Sự ích kỷ không chỉ là việc “giữ khư khư” vật chất cho riêng mình, mà còn là một kiểu tư duy độc hại khi luôn đặt lợi ích và cảm xúc cá nhân lên trên mọi giá trị chung.
Trong tâm lý học, tính ích kỷ thường gắn liền với chủ nghĩa ái kỷ (Narcissism) ở mức độ nhẹ hoặc sự thiếu hụt trí tuệ cảm xúc (EQ). Một người ích kỷ thường có xu hướng xem mình là “trung tâm của vũ trụ” và mong muốn mọi nguồn lực, từ thời gian, tiền bạc đến sự quan tâm của người khác, đều phải xoay quanh họ.
Điều đáng nói là sự ích kỷ thường được che đậy dưới những vỏ bọc rất tinh vi như “tính cách thẳng thắn” hay “biết yêu bản thân”. Nếu bạn nhận thấy một người sở hữu 4 dấu hiệu dưới đây, hãy thận trọng vì họ có thể đang âm thầm bào mòn năng lượng của bạn.
Luôn ưu tiên quy tắc “Có qua nhưng không có lại”
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất của người ích kỷ là sự bất cân bằng trong các mối quan hệ. Họ rất giỏi trong việc yêu cầu sự giúp đỡ, đòi hỏi quyền lợi và nhận lấy sự quan tâm từ người khác. Tuy nhiên, khi đối phương gặp khó khăn và cần sự hỗ trợ ngược lại, họ thường tìm cách né tránh hoặc đưa ra hàng loạt lý do để từ chối.
Tâm lý học gọi đây là kiểu quan hệ ký sinh. Người ích kỷ coi việc người khác giúp đỡ mình là hiển nhiên, nhưng lại coi việc mình giúp đỡ người khác là một “ân huệ” cực kỳ lớn lao. Họ hiếm khi chủ động hỏi thăm hay chia sẻ gánh nặng với bạn bè, đồng nghiệp trừ khi việc đó mang lại lợi ích trực tiếp cho họ. Sự thiếu hụt tinh thần tương thân tương ái này khiến các mối quan hệ quanh họ thường chỉ mang tính ngắn hạn và thực dụng.
Khả năng thấu cảm bằng “không” và luôn đổ lỗi cho hoàn cảnh
Người ích kỷ thường gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc đặt mình vào vị trí của người khác để suy nghĩ. Họ có thể vô tư đưa ra những lời nhận xét gây tổn thương hoặc những yêu cầu quá đáng mà không hề mảy may quan tâm đến cảm xúc của đối phương. Đối với họ, nỗi đau hay sự vất vả của người khác chỉ là “chuyện nhỏ”, trong khi một chút bất tiện của bản thân lại là “thảm họa”.
Bên cạnh đó, khi có sai sót xảy ra, dấu hiệu điển hình của họ là cơ chế đổ lỗi. Họ không bao giờ thừa nhận phần lỗi của mình mà luôn tìm cách đổ trách nhiệm cho hoàn cảnh, cho cấp dưới hoặc cho sự xui xẻo. Việc nhận trách nhiệm và nói lời xin lỗi đối với người ích kỷ là một việc cực kỳ khó khăn vì nó đụng chạm đến cái tôi quá lớn của họ.
Chiếm đoạt sự chú ý và luôn hướng cuộc hội thoại về mình
Trong các cuộc trò chuyện nhóm, người ích kỷ rất khó chịu nếu không phải là tiêu điểm. Bạn sẽ thấy họ thường xuyên ngắt lời người khác để kể về chiến tích, khó khăn hoặc những vấn đề cá nhân của mình. Ngay cả khi bạn đang kể về nỗi buồn của bạn, họ cũng sẽ nhanh chóng bẻ lái câu chuyện bằng cụm từ: “Thế đã là gì, như tôi đây này…”.
Đây là biểu hiện của sự áp đặt sự chú ý. Họ không có nhu cầu lắng nghe hay thấu hiểu, mà chỉ cần một “khán giả” để biểu diễn. Hành vi này khiến những người xung quanh cảm thấy mệt mỏi và không được tôn trọng. Sự ích kỷ về mặt cảm xúc này thường là rào cản lớn nhất khiến họ không bao giờ có được những người bạn tri kỷ thực sự.
Thiếu tôn trọng ranh giới cá nhân của người khác
Người ích kỷ tin rằng thời gian và không gian của người khác là để phục vụ cho họ. Họ có thể gọi điện nhờ vả vào giữa đêm, yêu cầu bạn làm hộ việc trong khi bạn đang bận rộn, hoặc tự ý sử dụng đồ đạc của bạn mà không xin phép. Đối với họ, khái niệm ranh giới cá nhân của người khác là một thứ xa xỉ và không cần thiết.
Nghiên cứu về tâm lý học hành vi chỉ ra rằng, việc thiếu tôn trọng ranh giới là biểu hiện của sự chiếm hữu và kiểm soát. Họ cảm thấy mình có quyền được hưởng đặc quyền vượt mức bình thường. Nếu bạn cố gắng thiết lập ranh giới và nói “Không”, họ sẽ lập tức tỏ thái độ giận dỗi, đóng vai nạn nhân để khiến bạn cảm thấy tội lỗi. Sự thao túng này là công cụ để họ duy trì sự ích kỷ của mình trong thời gian dài.
Nhận diện được người ích kỷ không phải để chúng ta bài trừ họ, mà để chúng ta biết cách thiết lập những giới hạn cần thiết để bảo vệ chính mình. Một mối quan hệ chỉ bền vững khi có sự trân trọng và vun đắp từ cả hai phía. Nếu bạn đang đứng trong một mối quan hệ “một chiều”, đã đến lúc bạn cần cân nhắc lại về vị trí của mình.
Thiên An–thanhnienviet.vn
