Làn sóng AI bùng nổ nhưng hạ tầng tụt hậu khiến các dự án nghìn tỷ USD bị chậm tiến độ, kéo giãn tham vọng của các ông lớn công nghệ.
Làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đang đối mặt với một thực tế ít được nhắc đến: tốc độ xây dựng hạ tầng không còn theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.
Hạ tầng tụt hậu so với nhu cầu, tham vọng AI bị kéo giãn
Hàng loạt dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ bị chậm tiến độ đang tạo ra “nút thắt cổ chai” mang tính hệ thống, đe dọa trực tiếp đến kế hoạch mở rộng AI của nhiều doanh nghiệp lớn, đồng thời làm suy giảm hiệu quả của các khoản đầu tư khổng lồ trong lĩnh vực này.
Theo báo cáo của Financial Times, dựa trên dữ liệu từ SynMax, nhiều dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn liên quan đến các tập đoàn như Microsoft và OpenAI đang tiến triển chậm hơn so với kế hoạch ban đầu, với nguy cơ trễ hạn hoàn thành trên 3 tháng.
Đây là những cơ sở hạ tầng then chốt, được thiết kế để cung cấp sức mạnh tính toán cho việc đào tạo và vận hành các mô hình AI quy mô lớn.
Trung tâm dữ liệu từ lâu đã được ví như “nhà máy lọc dầu” của nền kinh tế dữ liệu, nơi biến dữ liệu thô thành giá trị thực tiễn. Tuy nhiên, khi nhu cầu về các “nhà máy” này tăng trưởng quá nhanh, việc triển khai không theo kịp đã khiến toàn bộ hệ sinh thái AI bị chậm lại.
Hệ quả là các doanh nghiệp không thể đưa vào vận hành đầy đủ công suất đã đầu tư, làm gián đoạn chuỗi từ nghiên cứu, triển khai đến thương mại hóa sản phẩm.
Sự chậm trễ của các trung tâm dữ liệu đang tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa tham vọng phát triển AI và năng lực hạ tầng thực tế. Khi các cơ sở này chưa thể vận hành đúng thời điểm, các công ty công nghệ không thể khai thác hết năng lực tính toán mà họ đã chi trả, dẫn đến tình trạng “đầu tư trước – chờ hạ tầng sau”.
Điều này đặc biệt rõ rệt đối với các doanh nghiệp AI như Meta và OpenAI. Đây là những đơn vị đã rót hàng tỷ USD vào phát triển mô hình, hạ tầng phần mềm và hệ sinh thái AI.
Tuy nhiên, việc thiếu hụt trung tâm dữ liệu khiến họ phải chờ đợi lâu hơn để có đủ tài nguyên tính toán, từ đó làm chậm quá trình chuyển đổi đầu tư thành doanh thu và lợi nhuận.
Không chỉ ảnh hưởng riêng lẻ, tình trạng này còn gây ra sự ùn ứ trên toàn chuỗi cung ứng AI. Các dự án bị chậm tiến độ tại Mỹ đang kéo theo hiệu ứng domino, làm giảm tốc độ triển khai công nghệ trên quy mô toàn ngành.
“Điểm nghẽn” mang tính hệ thống
Nguyên nhân của tình trạng chậm trễ đến từ nhiều yếu tố chồng chéo. Trước hết là sự thiếu hụt lao động có tay nghề cao.
Theo Financial Times, các vị trí như thợ điện và thợ lắp ống nước, những nhân sự cốt lõi trong xây dựng trung tâm dữ liệu, đang cực kỳ khan hiếm.
Đây không phải là các công trình xây dựng thông thường, mà đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao, hệ thống điện ổn định và hạ tầng làm mát phức tạp. Khi nguồn nhân lực không đủ, tiến độ thi công bị kéo dài, đồng thời chi phí tăng lên đáng kể.
Trong bối cảnh nhiều dự án được triển khai cùng lúc tại một số khu vực, sự cạnh tranh lao động càng trở nên gay gắt, khi công nhân liên tục dịch chuyển giữa các dự án để tìm kiếm mức lương cao hơn.
Song song với đó là áp lực về điện năng. Một số trung tâm dữ liệu mới tại Mỹ được cho là tiêu thụ lượng điện tương đương với sản lượng của một nhà máy điện hạt nhân, đặt ra thách thức lớn cho hệ thống lưới điện địa phương.
Dù các doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư nâng cấp hạ tầng điện, quá trình này vẫn cần thời gian dài để triển khai.
Tình trạng thiếu hụt thiết bị cũng là một rào cản đáng kể. Các linh kiện thiết yếu như tuabin khí và máy biến áp đang có thời gian chờ đợi kéo dài, khiến nhiều dự án dù đã hoàn tất các bước chuẩn bị vẫn không thể tiếp tục.
Về mặt không gian, các trung tâm dữ liệu yêu cầu diện tích rất lớn để chứa máy chủ, hệ thống làm mát và thiết bị mạng.
OpenAI hiện đang xây dựng một cơ sở rộng khoảng 1.200 mẫu Anh (tương đương 485 hecta) tại Mỹ. Do chi phí đất đai tại các khu vực đô thị quá cao, nhiều công ty buộc phải chọn các địa điểm xa xôi. Tuy nhiên, điều này lại làm tăng chi phí lao động lên tới 30% do phải thu hút nhân lực đến làm việc tại các khu vực hẻo lánh.
Áp lực không chỉ dừng lại ở kỹ thuật và vận hành mà còn lan sang tài chính. Việc đầu tư vào trung tâm dữ liệu quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn cực lớn, trong khi các sự chậm trễ khiến các tổ chức tín dụng trở nên thận trọng hơn.
Một số ngân hàng Mỹ đã rút khỏi các cam kết tài trợ cho các dự án liên quan đến Oracle, trong bối cảnh OpenAI có các cam kết dài hạn lên tới 1,4 nghìn tỷ USD.
Ông Wes Cummins, Giám đốc điều hành Applied Digital, nhận định thẳng thắn rằng việc huy động vốn ở quy mô này là “rất khó”, phản ánh rõ áp lực tài chính ngày càng gia tăng đối với ngành.
Ngoài ra, yếu tố địa chính trị cũng đang tạo thêm rào cản. Các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu tại Trung Đông bị đình trệ do căng thẳng giữa Mỹ và Iran.
Dù vậy, một số doanh nghiệp tham gia xây dựng và vận hành trung tâm dữ liệu như Nebius và Applied Digital vẫn bày tỏ sự lạc quan, cho rằng các dự án của họ có thể hoàn thành đúng hạn.
Tuy nhiên, các báo cáo từ thực địa lại cho thấy tình trạng thiếu hụt nhân lực và vật tư vẫn đang diễn ra phổ biến, với khoảng 40% công trường có nguy cơ chậm tiến độ.
Ngoài ra, không chỉ khâu xây dựng, việc đảm bảo nguồn điện cho các trung tâm dữ liệu cũng đang là thách thức lớn. Một số công ty đã tính đến phương án sử dụng máy phát điện tại chỗ như tuabin khí, nhưng giải pháp này lại vấp phải các rào cản về cấp phép môi trường và tình trạng thiếu hụt chuỗi cung ứng thiết bị với thời gian giao hàng có thể kéo dài đến giai đoạn 2028-2030.
Nhìn tổng thể, những sự chậm trễ này không khiến các dự án trung tâm dữ liệu bị dừng lại hoàn toàn, nhưng chắc chắn làm kéo dài thời gian hoàn thành. Điều đó khiến các nhà đầu tư, những người đã rót hàng nghìn tỷ USD vào AI, ngày càng lo ngại khi lợi nhuận chưa thể hiện thực hóa trong ngắn hạn.
Trong bối cảnh đó, điểm nghẽn lớn nhất của ngành AI hiện nay không còn nằm ở thuật toán hay phần cứng xử lý, mà chính là hạ tầng vật lý. Khi các yếu tố như điện năng, thiết bị, đất đai, nhân lực và tài chính vẫn còn bị hạn chế, tốc độ phát triển của AI sẽ tiếp tục phụ thuộc vào khả năng giải quyết bài toán hạ tầng trong thời gian tới.
*Nguồn: FT- Bảo Bình–Nhịp sống thị trường
