Từ những chiếc túi nilon đến người thu mua ve chai cũng không muốn nhận, Phạm Thị Kim Hằng xây dựng thương hiệu thời trang tái chế Limloop, tạo việc làm cho người khiếm thính và hợp tác với các doanh nghiệp lớn. Nhưng để bán được những sản phẩm làm từ rác, nữ founder sinh năm 1995 đã trải qua không ít tình huống trớ trêu.
“Đồ tái chế mà giá này à? Nó làm từ rác thôi mà?”
Tại một sự kiện giao thương, một vị khách cầm chiếc túi thời trang của Limloop lên xem. Nhưng ngay khi được giới thiệu rằng sản phẩm làm từ những chiếc túi nilon đã qua sử dụng, người này lập tức đặt xuống.
“Đồ tái chế mà giá này à? Nó làm từ rác thôi mà?”, vị khách hỏi.
Phạm Thị Kim Hằng, nhà sáng lập thương hiệu thời trang tái chế Limloop, vẫn nhớ cảm giác khi ấy. Theo lời chị, câu nói của khách hàng chẳng khác nào một gáo nước lạnh.
Đó cũng là một trong những tình huống khiến nữ doanh nhân sinh năm 1995 nhận ra rằng biến rác thải thành một sản phẩm thời trang mới chỉ là một nửa chặng đường. Nửa còn lại, có khi khó khăn hơn, là thuyết phục khách hàng bỏ tiền mua sản phẩm ấy.
“Định kiến rằng đồ tái chế là đồ cũ, đồ thứ cấp đã ăn sâu vào suy nghĩ của nhiều người”, chị Hằng chia sẻ.
Để khách hàng sẵn sàng mang một chiếc túi làm từ nilon đi dự tiệc hay gặp gỡ đối tác, Limloop phải đầu tư vào thiết kế, kiểu dáng và từng đường may. Theo chị Hằng, công sức để thuyết phục người tiêu dùng có thể lớn hơn rất nhiều so với một thương hiệu thời trang thông thường.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 2021, khi chị Hằng thành lập Limloop, lựa chọn những chiếc túi nilon đã qua sử dụng làm nguyên liệu sản xuất thời trang. Ý tưởng này không nhận được sự đồng tình ngay từ đầu. Thời điểm đó, khi nhiều người còn đang loay hoay khắc phục những ảnh hưởng của dịch Covid-19, việc kêu gọi thu gom túi nilon để dệt thành túi thời trang bị cho là bao đồng, không thực tế.
Thực tế, bản thân việc biến nilon thành chất liệu có thể sử dụng cũng không hề đơn giản. Tấm vải thử nghiệm đầu tiên của Limloop rất thô, gồ ghề, thậm chí theo lời chị Hằng, gần như chẳng giống một tấm vải. Sau đó là hàng loạt lần thử nghiệm thất bại.
Khó khăn còn đến từ những nguyên tắc mà nhà sáng lập tự đặt ra. Thay vì sử dụng thêm nguyên liệu mới khó phân hủy hoặc hóa chất để hoàn thiện tấm vải, Limloop chọn nghiên cứu kỹ thuật xử lý thủ công. Doanh nghiệp cũng không sử dụng màu nhuộm, mà tận dụng màu sắc sẵn có của những chiếc túi nilon thu gom được.
Lựa chọn này khiến Limloop mất gần hai năm để chuẩn hóa quy trình, tiêu tốn nhiều vốn nghiên cứu và phát triển, chưa kể lượng nguyên liệu hỏng trong quá trình thử nghiệm. Đã có lúc chị Hằng nghĩ đến chuyện dừng lại. Nhưng mỗi lần nhìn những đống nilon có giá trị thấp đến mức người thu mua ve chai cũng không muốn nhận, chị lại muốn tìm cách biến chúng thành thứ có giá trị hơn.
Sau nhiều lần thử nghiệm, những dải nilon đã qua sử dụng dần trở thành chất liệu để sản xuất các mẫu túi thời trang.
Tuy nhiên, có sản phẩm trong tay không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ đón nhận. Những phản ứng như câu hỏi “Nó làm từ rác thôi mà?” buộc Limloop phải tiếp tục cải thiện sản phẩm và cách giới thiệu giá trị của chúng tới khách hàng.
“Tôi xem đó như một bài học trong kinh doanh: Khách hàng không mua sản phẩm vì sự thương hại. Họ chỉ sẵn sàng bỏ tiền khi sản phẩm đủ tốt, đủ tinh xảo để vượt qua những định kiến ban đầu”, chị Hằng nói.
Đơn hàng khiến cả xưởng phải ngồi nhặt nilon suốt một tuần
Sau những khó khăn ban đầu, Limloop dần có cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp lớn như Vietnam Airlines, Nam Long Group và DKSH.
Từ một dự án khởi nghiệp nhỏ, việc bước vào phòng họp với những doanh nghiệp lớn mang đến cho chị Hằng không ít áp lực. Tuy nhiên, nữ founder xác định Limloop không thể chỉ giới thiệu mình như một dự án môi trường cần được hỗ trợ. Thay vào đó, thương hiệu phải có sản phẩm và giải pháp đáp ứng nhu cầu thực tế của khách hàng.
“Chúng tôi không đến đó với tâm thế của một người đi xin giúp đỡ hay xin tài trợ cho các hoạt động trách nhiệm xã hội (CSR). Chúng tôi đến để nói về giải pháp”, chị Hằng kể.
Với các doanh nghiệp, những sản phẩm quà tặng làm từ vật liệu tái chế có thể trở thành một cách thể hiện thông điệp về phát triển bền vững. Nhưng để hoàn thành các đơn hàng ấy, Limloop cũng phải giải quyết những yêu cầu không dễ đáp ứng bằng phương pháp sản xuất thủ công.
Chị Hằng nhớ có lần công ty nhận một đơn hàng quà tặng doanh nghiệp với yêu cầu màu sắc phải đồng nhất 100%, đúng theo mã màu nhận diện thương hiệu của đối tác. Với nguyên liệu thông thường, màu sắc có thể được điều chỉnh trong quá trình sản xuất. Nhưng với Limloop, nguyên liệu lại là những chiếc túi nilon thu gom từ nhiều nguồn khác nhau. Mỗi đợt thu gom có màu đậm nhạt khác nhau, trong khi doanh nghiệp không sử dụng thuốc nhuộm để điều chỉnh.
Cuối cùng, cả xưởng, từ nhà sáng lập đến những người thợ, đều phải ngồi phân loại từng đống nilon, soi dưới ánh đèn để tìm những chiếc túi có tông màu tương đồng. Công việc ấy kéo dài suốt một tuần.
Khi nhận hàng, đối tác khá bất ngờ vì sản phẩm tái chế có màu sắc đẹp, với những mảng màu loang tự nhiên. Nhưng phía sau hiệu ứng ấy là hàng tuần lễ phân loại nguyên liệu hoàn toàn bằng tay. Đây cũng là điểm đặc biệt trong cách Limloop tổ chức sản xuất: những người trực tiếp xử lý và dệt các dải nilon phần lớn được chị Hằng nhắc đến như những nghệ nhân thủ công, trong đó có những lao động khiếm thính.
Một người để lại cho chị nhiều ấn tượng là Hưng, thợ khiếm thính tại xưởng. Ngày đầu đến làm việc, Hưng khá khép nép, thường cúi mặt khi gặp mọi người. Nhưng khi được tiếp xúc với các dải nilon nhiều màu sắc, anh thể hiện khả năng phối màu, sáng tạo những họa tiết riêng.
Theo lời kể của chị Hằng, mỗi lần nghĩ ra một mẫu họa tiết mới, Hưng lại hào hứng khoe với các đồng nghiệp. Từ những trải nghiệm làm việc cùng Hưng và các thợ thủ công khác, chị Hằng nhận thấy họ có khả năng đảm nhiệm những công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ và sáng tạo. Điều quan trọng là tạo được môi trường làm việc phù hợp để những khả năng ấy được phát huy.
Với nữ founder, việc tuyển dụng lao động khiếm thính không đơn thuần là một hoạt động hỗ trợ người yếu thế. Chị muốn họ được nhìn nhận thông qua tay nghề và những sản phẩm trực tiếp làm ra.
Đó cũng là lý do Limloop dành thời gian đào tạo người lao động, chuẩn hóa các công đoạn xử lý và dệt nilon bằng tay. Tuy nhiên, chính cách sản xuất ấy đặt doanh nghiệp trước một bài toán khác: làm thế nào để duy trì chất lượng, đáp ứng yêu cầu khách hàng và kiểm soát chi phí khi mỗi sản phẩm đều cần nhiều công sức thủ công?
Được khen ngợi nhiều nhưng cuối tháng vẫn phải lo tiền vận hành
Trong hành trình xây dựng Limloop, chị Hằng từng trải qua một nghịch lý: doanh nghiệp có thể được truyền thông chú ý, nhận giải thưởng và nhiều lời khen ngợi, nhưng doanh thu không nhất thiết tăng tương ứng.
“Tôi nghĩ đây là cái bẫy mà hầu hết các doanh nghiệp xã hội đều từng gặp phải: được truyền thông tung hô, nhận giải thưởng, được nhiều người khen ngợi, nhưng đến cuối tháng vẫn phải đau đầu với chi phí vận hành”, chị chia sẻ.
Với một doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu tái chế, nhiều công đoạn thủ công và cần đào tạo người lao động, việc duy trì hoạt động không chỉ phụ thuộc vào ý tưởng hay sự ủng hộ của cộng đồng. Limloop vẫn phải bán được hàng, thanh toán các chi phí và tạo ra nguồn thu để tiếp tục sản xuất.
Sau một giai đoạn hoạt động, chị Hằng quyết định tái cấu trúc công ty. Những dòng sản phẩm tốn nhiều công sức nhưng khó bán bị cắt giảm. Thay vì phát triển quá nhiều mẫu mã, Limloop tập trung hơn vào thị trường quà tặng doanh nghiệp, hướng đến các đơn hàng có thể tạo dòng tiền ổn định.
Cùng với đó, công ty áp dụng Kaizen, phương pháp cải tiến liên tục trong sản xuất, để chuẩn hóa quy trình và giảm chi phí. Sự thay đổi này cho thấy Limloop không chỉ phải tìm cách biến nilon bỏ đi thành sản phẩm thời trang, mà còn phải chọn đúng sản phẩm để kinh doanh.
Trong danh mục sản phẩm của thương hiệu, mẫu bán chạy nhất được chị Hằng nhắc đến là Tote Bag phối quai dù, với thiết kế tối giản.
Khác với những mẫu túi nhấn mạnh sự độc đáo của chất liệu tái chế, dòng sản phẩm này hướng đến những nhu cầu rất thông thường: sinh viên mang đi học, nhân viên văn phòng đựng laptop hay người tiêu dùng sử dụng khi đi chợ.
Theo chị Hằng, một chiếc túi tái chế sẽ dễ được đón nhận hơn nếu người mua thấy nó đẹp, bền, tiện dụng và có thể mang đi bất cứ đâu, thay vì cảm thấy mình đang sử dụng một món đồ khác thường chỉ vì nó được làm từ rác.
Đây cũng là sự thay đổi trong cách nhà sáng lập nhìn nhận thị trường. Những ngày đầu, chị phải tìm cách giải thích cho khách hàng vì sao một chiếc túi làm từ nilon bỏ đi lại có giá trị. Nhưng về lâu dài, sản phẩm cần có đủ sức hấp dẫn để người mua lựa chọn ngay cả khi không quan tâm nhiều đến câu chuyện tái chế phía sau.
Gần năm năm kể từ khi bắt đầu với những tấm vải thô, gồ ghề và hàng loạt lần thử nghiệm thất bại, Limloop vẫn tiếp tục theo đuổi mục tiêu biến rác thải thành sản phẩm có giá trị, đồng thời tạo cơ hội làm việc cho những người khiếm thính.
Chị Hằng mong rằng trong 10 năm tới, Limloop có thể trở thành một trong những doanh nghiệp góp phần thay đổi cách nhìn về giá trị của rác thải tại Việt Nam, nơi những vật liệu từng bị bỏ đi và những người lao động từng gặp bất lợi khi tìm việc đều có cơ hội tạo ra giá trị kinh tế.
Nhưng sau những trải nghiệm điều hành doanh nghiệp, nữ founder cũng rút ra một điều rất thực tế:
“Tôi nhận ra rằng muốn làm bền vững thì trước hết doanh nghiệp phải sống sót bằng chính năng lực thương mại của mình”.
Yên Chi-Theo vietnamdaily
