Từ dấu ấn HCV Olympic Hóa học quốc tế 2017, Nguyễn Bằng Thanh Lâm sở hữu 9 công trình quốc tế và giành bằng tiến sĩ tại đại học hàng đầu Singapore.
Nguyễn Bằng Thanh Lâm, sinh năm 1999 tại Hà Nội là cựu học sinh THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam.
Tấm Huy chương Vàng Hóa học quốc tế năm lớp 12 như khởi đầu cho một hành trình dài hơn – từ chinh phục những bài toán có đáp án sẵn đến đi tìm lời giải cho những câu hỏi mới, ít ai biết trong nghiên cứu khoa học của nam sinh Việt.
Những cú sốc và va đập khi chinh phục “đỉnh” nghiên cứu
Tháng 7/2017, Thanh Lâm trúng tuyển vào bậc cử nhân của 3 trường: Đại học Nagoya (Nhật Bản), Đại học Quốc gia Singapore (NUS) và Công nghệ Nanyang (NTU). Chàng trai Việt chọn đến NTU với học bổng toàn phần để theo đuổi ngành hoá học & hoá sinh. Tháng 7/2021, Thanh Lâm tiếp tục trúng tuyển chương trình tiến sĩ tại NTU với học bổng NTU President Graduate Scholarship.
Bước vào môi trường nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Nanyang, Thanh Lâm sớm nhận ra sự khác biệt căn bản giữa thi cử và khoa học.
“Nghiên cứu đòi hỏi khả năng tổng hợp thông tin và phản biện cao hơn rất nhiều, vì không phải kết quả nào cũng tuyệt đối chính xác,” anh chia sẻ.
Nếu Olympic là cuộc chinh phục những “đỉnh núi” đã được vạch sẵn lộ trình thì luận án Tiến sĩ lại là hành trình mở đường trong một vùng đất chưa ai từng đặt chân.
Sự chuyển mình ấy không diễn ra êm ả. Những năm đầu tại NTU, một trong những đại học hàng đầu châu Á về khoa học – công nghệ, Thanh Lâm từng trải qua những “cú sốc” về phương pháp làm việc, cường độ nghiên cứu và áp lực thành tích. Có thời điểm, anh nghi ngờ chính con đường mình đang đi.
Điểm tựa giúp anh vượt qua là hai suy nghĩ song hành: “Chỉ cần luôn cố gắng hết sức thì sẽ luôn có chỗ dành cho mình” và “cố gắng phải đi kèm với sự tỉnh táo, không nhầm lẫn với sự cố chấp”. Với anh, nỗ lực không có nghĩa là bám chặt một hướng đi bằng mọi giá mà là dám tự phản biện những niềm tin cũ, cả trong học thuật lẫn trong cách nhìn về bản thân.
Chính từ những va đập đó, Thanh Lâm dần thoát khỏi áp lực phải “luôn xuất sắc”, để bước sang một trạng thái trưởng thành hơn: coi giá trị bản thân không chỉ nằm ở tấm bằng hay số lượng công bố, mà ở quá trình học hỏi bền bỉ và trung thực với chính mình.
Dấu ấn khoa học và khả năng ứng dụng
Trong 4 năm nghiên cứu, Thanh Lâm công bố 9 công trình quốc tế trong lĩnh vực hóa phân tích, nổi bật với hướng nghiên cứu về hạt nano và tán xạ Raman tăng cường bề mặt (SERS). Các đề tài được công bố trên các tạp chí danh tiếng của Mỹ (ACS Nano, ACS Applied Materials & Interfaces, ACS Central Science) và Đức (Angewandte Chemie).
Một trong những ứng dụng tiêu biểu là con chip nano phục vụ định lượng khí thải, cho phép đo nhanh tại chỗ thay vì đưa mẫu về phòng thí nghiệm trung tâm. Theo anh, công nghệ này không chỉ hữu ích cho giám sát môi trường mà còn có thể mở rộng sang kiểm định thực phẩm, dược – mỹ phẩm và phân tích mẫu sinh học, góp phần phát hiện sớm rủi ro và bảo đảm chất lượng sống.
Thanh Lâm trong sự chào đón của thầy cô, bạn bè sau khi đem về HCV Olympic Hóa quốc tế 2017. (Ảnh: Lệ Thu)
Đằng sau những kết quả ấy là quá trình dung hòa giữa kỳ vọng khắt khe của người hướng dẫn và phong cách làm việc cá nhân.
“ Quan trọng nhất là tìm được gốc rễ của xung đột và sắp xếp ưu tiên linh hoạt theo từng thời điểm ”, anh nói. Chàng trai trẻ coi đó là một kỹ năng không thể thiếu trong môi trường học thuật hàng đầu.
Khát vọng trở về
Sau 8 năm du học, đầu tháng 12/2025, Lâm bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore). Chàng tiến sĩ đứng trước nhiều cơ hội ở các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới. Tuy nhiên, anh chọn trở về Việt Nam.
“ Mình muốn đóng góp cho giáo dục Việt Nam ”, anh lý giải, cho rằng đây là nơi anh có thể tạo ra tác động rõ rệt nhất nhờ hiểu bối cảnh và những vấn đề tồn tại của hệ thống giáo dục trong nước.
Trong giảng dạy, anh đặc biệt quan tâm đến các môn đại cương – nền tảng của khoa học. Thay vì cố làm kiến thức trở nên “hấp dẫn”, anh ưu tiên hai tiêu chí: dễ hiểu và có ý nghĩa.
Theo anh, khi sinh viên hiểu được vì sao cần học, động lực sẽ tự nhiên hình thành. Từ trải nghiệm cá nhân, Thanh Lâm cũng cho rằng rào cản lớn nhất khiến khoa học còn “xa vời” với giới trẻ không phải năng lực, mà là tâm lý e ngại trước một lĩnh vực bị cho là quá cao siêu.
Nếu được quay lại năm 2017, thời điểm vừa giành Huy chương Vàng Olympic, lời khuyên anh dành cho chính mình không nằm ở học thuật, mà ở phát triển toàn diện hơn: chú ý tới sức khỏe, kỹ năng mềm và những “mảng màu khác” của cuộc sống để có thể bền bỉ hơn trong hành trình dài của nghiên cứu.
Từ chàng trai vàng Olympic Hóa học đến tiến sĩ xuất sắc của NTU, Nguyễn Bằng Thanh Lâm đã đi qua một hành trình không chỉ của thành tích, mà còn của sự trưởng thành. Với anh, khoa học không dừng ở phòng thí nghiệm hay các công bố quốc tế, mà cần được đưa trở lại đời sống – bắt đầu từ giảng đường, nơi những nền móng tri thức đầu tiên được hình thành.
Lệ Thu/VTCnews
