Tan Sri Sir Dr. Jeffrey Cheah (80 tuổi) là một biểu tượng sống của nền kinh tế Malaysia. Khởi nghiệp từ năm 1974 với số vốn khiêm tốn 100.000 RM, ông đã xây dựng Tập đoàn Sunway thành một đế chế đa ngành với 3 công ty niêm yết, tổng vốn hóa 11 tỷ USD và khối tài sản cá nhân vượt 4 tỷ USD.
Không chỉ là một tỷ phú, ông còn là “Anh hùng từ thiện châu Á” với 12 bằng Tiến sĩ danh dự và tước Hiệp sĩ (Sir) do Hoàng gia Anh trao tặng.
Bên lề SME Forum 2026 do Newing và VPBank tổ chức tại Tp.HCM, ông Tan Sri Sir Dr. Jeffrey Cheah đã chia sẻ câu chuyện về cuộc đời mình.
BÀI HỌC TỪ VỤ SUÝT PHÁ SẢN VÌ VAY NỢ 200%
Sự nghiệp của ông bắt đầu từ một thị trấn mỏ nhỏ bé đến một hệ sinh thái đa ngành như hiện nay đã diễn ra như thế nào?
Tôi xuất thân từ một thị trấn khai thác mỏ thiếc nhỏ bé dưới thời kỳ quản lý của Vương Quốc Anh tại Malaysia, nơi cha tôi cũng làm việc trong các khu mỏ. Tôi phải thừa nhận mình không phải là một học sinh xuất sắc trên sách vở, luôn hiếu động và thấy trường học khá nhàm chán, nhưng tôi có đủ tư duy để vượt qua các kỳ thi.
Sau khi du học Australia và trở về với tấm bằng kế toán kinh doanh, tôi làm việc cho cha mình, một người không biết chữ.
Điểm nhất quán duy nhất của ông là sự bất nhất. Ông từng trao quyền cho tôi đi thỏa thuận thương vụ, nhưng khi tôi chốt xong hợp đồng và bắt tay đối tác, ông lại đổi ý khiến tôi mất hết thể diện.
Nhận ra không thể phát triển trong môi trường đó, tôi xin ra ngoài làm kế toán trưởng cho một nhà máy lắp ráp ô tô. Khi nhìn thấy cơ hội, tôi quyết định nghỉ việc, tự mua một mỏ khai thác nhỏ và bắt đầu làm việc quần quật từ 6 giờ sáng đến 12 giờ đêm.
Từ mỏ thiếc đó, chúng tôi tiến vào khai thác đá, xây dựng, thương mại, rồi mở rộng sang sản xuất, giáo dục, y tế và phát triển hai công viên giải trí thành công bậc nhất tại Malaysia.
Tiểu sử của ông ghi dấu hai lần cận kề bờ vực phá sản, ông có thể chia sẻ chi tiết hơn về giai đoạn giông bão đó và cái giá phải trả để định hình nên Sunway hôm nay?
Trong kinh doanh, giá trị cốt lõi quan trọng nhất là việc xây dựng niềm tin. Lời nói của tôi là bản hợp đồng có sức nặng nhất. Nếu tôi tin bạn, một cái bắt tay là đủ để tôi ngủ ngon, còn nếu không, dù có ký kết hàng tá thỏa thuận với sự rà soát của luật sư, tôi vẫn không yên tâm. Nhờ xây dựng được thương hiệu dựa trên sự trung thực, các ngân hàng và đối tác luôn cảm thấy an tâm khi làm việc với tôi.
Đợt suy thoái 1985-1986 tại Malaysia rất tồi tệ. Khi đó, tôi chỉ có một công ty niêm yết quy mô nhỏ nhưng gánh khoản vay lớn. Dòng tiền cạn kiệt, chủ nợ đồng loạt đòi tiền trong khi tôi vẫn phải trả lương nhân viên. Lựa chọn tồi tệ nhất là bỏ trốn. Tôi chọn cách chủ động tìm gặp ngân hàng, thừa nhận khoản nợ và trình bày kế hoạch phục hồi chi tiết.
Đến khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, tình hình tồi tệ hơn rất nhiều. Vốn của tôi chỉ có 1 tỷ nhưng tôi đã vay tới 3 tỷ, tỷ lệ đòn bẩy vọt lên 200%. Các ngân hàng liên tục giải ngân không cần tài sản thế chấp hay ký quỹ bảo lãnh vì họ quá tin tưởng vào cá nhân tôi. Khi bão tài chính quét qua, hệ thống ngân hàng thiếu vốn trầm trọng, lãi suất vay vọt lên tới 28%. Chúng tôi tưởng chừng đã gục ngã hoàn toàn.
Rất may mắn, đến năm 1999, quỹ đầu tư chính phủ Singapore GIC do cố Thủ tướng Lý Quang Diệu thành lập đã nhìn thấy giá trị cốt lõi của Sunway và quyết định rót 1 tỷ USD giúp chúng tôi tái cấu trúc, khôi phục chiến lược.
Bài học lớn nhất của tôi là tuyệt đối không lạm dụng nợ vay và không bao giờ trốn tránh trách nhiệm với các chủ nợ.
CON SỐ CAO QUÁ MỨC CỦA BĐS VIỆT NAM
Quan sát thị trường Việt Nam ở thời điểm hiện tại, ông nhìn thấy cơ hội cũng như rủi ro nào đối với giới kinh doanh địa phương?
Các bạn sở hữu một thị trường hơn 102 triệu dân vô cùng chăm chỉ với nền kinh tế đang bứt phá, khá giống bối cảnh Malaysia khoảng 20 năm về trước. Tuy nhiên, khi quan sát mức giá đất tại các dự án ven sông ở thời điểm hiện tại, tôi thẳng thắn cho rằng đó là những con số quá cao, không dựa trên nền tảng thực tế.
Những mức giá hàng ngàn USD mỗi mét vuông không thể duy trì bền vững và sẽ buộc phải điều chỉnh về đúng giá trị thực tế.
Câu chuyện này giống hệt trải nghiệm của tôi tại Nhật Bản vào thập niên 1980, khi người bạn dẫn tôi đến khu Ginza và chỉ vào một foot vuông đất có giá lên tới 16.000 USD. Lúc đó kinh tế bùng nổ, mọi người đều hưng phấn, nhưng chu kỳ thị trường luôn tồn tại và bong bóng cuối cùng cũng vỡ. Sự vận động của chu kỳ là quy luật tất yếu.
Một điểm nữa là mức lãi suất cho vay tại Việt Nam hiện vẫn khá cao, dao động từ 8% đến 12%, trong khi nền tảng tài chính vững chắc giúp thương hiệu của chúng tôi tiếp cận nguồn vốn quốc tế chỉ ở mức 3,5%. Khác biệt về chi phí vốn này là áp lực cực kỳ lớn, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải quản trị ròng tiền hết sức thận trọng.
Sunway có kế hoạch gì tại Việt Nam?
Nếu Sunway thực sự bước vào thị trường, chúng tôi sẽ mang theo một hệ sinh thái rộng, bao gồm từ giáo dục, hệ thống y tế tư nhân đến quản lý trung tâm thương mại. Chúng tôi là tổ chức dẫn đầu trong các lĩnh vực này và sẽ nhắm đến những phân khúc dịch vụ đang thiếu hụt nguồn cung chất lượng cao tại đây.
Lần này tôi đã đưa 16 nhân sự cấp cao sang Việt Nam để rà soát mọi cơ hội. Dù vậy, nguyên tắc bất di bất dịch của chúng tôi để thành công là phải tìm được đối tác bản địa thực sự am hiểu địa phương.
Một tập đoàn ngoại không thể tự thấu hiểu trọn vẹn văn hóa, thói quen tiêu dùng và mạng lưới chính sách tốt bằng chính những doanh nghiệp được sinh ra và lớn lên tại nền kinh tế này.
Chính phủ Việt Nam đang khuyến khích khối tư nhân tham gia các dự án hạ tầng quốc gia như đường sắt đô thị TOD, làm thế nào để sự hợp tác giữa các nhà đầu tư và chính quyền đạt hiệu quả cao nhất thưa ông?
Sunway có bề dày kinh nghiệm xây dựng trọn gói các tuyến đường sắt đô thị MRT, LRT hay xe buýt nhanh BRT tại Malaysia. Điển hình là chúng tôi đang triển khai một đại dự án đô thị TOD rộng 30 mẫu Anh cách trung tâm Kuala Lumpur một giờ chạy xe.
Dự án này tích hợp toàn bộ từ căn hộ, trường học đến bệnh viện ngay quanh trạm trung chuyển, và tuyến đường sắt này sẽ kết nối thẳng sang Singapore. Chúng tôi có nguồn lực tài chính và sẵn sàng liên danh với các nhà thầu nội địa xuất sắc để thực hiện những mô hình tương tự.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của việc phát triển hạ tầng luôn nằm ở đền bù và giải phóng mặt bằng. Nếu người dân không đồng thuận dời đi và khâu thu hồi đất bị đình trệ, chi phí dự án sẽ phình to phá nát mọi kế hoạch tài chính. Ở điểm này, doanh nghiệp không thể tự giải quyết mà cần sự hỗ trợ bằng các chính sách nhất quán, quyết liệt từ chính phủ.
NGUỒN VỐN QUAN TRỌNG NHẤT ĐỂ XÂY DỰNG QUỐC GIA LUÔN LÀ CON NGƯỜI
Ông từng nhắc đến tầm quan trọng của giáo dục và nguồn vốn con người, điều này có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh các quốc gia đang nỗ lực thu hút nhân tài để kiến thiết nền kinh tế?
Nguồn vốn quan trọng nhất để xây dựng một quốc gia luôn là nguồn vốn con người. Cố Thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu đã nhìn ra điều đó từ nhiều năm trước khi ông hướng sang Malaysia và thu hút rất nhiều nhân tài.
Bản thân tôi cũng từng được cả Singapore và Australia chào mời cấp thẻ thường trú nhân vì tôi là một doanh nhân, nhưng tôi từ chối vì tôi sinh ra tại Malaysia và muốn ở lại cống hiến cho quê hương. Với nguồn vốn con người chất lượng, mọi thứ sẽ phát triển và tiến hóa.
Khi nhìn về các cuộc chiến tranh và xung đột trên thế giới hiện nay, tôi thấy vô cùng xót xa. Từ lăng kính của một người từng chứng kiến nhiều biến động khi còn du học tại Australia, tôi luôn hy vọng con người sẽ theo đuổi những giá trị tốt đẹp hơn, không tàn sát lẫn nhau mà hãy ngồi lại đàm phán để giải quyết mọi vấn đề.
Các cuộc xung đột hiện nay đang làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, đẩy lạm phát lên cao và những người nghèo luôn là đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất.
Với tư cách người điều hành hệ thống đại học và bệnh viện tư nhân hàng đầu, ông giải bài toán nhân lực chất lượng cao như thế nào?
Về giáo dục, sự lệch pha giữa đào tạo đại học và nhu cầu thị trường là vấn đề phổ biến. Giải pháp của chúng tôi là mời đại diện các ngành công nghiệp đến trường trao đổi trực tiếp với sinh viên về những kỹ năng thực tiễn họ cần.
Nhờ mô hình này, sinh viên tốt nghiệp từ hệ thống Sunway luôn đứng đầu về tỷ lệ có việc làm trong 5 năm liên tiếp theo đánh giá của tổ chức Talent Bank.
Hơn thế nữa, chúng tôi đưa chương trình phục vụ cộng đồng vào chương trình học bắt buộc. Hàng ngàn sinh viên phải đến các khu dân cư nghèo ở đô thị để dạy học và dọn dẹp nhà cửa cho người yếu thế nhằm rèn luyện nhân cách. Mỗi năm, chúng tôi cũng dành tặng 1.500 bộ đồng phục cho trẻ em nghèo.
Phương châm sống của tôi là truyền cảm hứng trước khi nhắm mắt xuôi tay. Tôi mong muốn thôi thúc những người giàu có bớt keo kiệt lại, cống hiến cho xã hội thay vì khư khư giữ khối tài sản khổng lồ chỉ để con cháu kiện tụng và tranh giành.
Về y tế, tôi từng sang Indonesia tìm kiếm cơ hội đầu tư nhưng đã từ bỏ vì chính sách cấm bác sĩ nước ngoài hành nghề.
May mắn là tại Việt Nam, tôi thấy các chuyên gia quốc tế vẫn được phép làm việc. Để xây dựng một nền y tế xuất sắc, việc gỡ bỏ các quy định cứng nhắc nhằm mời gọi những bộ óc vĩ đại nhất từ Harvard hay Cambridge đến chuyển giao công nghệ là bước đi vô cùng thiết thực. Việc đóng cửa với tinh hoa y học thế giới là một sự lãng phí tài nguyên rất lớn đối với bất kỳ quốc gia nào.
Lời khuyên cốt lõi nhất ông muốn gửi đến các doanh nhân trẻ tại Việt Nam trong giai đoạn nhiều thách thức này là gì?
Quy luật thị trường luôn biến thiên, chúng ta không thể dự đoán trước tương lai hay những biến động từ bên ngoài.
Lời khuyên của tôi rất rõ ràng: Đừng bao giờ lạm dụng đòn bẩy tài chính. Đừng đi vay một cách điên rồ như cách tôi từng vay 200% vốn chủ sở hữu trong quá khứ. Khi giông bão kinh tế ập đến, bạn sẽ bị cuốn phăng.
Hãy giữ một cái đầu lạnh, minh bạch với đối tác và trung thành tuyệt đối với hệ giá trị cốt lõi.
Bạn có thể không tạo ra những khoản siêu lợi nhuận chớp nhoáng, công ty của bạn có thể đi chậm hơn, nhưng nền tảng tài chính an toàn sẽ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và bạn có thể yên tâm tận hưởng giấc ngủ mỗi đêm. Kinh doanh suy cho cùng là một hành trình dài hạn gắn liền với quản trị rủi ro.
Anh Khôi–Nhịp sống thị trường
