Hàng nghìn km sông trên khắp châu lục đang được hồi sinh.
Khi các đập trên sông Hiitolanjoki ở Phần Lan bị phá bỏ, dòng sông liền được hồi sinh. Nước chảy xiết hơn và lần đầu tiên sau hơn 100 năm, cá hồi mới lại có thể bơi ngược dòng về đẻ trứng.
Những biến đổi tương tự đang diễn ra trên khắp châu Âu. Các quốc gia đang dỡ những con đập cũ, những nhà máy thuỷ điện không còn hoạt động và nhiều loại rào cản ngăn sông khác.
Cố vấn cấp cao Angela Ortigara tại WWF Hà Lan nhận định: “Đó là một hành động có tác động tức thì và lợi ích lâu dài”.
Theo báo cáo thường niên mới nhất của liên minh khôi phục sự các dòng sông Dam Removal Europe, 603 con đập đã được dỡ bỏ trên khắp 21 quốc gia năm 2025. Đây là con số cao nhất từng được tổ chức này ghi nhận.
Số lượng rào cản được loại bỏ trong năm 2025 cũng cao gấp 6 lần so với lần thống kê đầu tiên được thực hiện vào năm 2020.
Việc dỡ bỏ đập giúp kết nối lại hơn 3.740 km sông ngòi trên khắp lục địa, hướng tới mục tiêu của EU là khôi phục 25.000 km sông ngòi chảy tự do vào năm 2030.
Những con số trên cho thấy việc phục hồi sông ngòi đang được áp dụng rộng rãi trong giai đoạn biến đổi khí hậu cực đoan.
Theo dự án nghiên cứu Quản lý Thích ứng Rào cản trên sông ở châu Âu (AMBER), một trong những đánh giá toàn diện nhất về tính kết nối của các dòng sông, ước tính có 1,2 triệu công trình chắn bao gồm đập, đê, cống và cửa xả nước đang chia cắt các con sông ở châu Âu. Nhiều công trình được xây từ nhiều thập kỷ trước để phục vụ thuỷ điện, giao thông hoặc nông nghiệp, đến nay đã cũ kỹ.
Theo Cơ quan Môi trường Châu Âu, các hệ sinh thái bị phân mảnh sẽ ít có khả năng đối phó với lũ lụt, hạn hán và các hiện tượng khí hậu cực đoan ngày càng gia tăng.
Tổ chức Dam Removal Europe cho biết sông ngòi bị phân mảnh còn là yếu tố làm suy giảm sự đa dạng sinh học nước ngọt ở châu Âu. Các loài cá nước ngọt đang bị đe dọa, trong đó quần thể cá hồi Đại Tây Dương và lươn châu Âu bị suy giảm.
Đà phát triển mạnh mẽ của việc phục hồi sông ngòi hiện nay đang được củng cố thông qua chính sách phục hồi thiên nhiên của EU. Tuy nhiên, việc phá huỷ một con đập thuỷ điện không đơn giản như phá một bức tường bê tông.
Nhưng một khi các rào cản được loại bỏ, sự thay đổi có thể diễn ra đáng kinh ngạc. Tại phần lan, việc dỡ 3 đập dọc sông Hiitolanjoki đã khơi thông con đường “hồi hương” cho cá hồi đang có nguy cơ tuyệt chủng.
Tại Pháp, việc phá bỏ các đập Vezins vào năm 2020 và La Roche-Qui-Boit vào năm 2022 trên sông Sélune đã khôi phục gần 90 km dòng chảy tự do của sông.
Tại vùng Lake District của Anh, việc tháo dỡ đập Bowston Weir trên sông Kent vào năm 2022 đã giúp khôi phục dòng chảy tự nhiên, tạo điều kiện cho cá di cư.
Tây Ban Nha, Đan Mạch, Thụy Điển, Đức và Estonia đều đã thực hiện các dự án loại bỏ rào cản trong những năm gần đây.
“Khi một dòng sông còn sống, nó sẽ có âm thanh của riêng nó. Bạn nghe thấy tiếng nước chảy róc rách từ những tảng đá. Bạn thấy cây cối xung quanh. Đó là dòng chảy của sự sống”, cố vấn Ortigara nói.
Khắp châu Âu, âm thanh ấy giờ đây đang dần trở lại.
CNN-markettimes.vn
