳ vọng. Thời tiết miền Bắc khắc nghiệt với những đợt bão lớn làm hư hỏng hệ thống nhà màng, tiếp đó là đợt mưa lũ ngập lụt tại Bắc Ninh khiến nhiều gốc nho bị chết úng.
“Có những thời điểm thiên tai tàn phá, tiền bạc và công sức như đổ xuống biển, tôi đã nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Nhưng khi nhớ lại lý do mình bắt đầu và nhìn thấy tiềm năng của thị trường nông sản sạch tại thành phố, tôi lại quyết tâm gom góp vốn để khắc phục, mua cây giống trồng bổ sung và chấp nhận mất thêm 1 – 2 năm để vườn phục hồi”, anh Thanh nhớ lại.
Canh tác hữu cơ chuẩn OCOP và hướng đi du lịch sinh thái bền vững
Sự kiên trì cùng tư duy làm nông nghiệp bài bản đã giúp mô hình của anh Thanh vượt qua giai đoạn khó khăn nhất để bước vào thời kỳ cho thu hoạch ổn định. Xác định tiêu chí chất lượng và an toàn thực phẩm là gốc rễ để phát triển lâu dài, anh Thanh lựa chọn phương thức canh tác theo hướng hữu cơ, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật.
Toàn bộ vườn nho được nuôi dưỡng chủ yếu bằng phân bón hữu cơ vi sinh. Một trong những kỹ thuật quan trọng được anh áp dụng là sử dụng túi bọc chuyên dụng nhập khẩu từ Hàn Quốc để bao bọc từng chùm nho ngay sau khi tỉa quả. Việc bọc chùm không chỉ giúp bảo vệ quả khỏi bụi bẩn, vi khuẩn, côn trùng tấn công tự nhiên mà còn giữ cho quả nho có màu sắc tươi sáng, độ bóng mọng và tuyệt đối an toàn với người tiêu dùng.
Đối với công tác phòng trừ sâu bệnh, nhà vườn ưu tiên dùng các chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học nằm trong danh mục cho phép và tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly trước khi thu hoạch. Gia đình cũng chủ động gửi các mẫu quả kiểm nghiệm tại các trung tâm phân tích uy tín ở Hà Nội để chứng nhận các chỉ tiêu an toàn thực phẩm, đảm bảo không tồn dư hóa chất độc hại.
Đặc biệt, thay vì tận thu nhiều vụ trong năm làm suy kiệt sức sống của cây, anh Thanh chủ động duy trì duy nhất 1 vụ thu hoạch chính (từ tháng 7 đến tháng 9 hàng năm). Theo anh, việc để cây nho có khoảng thời gian nghỉ ngơi nửa năm là giải pháp sinh học giúp đất và cây phục hồi dinh dưỡng, tích lũy năng lượng cho vụ sau để quả đạt độ ngọt đậm, giòn thơm tự nhiên nhất.
Ở giai đoạn cây trưởng thành, trong điều kiện thời tiết thuận lợi, vườn nho Nam Sơn đạt sản lượng khoảng 2 tấn mỗi vụ (khi có thiên tai, bão lụt đạt khoảng 1 tấn). Sản phẩm làm ra đến đâu được tiêu thụ hết ngay đến đó thông qua kênh bán trực tiếp tại vườn và chuỗi các cửa hàng hoa quả sạch tại TP. Bắc Ninh cũng như kết nối tới thị trường Hà Nội.
Không dừng lại ở việc bán nông sản thô, nắm bắt định hướng phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp của TP. Bắc Ninh, anh Thanh đã mở cửa vườn đón khách tới tham quan, trải nghiệm tự tay hái nho tại gốc. Vào các ngày cuối tuần trong vụ thu hoạch cao điểm, nhà vườn đón từ 50 – 60 lượt khách/ngày, chủ yếu là các gia đình, học sinh và nhóm bạn trẻ trên địa bàn thành phố. Hình thức du lịch trải nghiệm này không chỉ gia tăng giá trị kinh tế trên một diện tích canh tác mà còn giúp người tiêu dùng trực tiếp kiểm chứng quy trình sản xuất sạch, tạo dựng niềm tin thương hiệu bền vững.
Hiện tại, mô hình mang lại lợi nhuận ròng cho gia đình anh Thanh từ 300 – 400 triệu đồng/năm (năm chịu ảnh hưởng thiên tai) và có thể đạt 500 – 600 triệu đồng/năm khi thời tiết thuận lợi. Ngoài ra, cơ sở còn tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho 3 – 4 lao động địa phương với mức thù lao ổn định khoảng 400.000 đồng/người/ngày.
Đánh giá cao hiệu quả của mô hình, tháng 6/2026, anh Nguyễn Văn Thanh đã nộp hồ sơ chính thức đăng ký tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Hiện nay, nhà vườn đã hoàn thiện đầy đủ các điều kiện pháp lý như đăng ký Hộ kinh doanh, hoàn thiện tem nhãn truy xuất nguồn gốc, bao bì đóng gói và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng. Sản phẩm nho tươi Nam Sơn đang trong quá trình thẩm định để công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao của TP. Bắc Ninh.
Chia sẻ về định hướng tiếp theo, anh Thanh cho biết: “Chứng nhận OCOP 3 sao sẽ là bước đệm quan trọng giúp nho Nam Sơn nâng cao uy tín, mở rộng kênh phân phối vào các siêu thị, trung tâm thương mại lớn. Trong thời gian tới, tôi dự định sẽ đầu tư mở rộng diện tích canh tác, thử nghiệm đưa thêm các giống nho mới có màu sắc độc đáo như nho đỏ, nho ngón tay vào trồng để đa dạng hóa sản phẩm và tăng sức hút cho dịch vụ du lịch trải nghiệm.”
Từ một nhu cầu thực tế về nguồn nông sản an toàn, mô hình trồng nho ứng dụng công nghệ cao của anh Nguyễn Văn Thanh tại phường Nam Sơn là điểm sáng điển hình cho tư duy đổi mới trong sản xuất nông nghiệp. Mô hình không chỉ minh chứng cho hiệu quả của chính sách đồng hành, khuyến khích phát triển OCOP và nông nghiệp đô thị của TP. Bắc Ninh mà còn mở ra triển vọng lớn trong việc biến những diện tích đất hoang ven đô thành những “vườn vàng” sinh thái giàu giá trị kinh tế.
Bài: Ngô Vân – Ảnh: Văn Thanh
