Doanh nghiệp đang đổ tiền vào AI để cắt giảm nhân sự, nhưng chuyên gia MIT cảnh báo cái giá phải trả có thể là cả một thế hệ nhân tài kế cận.
Việc các doanh nghiệp mải mê chạy đua theo làn sóng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa các vị trí khởi điểm của thế hệ Gen Z có thể là một nước đi “lợi bất cập hại” gây thiệt hại nặng nề trong dài hạn. Đây là lời cảnh báo từ Andrew McAfee, nhà khoa học nghiên cứu và đồng lãnh đạo Sáng kiến Kinh tế Kỹ thuật số tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).
Ông lập luận rằng việc triệt tiêu nguồn nhân tài ngay từ vạch xuất phát không chỉ làm thu hẹp lực lượng lao động hiện tại mà còn cắt đứt hoàn toàn “huyết mạch” nuôi dưỡng những thế hệ tương lai.
Đập bỏ “nấc thang học việc” và nguy cơ đánh mất thế hệ siêu nhạy bén với AI
Khi chia sẻ góc nhìn trên tờ Harvard Business Review, McAfee đặt vấn đề về cách thức con người học hỏi nếu thiếu đi môi trường cọ xát thực tế.
Theo chuyên gia này, con đường duy nhất để làm chủ các công việc tri thức phức tạp chính là thông qua việc phụ giúp những người giỏi chuyên môn xử lý các tác vụ thường ngày. Do đó, khi các doanh nghiệp vội vã đưa AI vào tự động hóa những khâu cơ bản này, họ đang vô tình đánh mất đi nấc thang học việc quan trọng nhất để rèn luyện một nhân sự mới.
“Làm thế nào nhân sự có thể học cách làm việc nếu không thông qua quá trình cọ xát và đào tạo tận tay? Đó vốn là cách con người học để xử lý các công việc tri thức phức tạp: giúp đỡ những người đi trước xử lý các tác vụ lặp đi lặp lại. Và khi chúng ta đưa tự động hóa vào khâu đó quá nhiều và quá nhanh, chúng ta sẽ đánh mất đi nấc thang học việc cốt lõi này,” McAfee nhấn mạnh.
Hậu quả của xu hướng tự động hóa này không chỉ dừng lại ở lỗ hổng đào tạo nội bộ. Bằng cách gạt bỏ việc tuyển dụng vị trí khởi điểm, các công ty còn đứng trước nguy cơ đánh mất một lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong kỷ nguyên số: sự nhạy bén của thế hệ Gen Z với công nghệ.
Nghiên cứu của Deloitte cho thấy có tới 76% Gen Z đang sử dụng ít nhất một công cụ AI độc lập, mức cao nhất trong tất cả các thế hệ lao động hiện nay. Chính sự thân thuộc gần như tự nhiên với AI khiến họ trở thành một trong những nhóm nhân sự có khả năng tiếp cận nhanh nhất hiện nay, trong bối cảnh các doanh nghiệp vẫn đang loay hoay tìm cách tích hợp công nghệ này vào quy trình vận hành thực tế.
Andrew McAfee cho rằng nhiều công ty đang đánh giá thấp giá trị dài hạn của thế hệ trẻ. Ông chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: càng lớn tuổi, con người càng có xu hướng làm việc theo quán tính và ít sẵn sàng thử nghiệm những công nghệ mới mang tính đột phá như AI.
McAfee nhận định:
“Có một sự suy giảm lớn về mức độ cởi mở với công nghệ theo độ tuổi. Khi già đi, chúng ta có xu hướng rập khuôn và ít sẵn sàng thử nghiệm những thứ điên rồ như AI.”
Theo ông, nếu doanh nghiệp ngừng tuyển dụng các vị trí khởi điểm, họ không chỉ làm đứt gãy nguồn nhân lực kế thừa trong tương lai, mà còn tự tay đánh mất nhóm nhân sự đang nhiệt tình nhất với AI, những người thường sẵn sàng thử nghiệm và áp dụng quy trình làm việc mới và thúc đẩy tốc độ chuyển đổi công nghệ trong nội bộ tổ chức.
Nói cách khác, việc gạch tên Gen Z khỏi danh sách tuyển dụng có thể giúp tiết kiệm chi phí trước mắt, nhưng về lâu dài lại đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang tự thu hẹp nguồn chuyên gia tương lai và khóa luôn “van tăng tốc” cho quá trình chuyển đổi AI của chính mình.
Đối với nhiều người trẻ, những cảnh báo từ Andrew McAfee không còn là kịch bản xa vời mà đã dần phản ánh đúng thực trạng của thị trường lao động hiện nay.
Dữ liệu từ Handshake, một nền tảng tuyển dụng tập trung vào sinh viên và nhân sự mới ra trường, cho thấy số lượng tin tuyển dụng đã giảm 2% so với năm ngoái và thấp hơn tới 12% so với thời điểm trước đại dịch. Cùng lúc đó, Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp của nhóm cử nhân từ 22 đến 27 tuổi đang neo ở mức 5,6%.
Nỗi lo âu càng leo thang khi mùa tốt nghiệp đến gần. Khảo sát của Monster cho thấy gần 90% sinh viên tốt nghiệp lứa 2026 lo sợ tự động hóa sẽ cướp đi công việc đầu đời của họ, tăng mạnh so với mức 64% của năm ngoái.
Nỗi bất an đó càng bị khuếch đại khi nhiều lãnh đạo công nghệ liên tục đưa ra những dự báo đầy bi quan. Gần đây, CEO Anthropic là Dario Amodei từng cảnh báo rằng AI có thể thay thế tới một nửa các công việc văn phòng cấp thấp trong tương lai.
Điều trớ trêu nằm ở chỗ các vị trí entry-level vốn luôn là nhóm nhân sự có chi phí thấp nhất trong doanh nghiệp. Nhưng nếu quá vội vàng cắt bỏ lực lượng này để tối ưu hóa ngắn hạn, nhiều công ty có thể đang vô tình làm suy yếu chính nền tảng phát triển dài hạn của mình, từ khả năng đào tạo nội bộ, xây dựng đội ngũ kế cận cho đến năng lực thích nghi với các làn sóng công nghệ mới như AI.
Cú “quay xe” của Big Tech: AI không hẳn lấy hết cơ hội của người trẻ
Dù nỗi lo AI thay thế lao động trẻ đang ngày càng lan rộng, nhiều dữ liệu lại cho thấy thị trường việc làm thường không diễn ra theo kịch bản “máy móc xóa sổ hoàn toàn con người” như nhiều người nghĩ.
Báo cáo gần đây của Goldman Sachs cho rằng lao động trẻ trong các giai đoạn chuyển đổi công nghệ trước đây thường thích nghi nhanh hơn phần còn lại của thị trường. Thay vì cố cạnh tranh trực diện với công nghệ mới, họ có xu hướng học thêm kỹ năng, dịch chuyển sang những vai trò mới và tìm cách làm việc cùng công nghệ để tăng giá trị bản thân.
Điều đó không đồng nghĩa AI sẽ tự động mở ra “thời kỳ vàng” cho Gen Z, nhưng nó cho thấy người trẻ vẫn có nhiều cơ hội nếu đủ linh hoạt và sẵn sàng thích nghi với thay đổi.
Có lẽ cũng vì nhìn thấy điều này mà nhiều tập đoàn công nghệ lớn hiện không chọn cách cắt bỏ hoàn toàn tuyển dụng entry-level. Thay vào đó, họ tiếp tục đầu tư vào lớp nhân sự mới ra trường, xem đây là lực lượng có khả năng học nhanh và thích nghi tốt với các quy trình làm việc xoay quanh AI.
IBM là một trong những ví dụ đáng chú ý. CEO Arvind Krishna cho biết công ty đang có kế hoạch mở rộng tuyển dụng nhân sự khởi điểm, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp khác còn đang bàn chuyện đóng băng tuyển dụng hoặc cắt giảm chi phí.
Tương tự, Salesforce cũng thông báo sẽ tuyển thêm khoảng 1.000 sinh viên tốt nghiệp và thực tập sinh. CEO Marc Benioff thừa nhận AI chắc chắn sẽ thay đổi thị trường lao động, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng chính những nhân sự trẻ này lại đang góp phần xây dựng và vận hành các hệ thống AI mới bên trong công ty.
Ngay cả Amazon, tập đoàn từng có nhiều đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn, cũng được cho là vẫn duy trì kế hoạch tiếp nhận khoảng 11.000 thực tập sinh kỹ sư phần mềm trong năm 2026. CEO AWS Matt Garman cho biết nhu cầu tuyển dụng lập trình viên của Amazon hiện vẫn ở mức rất cao.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa người trẻ có thể chủ quan hoặc mặc định rằng doanh nghiệp sẽ luôn cần mình. AI đang thật sự thay đổi thị trường lao động, và nhiều công việc truyền thống có thể sẽ biến mất hoặc yêu cầu kỹ năng hoàn toàn khác trước.
Nhưng ở chiều ngược lại, việc một số công ty công nghệ lớn vẫn tiếp tục đầu tư cho nhân sự trẻ cũng cho thấy thị trường lao động chưa hoàn toàn đóng cửa với thế hệ mới. Trong kỷ nguyên AI, lợi thế của lao động trẻ có lẽ sẽ không còn nằm ở việc đảm nhận các tác vụ lặp lại như trước, mà ở khả năng học nhanh, thích nghi nhanh và liên tục cập nhật kỹ năng để làm việc cùng công nghệ mới, McAfee nhận xét.
Tuấn Nguyễn-Theo thanhnienviet.vn
