VHO – Không phải thiếu tiền, vậy đâu là động lực làm việc của người giàu?
“Nếu có vài trăm tỉ đồng trong tài khoản, chắc chắn mình sẽ nghỉ làm ngay lập tức”, đó là suy nghĩ của không ít người trong chúng ta. Điều này thoạt nghe có vẻ hợp lý, vì suy cho cùng, chẳng mấy ai thích cứ phải “sống với deadlines”, áp lực KPI…
Tuy nhiên nếu để ý, bạn sẽ thấy một thực tế khác. Rất nhiều tỉ phú sở hữu khối tài sản đủ để sống thoải mái, thậm chí 2 – 3 đời sau tiêu xài không hết nhưng họ vẫn đang làm việc mỗi ngày.
Điển hình là Warren Buffett – 90 tuổi vẫn đọc báo cáo tài chính, vẫn đầu tư. Hay như Elon Musk – vị tỉ phú nổi tiếng với lịch làm việc dày đặc. Còn Bill Gates thì sau khi rời vai trò điều hành Microsoft vẫn dành phần lớn thời gian cho quỹ từ thiện, nghiên cứu các vấn đề toàn cầu và đọc hàng chục cuốn sách mỗi năm.
Họ đâu thiếu tiền. Vậy tại sao họ vẫn làm việc?
Câu hỏi này cũng dẫn tới một thắc mắc lớn hơn: Vì sao có những người làm việc như thể đó là niềm vui, còn rất nhiều người lại thấy công việc là một nghĩa vụ nặng nề?
- Với nhiều người giàu, làm việc không còn là để kiếm tiền
Phần đông chúng ta đi làm vì một mục tiêu rất thực tế: có thu nhập để trang trải cuộc sống. Tiền lương là “phần thưởng” rõ ràng nhất cho công sức bỏ ra. Khi động lực chính là tiền, công việc rất dễ trở thành một cuộc trao đổi đơn thuần: bỏ thời gian, công sức để đổi lấy thu nhập.
Ngược lại, với những người đã đạt đến ngưỡng tự do tài chính, tiền không còn là vấn đề. Lúc này, thứ khiến họ tiếp tục làm việc là những tầng động lực cao hơn: xây dựng di sản, đóng góp cho cộng đồng và xã hội, hoặc đơn giản là theo đuổi thứ họ thật sự say mê.
Warren Buffett từng nói rằng ông vẫn “nhảy chân sáo đến nơi làm việc”. Câu nói nghe có vẻ cường điệu hóa, nhưng nó phản ánh sự thật: Khi công việc trở thành đam mê hoặc sứ mệnh cá nhân, cảm giác chán nản khi đi làm chắc chắn sẽ biến mất.
- Tâm lý học gọi đó là “động lực nội tại”
Theo thuyết tự quyết trong tâm lý học, con người có xu hướng bền bỉ và hạnh phúc hơn khi hành động xuất phát từ động lực nội tại thay vì áp lực bên ngoài.
Hiểu đơn giản là có hai kiểu làm việc. Kiểu thứ nhất là làm vì “phải làm”: phải kiếm tiền, phải đạt KPI, phải giữ vị trí. Kiểu thứ hai là làm vì “muốn làm”: muốn chinh phục thử thách, muốn sáng tạo, muốn tạo ra điều gì đó có giá trị.
Khi một người làm việc bằng động lực nội tại, não bộ tiết ra dopamine theo cách rất khác. Niềm vui không đến từ kết quả cuối cùng như tiền thưởng hay tăng lương, mà đến ngay trong quá trình giải quyết vấn đề.
Đó là lý do một số người có thể ngồi hàng giờ để xây dựng chiến lược kinh doanh, nghiên cứu sản phẩm hay phân tích dữ liệu mà không thấy mệt. Không phải vì họ “siêu nhân”, mà vì họ tìm thấy trạng thái hứng thú thực sự.
- Người giàu thường có quyền kiểm soát công việc của mình
Cảm giác làm chủ là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định thái độ làm việc của một người.
Hãy thử đặt bản thân vào 2 kịch bản này, để xem viễn cảnh nào sẽ khiến chúng ta chán việc: lúc tự chọn làm một dự án mình thích, hay lúc bị giao việc gấp vào cuối giờ chiều?
Đa số sẽ không chọn vế sau vì con người có nhu cầu rất lớn về quyền tự chủ. Khi cảm thấy bị kiểm soát, ép buộc hoặc không có tiếng nói, mức độ hài lòng với công việc sẽ giảm mạnh.
Nhiều tỉ phú vẫn làm việc không chỉ vì họ thích làm, mà còn vì họ được toàn quyền quyết định mình làm gì, làm thế nào và vì mục tiêu gì. Họ không phải xin duyệt từng ý tưởng, không bị kẹt trong những cuộc họp bất tận, không phải gồng mình để làm hài lòng cấp trên.
Nói cách khác, họ đang làm chủ cuộc chơi do chính họ tạo ra. Còn nhiều người trong chúng ta lại đang chơi một trò chơi do người khác đặt luật.
- Cảm giác tạo ra giá trị
Một điều thú vị là càng thành công con người càng dễ nghiện cảm giác tạo ra giá trị. Bởi khi đã có đủ vật chất, thứ khiến người ta cảm thấy sống có ý nghĩa thường là cảm giác mình vẫn đang được đóng góp. Đó là lý do không ít người nghỉ hưu quá sớm lại rơi vào trạng thái trống rỗng, mất phương hướng.
Con người không được thiết kế để chỉ tiêu dùng và nghỉ ngơi vô tận. Chúng ta cần cảm giác tiến bộ, tạo tác động và được kết nối với một mục đích lớn hơn sự thư giãn nghỉ ngơi. Với những người giàu, công việc thường chính là nơi họ tìm thấy điều đó.
- Vấn đề có thể là “chưa làm đúng việc” chứ không phải lười biếng
Nhiều người nghĩ mình lười biếng hoặc thiếu tham vọng vì thường xuyên thấy chán việc. Nhưng thực tế, rất có thể bạn chỉ đang ở trong một công việc không phù hợp với giá trị cá nhân, sở trường hoặc nhịp năng lượng của mình.
Một người ghét ngồi bàn giấy chưa chắc ghét lao động. Họ có thể phù hợp hơn với môi trường năng động, sáng tạo hoặc tương tác nhiều. Một người chán công việc ổn định chưa chắc thiếu kiên trì. Có thể họ cần thử thách lớn hơn.
Thế nên điều đáng suy nghĩ không phải là: “Tại sao mình không đam mê làm việc như các tỉ phú?” mà là: “Mình đang làm việc vì điều gì, và công việc này có thật sự phù hợp không?”
Người giàu vẫn làm việc mỗi ngày không phải vì họ cần tiền hơn người khác mà bởi vì họ đã vượt qua giai đoạn làm việc để sinh tồn và bước sang giai đoạn làm việc để thể hiện bản thân, tạo ảnh hưởng và theo đuổi ý nghĩa.
Nếu mỗi sáng thức dậy bạn vẫn thấy ngán ngẩm, điều đó không có nghĩa bạn thiếu ý chí. Có thể bạn chỉ chưa tìm được kiểu công việc khiến mình muốn “nhảy chân sáo” đi làm và bắt đầu ngày mới mà thôi.
Ngọc Linh-Báo Văn hoá
