Một người đàn ông 50 tuổi trong lần khám sức khỏe định kỳ bất ngờ được chẩn đoán đồng thời mắc ung thư thận và ung thư niệu quản. Nguyên nhân gây bệnh khiến nhiều người phải “rùng mình”.
Trường hợp này được bác sĩ Lưu Bác Nhân, chuyên gia y học chức năng tại Đài Loan, Trung Quốc chia sẻ. Theo đó, khi tiến hành xét nghiệm chuyên sâu, các bác sĩ phát hiện nồng độ PFAS trong máu của nam bệnh nhân cao vượt mức an toàn. Đây là nhóm hóa chất được mệnh danh là “chất độc vĩnh cửu” vì rất khó phân hủy và có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm.
PFAS là nhóm hợp chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl, bao gồm hơn 9.000 chất khác nhau như PFOA (axit perfluorooctanoic), PFOS (perfluorooctane sulfonate), PFNA hay PFHxS. Nhờ đặc tính chống nước, chống dầu và chịu nhiệt tốt, PFAS từng được sử dụng rộng rãi trong nhiều sản phẩm tiêu dùng như lớp phủ chống dính của chảo Teflon, vải chống thấm kiểu Gore-Tex, bao bì thức ăn nhanh, lớp chống bám bẩn trên thảm và nội thất, thậm chí trong một số mỹ phẩm, chất tẩy rửa và bọt chữa cháy.
Điều đáng lo ngại là PFAS rất bền vững về mặt hóa học. Khi xâm nhập vào cơ thể qua thực phẩm, nước uống, không khí hoặc tiếp xúc da, chúng khó bị đào thải và có xu hướng tích lũy tại gan, thận, tuyến giáp. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm PFAS kéo dài với nguy cơ ung thư thận và ung thư tinh hoàn, rối loạn chức năng tuyến giáp, tổn thương gan và gan nhiễm mỡ, tăng cholesterol máu, suy giảm đáp ứng miễn dịch sau tiêm vaccine, tăng huyết áp thai kỳ và bất thường phát triển ở thai nhi.
PFAS còn bị xếp vào nhóm chất gây rối loạn nội tiết, có thể can thiệp vào hoạt động hormone trong cơ thể. Do cấu trúc đặc biệt, một đầu ưa nước và một đầu kỵ nước, kỵ dầu, PFAS dễ phát tán trong môi trường nước, đất và chuỗi thực phẩm, từ đó đi vào cơ thể người. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy PFOA có thể gây tổn thương gan, ảnh hưởng chức năng sinh sản và làm tăng nguy cơ ung thư. Khi các sản phẩm chứa PTFE, tức polytetrafluoroethylene, lớp chống dính phổ biến trong chảo, bị đun ở nhiệt độ rất cao, chúng có thể phân hủy và giải phóng PFOA ra môi trường.
Dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tiếp xúc, chuyên gia khuyến nghị người dân:
– Thay đổi chất liệu dụng cụ nấu ăn: Tránh sử dụng chảo chống dính có lớp phủ Teflon. Nên chuyển sang sử dụng dụng cụ nấu ăn bằng thép không gỉ, gốm sứ hoặc gang để giảm nguy cơ tiếp xúc với nguồn gây bệnh.
– Giảm ăn ngoài và thực phẩm đóng gói: PFAS thường còn sót lại trên túi giấy chống dầu mỡ và hộp đựng thức ăn nhanh. Việc thường xuyên sử dụng dụng cụ ăn uống mang đi có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc.
– Lựa chọn sản phẩm tiêu dùng cẩn thận: Khi mua quần áo chống thấm nước, mỹ phẩm hoặc chất tẩy rửa, hãy chú ý xem sản phẩm có nhãn “không chứa PFAS” hay không và ưu tiên các lựa chọn thay thế an toàn.
– Tăng cường lượng chất xơ trong chế độ ăn: Thực phẩm giàu chất xơ giúp thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn có lợi trong đường ruột và tăng cường cơ chế giải độc tự nhiên của cơ thể.
– Bổ sung men vi sinh và thực phẩm lên men: Tiêu thụ vừa phải các thực phẩm lên men như phô mai và kim chi có thể giúp duy trì sự cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột và cải thiện chức năng trao đổi chất tổng thể.
– Uống nhiều nước và duy trì thói quen đi tiêu đều đặn: Uống đủ nước và có thói quen đi tiêu tốt có thể giúp cơ thể dần dần loại bỏ các chất độc hại đã hấp thụ.
PFAS đã tồn tại từ những năm 1940 và được ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp lẫn đời sống. Tuy nhiên, tác động lâu dài với sức khỏe con người mới chỉ được nghiên cứu trên một số chất phổ biến. Trường hợp người đàn ông phát hiện cùng lúc hai loại ung thư là lời cảnh báo rằng những hóa chất “vô hình” trong sinh hoạt hằng ngày có thể tích tụ âm thầm, và việc lựa chọn sản phẩm an toàn hơn là điều không nên xem nhẹ.
Nguồn và ảnh: TOPick- Mỹ Diệu-Thanh niên Việt
