Hàng trăm hồ sơ gửi đi không phản hồi, lời mời làm việc bị hủy phút chót và sự im lặng từ nhà tuyển dụng đang trở thành trải nghiệm chung của nhiều cử nhân Mỹ mới ra trường.
Tốt nghiệp trường danh tiếng vẫn thất nghiệp
Mặc dù vẫn được xem là “giấc mơ của mọi phụ huynh”, bằng tốt nghiệp từ những trường đại học danh tiếng không còn đảm bảo việc làm dễ dàng cho người trẻ Mỹ.
Câu chuyện của Bennett McKinney, cử nhân ngành kỹ thuật công nghiệp Đại học Georgia Tech, là minh chứng điển hình. Dù tốt nghiệp trường top và đã gắn bó với công việc quản lý tại một cửa hàng thức ăn nhanh gần khuôn viên trường trong 4 năm, McKinney vẫn vật lộn với việc tìm một vị trí phù hợp hơn trong ngành tư vấn quản lý, nơi anh từng đặt mục tiêu khởi nghiệp. “Tôi đã gửi hơn mười đơn ứng tuyển đến các công ty lớn và chỉ nhận lại thư tự động từ chối”, anh chia sẻ.
Trường hợp này không phải cá biệt. Trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ đang có dấu hiệu hạ nhiệt và thị trường lao động co lại, nhiều cử nhân mới ra trường phải cạnh tranh khốc liệt hoặc chấp nhận những công việc không tương xứng với trình độ.
Theo dữ liệu chính thức, tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ đã tăng lên khoảng 4,6% vào tháng 11/2025, cao nhất trong bốn năm qua, phản ánh sự suy yếu rõ rệt của thị trường lao động sau giai đoạn phục hồi hậu đại dịch. Tuy con số tổng thể không phải “cao” theo tiêu chuẩn lịch sử, sự gia tăng này lại khiến cơ hội việc làm trở nên khan hiếm hơn cho những người mới bước vào lực lượng lao động.
Rõ rệt hơn, tỷ lệ thất nghiệp ở người trẻ tuổi (16 – 24 tuổi) tại Mỹ vẫn ở mức đáng kể, đạt khoảng 10,4 – 10,8% vào cuối năm 2025. Con số này gấp hơn hai lần mức thất nghiệp tổng thể, cho thấy lực lượng lao động trẻ, nhiều trong số họ là cử nhân mới ra trường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn so với mặt bằng chung.
Giữa tình cảnh đó, hàng loạt sinh viên và người tìm việc mô tả thị trường hiện nay “không rõ luật chơi”. Nhiều doanh nghiệp lớn trong các lĩnh vực tài chính, công nghệ và tư vấn không chỉ thắt chặt tuyển dụng mà còn đóng băng lương khởi điểm và tái cấu trúc đội ngũ, khiến vị trí entry – level trở nên hiếm hoi hơn. Những dữ liệu này phù hợp với các báo cáo nội bộ của các tập đoàn, cũng như phản ánh qua các chia sẻ trên diễn đàn như Reddit, nơi không ít người trẻ nói về việc bị hủy lời mời làm việc hoặc thất nghiệp kéo dài nhiều tháng.
AI, kỹ năng mềm và cách tiếp cận khiến thế hệ mới lạc lối
Tình trạng khó tìm việc không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách người trẻ tiếp cận việc làm. Lớn lên trong kỷ nguyên kỹ thuật số, thế hệ Gen Z thường ưu tiên ứng tuyển trực tuyến bằng cách gửi hàng loạt hồ sơ qua các cổng tuyển dụng. Tuy nhiên, chiến lược này có thể phản tác dụng trong môi trường tuyển dụng hiện đại nơi AI và hệ thống sàng lọc tự động (như HireVue hay các ATS) giữ vai trò chủ đạo trong vòng sàng lọc ban đầu. Nhiều sinh viên vì thế bị “lọc” ngay từ đầu mà không bao giờ có cơ hội tiếp xúc nhà tuyển dụng thực sự.
Giới chuyên gia kỹ năng nghề nghiệp cho rằng điều này phơi bày lỗ hổng lớn trong kỹ năng mềm của một bộ phận người tìm việc trẻ. Kỹ năng giao tiếp trực tiếp, đàm phán trong phỏng vấn, và xây dựng mối quan hệ nghề nghiệp – những yếu tố mà AI không thể thay thế lại ngày càng bị xem nhẹ sau những năm học trực tuyến kéo dài do đại dịch. Beth Hendler-Grunt, nhà sáng lập công ty huấn luyện nghề nghiệp Next Great Step, lưu ý nhiều người trẻ thậm chí ngại giao tiếp điện thoại hay gặp mặt trực tiếp. “Bảo họ gọi điện cho nhà tuyển dụng, nhiều em sẽ hỏi lại: ‘Em nhắn tin hay email được không?'”, bà kể lại.
Cùng lúc, nhiều chuyên gia cũng phản ánh về sự “chán nản” và thiếu định hướng của người mới ra trường. Robin Ryan, cố vấn nghề nghiệp tại Seattle, cho rằng không ít sinh viên hiện thiếu kế hoạch rõ ràng và không chuẩn bị tâm lý đối mặt với thất bại trong quá trình tìm việ, một kỹ năng thiết yếu trong thị trường cạnh tranh khốc liệt. Trong khi đó, Stacey Kaye, chuyên gia huấn luyện tìm việc, nhấn mạnh rằng xây dựng mối quan hệ và kỹ năng thể hiện bản thân là điều cốt lõi, bởi “cuối cùng thì con người vẫn thuê con người”, chứ không phải máy móc.
Một số nghiên cứu cũng chỉ ra xu hướng đáng lo ngại khác: khoảng một trong bốn người thất nghiệp ở Mỹ thuộc nhóm tuổi dưới 25, tức phần lớn thất nghiệp rơi vào lực lượng lao động trẻ dù họ có trình độ học vấn cao. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh việc làm không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn từ cấu trúc lực lượng lao động và sự dịch chuyển nhu cầu kỹ năng trong kỷ nguyên AI.
Cách tiếp cận việc làm mới – tự động hóa, phụ thuộc AI và đánh giá hồ sơ qua thuật toán, đang khiến nhiều ứng viên cảm thấy “lạc lõng” trong thị trường. Đối với họ, việc gửi hàng loạt đơn trực tuyến thường không đem lại kết quả như mong đợi, trong khi phương pháp tiếp cận theo mạng lưới nghề nghiệp, tham gia sự kiện nghề nghiệp, hoặc tìm người cố vấn lại tỏ ra hiệu quả hơn trong nhiều trường hợp.
Tình hình càng trở nên thách thức khi các công ty thận trọng hơn với tuyển dụng do triển vọng kinh tế bất định, lương khởi điểm chậm tăng và nhu cầu tuyển mới giảm. Các yếu tố này tạo ra một môi trường mà dù bằng cấp danh tiếng vẫn không đủ bảo chứng cho việc tìm được công việc mong muốn. Và với thế hệ trẻ, bài toán không chỉ là tìm việc mà còn là học cách thích nghi với thị trường lao động đang thay đổi sâu sắc.
Diệu Đan-Thanh Niên Việt
