Thu nhập tăng từ 12 triệu lên 25 triệu đồng/tháng, tưởng rằng cuộc sống sẽ dư dả hơn, nhưng tôi vẫn thường xuyên thấy thiếu tiền. Chỉ đến khi nhìn lại các khoản chi, tôi mới nhận ra: lương tăng bao nhiêu không quan trọng bằng việc mức sống đã âm thầm tăng nhanh đến mức nào.
Có một giai đoạn tôi kiếm khoảng 12 triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn cảm thấy cuộc sống khá ổn. Tôi trả được tiền nhà, ăn uống không quá kham khổ, thỉnh thoảng vẫn đi cà phê, mua quần áo và cuối tháng còn để dành được một khoản nhỏ.
Vài năm sau, thu nhập của tôi tăng lên 25 triệu đồng/tháng. Tôi từng nghĩ chỉ cần lương tăng gấp đôi thì chuyện tiền bạc chắc chắn sẽ nhẹ đầu hơn rất nhiều.
Nhưng điều ngược lại xảy ra.
Cuối tháng, tôi vẫn nhìn tài khoản và tự hỏi: “Tiền đi đâu hết rồi?”. Có tháng chưa tới ngày nhận lương tiếp theo, tôi đã bắt đầu cân nhắc xem nên hoãn mua món này hay giảm khoản kia.
Từ 12 triệu lên 25 triệu nhưng cảm giác dư dả gần như không tăng. Lúc ấy tôi mới hiểu một chuyện rất đơn giản: thu nhập có thể tăng rất nhanh, nhưng mức sống cũng có khả năng âm thầm tăng theo và “ăn” hết toàn bộ phần tăng lương.
Khi kiếm 12 triệu, tôi từng sống như thế nào?
Những năm đầu đi làm, thu nhập của tôi dao động quanh mức 11–12 triệu đồng/tháng. Vì biết mình không kiếm được nhiều nên cách tiêu tiền cũng khá rõ ràng.
Tôi thuê một căn phòng vừa đủ ở, ít gọi đồ ăn, đi làm chủ yếu tự mang cơm hoặc ăn những quán bình dân. Quần áo thường chỉ mua khi thật sự cần. Đi cà phê hay ăn nhà hàng được xem là một khoản giải trí chứ chưa bao giờ là sinh hoạt mặc định.
Một tháng của tôi khi đó thường như sau:
|
Khoản chi |
Khi thu nhập 12 triệu/tháng |
|
Tiền thuê nhà, điện nước |
3.000.000 đồng |
|
Ăn uống |
3.000.000 đồng |
|
Đi lại |
800.000 đồng |
|
Điện thoại, internet, dịch vụ |
400.000 đồng |
|
Mua sắm cá nhân |
800.000 đồng |
|
Gặp gỡ, cà phê, giải trí |
800.000 đồng |
|
Phát sinh |
700.000 đồng |
|
Tiết kiệm |
2.500.000 đồng |
|
Tổng |
12.000.000 đồng |
Tôi không gọi đó là sống tiết kiệm. Đơn giản là ở thời điểm ấy, tôi biết mình chỉ có từng đó tiền.
Một cốc cà phê 70.000 đồng khiến tôi cân nhắc. Một chiếc áo hơn 1 triệu đồng phải suy nghĩ vài ngày. Một chuyến du lịch 5–6 triệu đồng phải để dành trước.
Thu nhập thấp vô tình tạo ra một “trần chi tiêu” rất rõ.
Lương tăng lên 25 triệu, mọi thứ bắt đầu thay đổi mà tôi không nhận ra
Sau vài lần chuyển việc và tăng lương, thu nhập của tôi lên khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng. Điều đầu tiên tôi làm không phải là tăng số tiền tiết kiệm. Tôi chuyển sang một căn hộ đẹp hơn.
Sau đó là dùng taxi công nghệ thường xuyên hơn vì nghĩ rằng thời gian của mình đáng giá. Tôi bắt đầu gọi đồ ăn nhiều hơn vì “đi làm cả ngày rồi, tối không nên khổ sở nấu nướng nữa”.
Quần áo từ vài trăm nghìn chuyển sang những món hơn 1 triệu đồng. Mỹ phẩm cũng vậy. Những lần gặp bạn bè từ quán ăn bình dân dần chuyển sang nhà hàng.
Từng khoản riêng lẻ đều có vẻ hợp lý, vấn đề nằm ở chỗ chúng xuất hiện cùng lúc.
Sau khoảng một năm, bảng chi tiêu của tôi đã biến thành thế này:
|
Khoản chi |
Khi thu nhập 25 triệu/tháng |
|
Tiền nhà, điện nước |
6.000.000 đồng |
|
Ăn uống, đặt đồ ăn |
5.000.000 đồng |
|
Đi lại |
2.000.000 đồng |
|
Điện thoại, internet, ứng dụng |
900.000 đồng |
|
Mua sắm, mỹ phẩm |
2.500.000 đồng |
|
Cà phê, ăn ngoài, gặp gỡ |
2.500.000 đồng |
|
Du lịch, giải trí bình quân |
2.000.000 đồng |
|
Phát sinh |
1.600.000 đồng |
|
Tiết kiệm |
2.500.000 đồng |
|
Tổng |
25.000.000 đồng |
Điều khiến tôi giật mình nhất không phải việc mình tiêu 22,5 triệu mỗi tháng. Mà là sau khi thu nhập tăng hơn gấp đôi, số tiền tiết kiệm của tôi gần như không thay đổi.
Tôi từng để dành 2,5 triệu khi kiếm 12 triệu. Đến lúc kiếm 25 triệu, nhiều tháng tôi vẫn chỉ để dành được chừng đó.
Phần lớn thành quả tăng thu nhập đã được chuyển thẳng thành một mức sống mới.
Đây chính là “lạm phát lối sống”
Lạm phát lối sống xảy ra khi thu nhập tăng và chi tiêu cũng tăng tương ứng.
Bạn kiếm thêm 5 triệu đồng nhưng thay vì tiết kiệm thêm 3 triệu, bạn nâng tiền thuê nhà thêm 2 triệu, mua sắm thêm 1 triệu, ăn uống thêm 1 triệu và dùng nốt phần còn lại cho những tiện nghi mới.
Sau một thời gian, mức chi tiêu mới trở thành bình thường.
Căn phòng cũ bỗng trở nên quá nhỏ. Quán ăn từng thấy ngon giờ lại thấy bình thường. Đi xe máy 30 phút từng không có vấn đề gì, giờ lại cảm thấy quá bất tiện.
Điểm nguy hiểm nhất là chúng ta hiếm khi cảm nhận mình đang tiêu hoang.
Bởi mỗi lần nâng cấp đều có một lý do rất thuyết phục: “Tôi kiếm được nhiều hơn rồi”, “Tôi xứng đáng”, “Có tiền thì phải sống tốt hơn”.
Không câu nào sai.
Chỉ có điều nếu 100% thu nhập tăng thêm đều biến thành chi phí sống cao hơn, tài chính của chúng ta thực chất không tiến về phía trước.
Tôi bắt đầu nhìn lại một câu hỏi: Nếu tháng sau thu nhập giảm, mình có hạ mức sống xuống được không?
Đây là câu hỏi khiến tôi thay đổi.
Bởi tăng mức sống rất dễ, nhưng giảm mức sống lại khó hơn nhiều.
Một khi đã quen ở căn hộ 6 triệu đồng, quay lại căn phòng 3 triệu đồng tạo cảm giác như mình đang đi lùi. Khi đã quen gọi đồ ăn vài lần mỗi tuần, tự nấu mỗi tối lại trở thành một sự bất tiện.
Con người rất nhanh thích nghi với sự tiện nghi.
Và đây cũng là lý do một người kiếm 15 triệu có thể mong đến ngày kiếm 25 triệu, người kiếm 25 triệu lại mong 40 triệu, còn người kiếm 40 triệu vẫn có thể cảm thấy “chưa đủ”.
Con số thay đổi nhưng cảm giác thiếu tiền vẫn nguyên vẹn.
Sau đó tôi đặt ra một nguyên tắc: Mỗi lần tăng thu nhập, ít nhất một nửa phải thuộc về tương lai
Tôi không quay trở lại cách sống thời lương 12 triệu. Tôi vẫn muốn sống tốt hơn khi thu nhập tăng.
Nhưng tôi không còn để toàn bộ phần tăng thêm biến thành chi tiêu.
Ví dụ nếu thu nhập tăng từ 25 triệu lên 30 triệu đồng, tôi cho phép mình nâng mức sống thêm khoảng 2 triệu. Ba triệu còn lại sẽ tự động chuyển sang tiết kiệm hoặc đầu tư.
Nhờ vậy, tôi vẫn cảm nhận được phần thưởng của việc kiếm nhiều tiền hơn nhưng tài sản cũng bắt đầu tăng.
Một nguyên tắc khác là phân biệt “thứ làm cuộc sống tốt hơn” với “thứ chỉ làm mức sống đắt hơn”. Chi thêm tiền để sống gần nơi làm việc hơn, tiết kiệm một giờ di chuyển mỗi ngày có thể rất đáng, nhưng đổi điện thoại chỉ vì phiên bản mới đẹp hơn chưa chắc.
Mua một chiếc đệm tốt giúp ngủ ngon nhiều năm có thể hợp lý. Nhưng liên tục mua quần áo chỉ vì những món đang có khiến mình “hơi chán” lại là chuyện khác.
Khi đặt câu hỏi như vậy, tôi nhận ra mình không cần quay về sống kham khổ. Tôi chỉ cần ngừng nâng cấp mọi thứ cùng lúc.
Thu nhập cao hơn chỉ có ý nghĩa khi khoảng cách giữa tiền kiếm được và tiền tiêu ra cũng lớn hơn
Trước đây tôi từng nghĩ tự do tài chính bắt đầu từ việc kiếm thật nhiều tiền. Sau này tôi nhận ra còn một con số quan trọng hơn: khoảng cách giữa thu nhập và mức sống.
Một người kiếm 20 triệu nhưng sống với 13 triệu vẫn đang tạo ra khoảng trống tài chính 7 triệu mỗi tháng.
Một người kiếm 40 triệu nhưng tiêu 39 triệu có thu nhập cao hơn, nhưng biên an toàn tài chính lại rất mỏng.
Tăng thu nhập chắc chắn là điều tốt. Chúng ta hoàn toàn có quyền dùng một phần tiền đó để sống dễ chịu hơn, ăn ngon hơn, ở tốt hơn hay tận hưởng những điều mình từng không có.
Nhưng nếu sau mỗi lần tăng lương, tất cả các tiêu chuẩn sống cũng đồng loạt tăng theo, sẽ có một vòng lặp rất dễ xảy ra:
Kiếm nhiều hơn → tiêu nhiều hơn → vẫn thấy thiếu → tiếp tục cố kiếm nhiều hơn.
Tôi từng sống ổn với 12 triệu đồng. Sau này kiếm 25 triệu vẫn có lúc thấy thiếu.
Không phải vì 25 triệu ít hơn 12 triệu. Mà bởi trong quãng thời gian ấy, tôi đã vô thức xây dựng một cuộc sống đắt hơn rất nhiều.
Đến khi nhận ra điều đó, tôi mới hiểu: mức lương quyết định bạn kiếm được bao nhiêu, nhưng mức sống mới quyết định cuối cùng bạn giữ lại được bao nhiêu.
Nhật Anh-Thanh Niên Việt
