Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) lan rộng đang định hình lại chân dung giới lãnh đạo công nghệ. Không cần hàng chục năm kinh nghiệm, thế hệ sáng lập trẻ ngoài 20 tuổi nay đã tự tin điều hành những startup được định giá hàng chục tỷ USD.
Khởi nghiệp từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường không phải là một hiện tượng mới mẻ trong thế giới công nghệ. Những “tượng đài” như Bill Gates hay Mark Zuckerberg đều bắt đầu xây dựng những công ty sau này trở thành đế chế toàn cầu khi mới ở độ tuổi 19. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI trong những năm gần đây đang đẩy xu hướng này lên một cấp độ hoàn toàn khác. Ngày nay, hàng loạt nhà sáng lập mới chỉ ngoài 20 tuổi đã hiên ngang đứng sau những startup được định giá hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD.
Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng này là Mercor – một startup tiên phong ứng dụng AI vào lĩnh vực tuyển dụng nhân sự. Câu chuyện của Mercor gắn liền với ba cái tên: Brendan Foody, Adarsh Hiremath và Surya Midha. Đáng chú ý, cả ba nhà đồng sáng lập này đều sinh năm 2003. Họ quen biết nhau từ thời trung học, cùng bước vào những trường đại học danh giá hàng đầu nước Mỹ sau khi tốt nghiệp năm 2021, nhưng rồi quyết định rẽ ngang, rời bỏ giảng đường để dồn toàn lực cho “đứa con tinh thần” Mercor.
Ban đầu, Mercor được định hình là một nền tảng kết nối doanh nghiệp với lao động từ xa, ứng dụng AI để tự động hóa quá trình phỏng vấn và sàng lọc ứng viên. Tuy nhiên, với sự nhạy bén của tuổi trẻ, họ nhanh chóng nhận ra tiềm năng lớn hơn khi nhu cầu về dữ liệu và chuyên gia phục vụ các phòng thí nghiệm AI bùng nổ. Mercor lập tức chuyển hướng sâu hơn, tập trung kết nối nhân sự chuyên môn cao với các công ty phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo.
Sự xoay trục này mang lại “quả ngọt” với tốc độ tăng trưởng phi mã: từ định giá 250 triệu USD ở vòng Series A (tháng 9/2024), vọt lên 2 tỷ USD vào tháng 2/2025, và chưa đầy một năm sau chính thức chạm mốc 10 tỷ USD khi ba nhà sáng lập mới khoảng 22 tuổi.
Mercor hoàn toàn không phải là một hiện tượng cá biệt. Anysphere – công ty đứng sau công cụ lập trình AI Cursor đình đám, cũng là một tập thể được gây dựng bởi nhóm sáng lập trẻ tuổi và nhanh chóng ghi tên mình vào hàng ngũ startup tỷ USD.
Điểm chung cốt lõi của những doanh nghiệp thế hệ mới này nằm ở chu kỳ tăng trưởng. Khoảng thời gian từ lúc thành lập đến khi đạt quy mô tỷ USD đang bị rút ngắn một cách đáng kinh ngạc.
Trong kỷ nguyên AI, rào cản gia nhập thị trường phần mềm đã giảm mạnh nhờ hạ tầng điện toán đám mây và các công cụ tự động hóa lập trình. Một nhóm nhỏ kỹ sư trẻ có thể phát triển sản phẩm, tiếp cận người dùng toàn cầu và thử nghiệm mô hình kinh doanh với tốc độ mà các thế hệ startup đi trước khó lòng mơ tới.
Báo cáo Leonis AI 100 của quỹ đầu tư mạo hiểm Leonis cũng củng cố xu hướng này khi chỉ ra rằng, độ tuổi trung vị của các nhà sáng lập startup AI hiện chỉ khoảng 29 tuổi. Phần lớn họ đang ở độ tuổi giữa đến cuối 20, bước thẳng từ giảng đường hoặc phòng nghiên cứu ra con đường khởi nghiệp thay vì dành nhiều năm cống hiến tại các tập đoàn lớn.
Sự thay đổi về tuổi tác quyền lực trong ngành AI còn được thể hiện đậm nét qua trường hợp của Alexandr Wang, nhà sáng lập Scale AI.
Sinh năm 1997, Wang rời Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) để lập nghiệp từ năm 19 tuổi. Với việc tập trung vào dữ liệu và hạ tầng cho AI, nhà sáng lập tuổi teen ngày nào nhanh chóng trở thành gương mặt nổi bật của ngành AI nước Mỹ. Khi Meta quyết định tăng cường đầu tư vào Scale AI và đưa Wang vào vị trí lãnh đạo mang tính chiến lược, vị thế của nhà sáng lập 9X này càng gây chú ý.
Việc một nhân vật trẻ tuổi như Wang ngồi vào bộ máy lãnh đạo AI của Meta, nơi quy tụ những chuyên gia gạo cội, tạo ra một sự tương phản thú vị, đặc biệt khi đặt cạnh Yann LeCun (sinh năm 1960), cựu Giám đốc khoa học AI của Meta, người đặt nền móng cho deep learning hiện đại.
Hình ảnh doanh nhân trẻ kém hàng chục tuổi sánh vai cùng các nhà khoa học kỳ cựu phản ánh tư duy mới của các ông lớn công nghệ: kinh nghiệm vẫn quan trọng, nhưng tốc độ ra mắt sản phẩm, khả năng thu hút nhân tài và tinh thần vận hành linh hoạt kiểu startup ngày càng được đề cao.
Chia sẻ về hiện tượng này, ông Fridtjof Berge, đồng sáng lập kiêm Giám đốc kinh doanh tại quỹ Antler cho rằng, những phẩm chất định hình một nhà sáng lập xuất chúng đang thay đổi. Trong bối cảnh công nghệ biến thiên từng ngày, tinh thần dám phá bỏ khuôn mẫu cũ, liên tục thử nghiệm và điều chỉnh mang lại giá trị không kém kinh nghiệm tích lũy nhiều năm. Những người trẻ vừa rời ghế nhà trường không bị trói buộc bởi “hành lý” của các mô hình kinh doanh cũ, giúp họ sẵn sàng thử nghiệm những ý tưởng mà các tổ chức lớn cho là quá rủi ro.
Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị, xây dựng một startup tăng trưởng nóng và điều hành một tập đoàn khổng lồ vẫn là hai năng lực khác biệt. Việc đưa công ty từ 0 đến 1 đòi hỏi sự sáng tạo, nhưng để đưa từ 1 lên 100, doanh nghiệp phải đối mặt với các bài toán vĩ mô về nhân sự, tài chính, pháp lý và văn hóa tại nhiều thị trường.
Đó là lý do ông Berge nhận định: Những người trẻ tạo ra kỳ lân hôm nay không đồng nghĩa họ chắc chắn vẫn là người điều hành chúng sau 5 hay 10 năm nữa. Lịch sử từng chứng kiến những nhà sáng lập trưởng thành cùng doanh nghiệp như Mark Zuckerberg, nhưng cũng có vô số startup phải thay CEO hoặc bổ sung quản lý lão làng khi bước sang giai đoạn bùng nổ quy mô.
Dẫu vậy, điểm đáng chú ý nhất của làn sóng startup AI không chỉ là việc một người 22 tuổi trở thành tỷ phú. Điều quan trọng là AI đang đảo ngược hoàn toàn trình tự khởi nghiệp truyền thống. Thay vì “học đại học – làm thuê nhiều năm – tích lũy kinh nghiệm quản lý – khởi nghiệp”, thế hệ trẻ tuổi 20 đang chọn cách xây dựng doanh nghiệp trước, rồi học cách trở thành CEO ngay trong chính vòng xoáy tăng trưởng của công ty.
Họ có thể chưa chứng minh được sự bền bỉ qua hàng thập kỷ, nhưng họ đã khẳng định một chân lý mới: Trong cuộc đua công nghệ hiện tại, tuổi đời và số năm kinh nghiệm không còn là điều kiện tiên quyết để kiến tạo nên những đế chế chục tỷ USD.
Bình Minh–Thời báo ngân hàng
