Một sự thật khá phũ phàng trong cuộc sống là: người xa lạ có thể chúc mừng khi bạn ngày càng tiến lên, nhưng những người ở gần đôi khi lại khó chịu khi thấy bạn và con mình ngày càng tốt hơn.
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là “hiệu ứng cua”. Nếu trong một chiếc giỏ tre chỉ có một con cua, nó có thể dễ dàng bò ra ngoài nhờ sức lực và tốc độ của mình. Nhưng nếu trong giỏ có cả một đàn cua, sẽ chẳng có con nào thoát ra được. Bởi mỗi khi một con cố hết sức bò lên miệng giỏ, những con bên dưới sẽ lập tức vươn càng, kéo nó trở lại.
Đó là bản năng của loài cua, nhưng đôi khi cũng phản ánh một khía cạnh của con người.
Một sự thật khá phũ phàng trong cuộc sống là: người xa lạ có thể chúc mừng khi bạn ngày càng tiến lên, nhưng những người ở gần đôi khi lại khó chịu khi thấy bạn và con mình ngày càng tốt hơn. Những bậc cha mẹ thực sự sáng suốt đã học cách tiết chế “mong muốn chia sẻ”. Họ hiểu rằng cuộc đời của con là một hành trình âm thầm tích lũy, không phải một sân khấu để cha mẹ liên tục khoe khoang.
Đặc biệt, có 4 chuyện riêng tư liên quan đến con cái, dù rất tự hào cũng nên giữ lại cho riêng mình. Càng biết khiêm tốn và kín đáo, con càng có thể thuận lợi tiến về phía trước.
1. Đừng chia sẻ quá nhiều về sự ưu tú của con, hãy biết tiết chế sự nổi bật
Sự ghen tị của con người đôi khi lại xuất hiện ngay trong những mối quan hệ quen thuộc nhất. Sự ưu tú của con không phải vốn liếng để cha mẹ khoe khoang, mà là điều cần âm thầm bảo vệ.
Một đứa trẻ nổi bật quá sớm rất dễ trở thành đối tượng của sự soi xét và đố kỵ. Khi ánh hào quang quá chói, nó có thể khiến những người đang tự ti cảm thấy khó chịu, từ đó kéo theo vô số lời bàn tán và những áp lực vô hình.
Cha mẹ thực sự sáng suốt sẽ không đi khắp nơi khoe thành tích hay tài năng của con.
Họ hiểu rằng: Điều tốt đẹp nên được giữ lại, sự nổi bật nên biết tiết chế. Một sự trưởng thành âm thầm mới giúp đứa trẻ vững vàng tiến về phía trước.
2. Đừng chia sẻ kế hoạch tương lai của con, hạn chế những trở ngại từ bên ngoài
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là “hiệu ứng giữa chừng”. Khi một kế hoạch vẫn đang trong quá trình hình thành, việc công khai quá nhiều đôi khi khiến nó dễ gặp trở ngại hoặc bỏ dở giữa chừng.
Nhiều cha mẹ có một thói quen rất phổ biến: Khi con đặt mục tiêu thi vào một trường nào đó, lên kế hoạch học cao học, định hướng nghề nghiệp hay có một dự định mới trong cuộc sống, họ thường không nhịn được mà kể với người này người kia. Nhưng những việc chưa thành, càng không nên nói quá sớm.
Kế hoạch tương lai của con vốn vẫn đang thay đổi, có rất nhiều biến số và điều chưa biết. Việc công khai quá sớm có thể vô tình tạo thêm những trở ngại. Có thể là sự ghen tị, những lời đánh giá không cần thiết, hoặc chính những lời góp ý từ bên ngoài khiến con dao động và mất đi nhịp độ của mình.
Trong cuộc đời, ngoài cha mẹ, không phải ai cũng thực sự mong con bạn đạt được mọi điều. Những đánh giá hỗn tạp, những lời góp ý không cần thiết từ bên ngoài đều có thể trở thành “tạp âm” trên hành trình trưởng thành của trẻ, khiến con mất nhịp và tiêu hao sự tự tin. Tương lai của con không phải để đem ra bàn luận, mà là để âm thầm vun đắp. Sự trưởng thành cao nhất của cha mẹ chính là học cách im lặng bảo vệ con.
Khi con đang nỗ lực tiến về phía trước, cha mẹ hãy biết giữ lời, giúp con tránh xa những xáo trộn không cần thiết. Những kỳ vọng và kế hoạch được âm thầm cất giữ rồi sẽ có ngày trở thành thành quả đáng tự hào.
3. Đừng chia sẻ những chuyện riêng tư của con, bởi rất dễ để lại hậu quả
Người xưa có câu: Chuyện xấu trong nhà không nên đem ra ngoài. Mỗi đứa trẻ đều có những giai đoạn vụng về, những bối rối tuổi dậy thì, những lúc hoang mang và cả những lỗi lầm do chưa trưởng thành. Đó là những chuyện riêng tư thuộc về đứa trẻ, cũng là những góc mềm yếu nhất trong lòng con.
Thế nhưng không ít cha mẹ lại coi những chuyện ấy như một chủ đề để trò chuyện với người khác. Họ nghĩ rằng chỉ là kể chuyện phiếm, không có gì nghiêm trọng. Nhưng họ không biết rằng, mỗi lần đem bí mật của con ra bên ngoài, cũng là một lần làm tổn thương lòng tự trọng của con.
Người lớn đều hiểu sức sát thương của lời đồn. Nhưng nhiều cha mẹ vẫn tùy tiện chia sẻ những chuyện riêng tư của con với người khác, rồi cuối cùng khiến lòng tự trọng của con bị tổn thương sâu sắc.
Cha mẹ thực sự yêu con đều hiểu thế nào là giới hạn. Trước mặt người ngoài, hãy luôn giữ thể diện cho con, bảo vệ sự riêng tư của con, không phơi bày khuyết điểm và không tùy tiện dán nhãn cho con. Dù con có điểm yếu hay thiếu sót, hãy đóng cửa lại và kiên nhẫn dạy bảo. Giữ được sự riêng tư của con cũng chính là sự tỉnh táo và khôn ngoan mà cha mẹ cần có.
4. Đừng đem những chuyện xấu hổ của con ra kể, đó là sự tôn trọng
Trên Zhihu từng có một câu hỏi nhận được rất nhiều sự quan tâm: Cảm giác thế nào khi bị cha mẹ công khai khuyết điểm và liên tục nhắc lại những chuyện xấu hổ của mình? Một câu trả lời nhận được nhiều lượt đồng tình kể rằng: Từ nhỏ đến lớn, mọi lỗi lầm và chuyện đáng xấu hổ của người con đều được mẹ ghi nhớ. 7 tuổi tè dầm. 8 tuổi nghịch ngợm trèo cây rồi bị thương. Tiểu học bị giáo viên gọi phụ huynh. Cấp hai ham chơi khiến thành tích sa sút. Cấp ba yêu sớm rồi thi đại học không tốt. Đến đại học thì bị người yêu chia tay…
Mỗi lần họ hàng, bạn bè tụ tập, người mẹ lại kể vanh vách tất cả những chuyện không hay trong quá khứ của con. Không chỉ vậy, mỗi khi hai mẹ con bất đồng, bà lại lôi chuyện cũ ra để trách móc. Cho đến một lần đoàn tụ dịp Tết, mẹ thúc giục con trai kết hôn. Bất đắc dĩ, anh đành nói rằng mình đã có người trong lòng, chỉ là cô ấy đang ở xa và mối quan hệ chưa ổn định.
Người mẹ không đồng ý, cho rằng chỉ có con gái cùng địa phương mới đáng tin. Rồi bà công khai nhắc lại chuyện cũ trước mặt họ hàng: Con quên cô bạn gái ở xa hồi đại học rồi à? Con hết lòng hết dạ với người ta như thế, cuối cùng chẳng phải vẫn bị bỏ sao? Con không hợp với người ở xa đâu, sau này lại đi vào vết xe đổ thôi!
Chỉ vài câu nói đã khiến vết thương được anh giấu kín nhiều năm một lần nữa bị phơi bày trước tất cả mọi người. Từ đó, anh không muốn nói chuyện với mẹ nữa. Những dịp lễ Tết cũng không muốn về nhà. Khoảng cách giữa hai mẹ con ngày càng lớn và gần như không thể hàn gắn.
Cha mẹ là những người con tin tưởng và dựa vào nhiều nhất, cũng là nơi trú ẩn cuối cùng của con. Những chuyện xảy ra trong gia đình, người ngoài mãi mãi không thể thực sự hiểu hết. Nếu ngay cả cha mẹ cũng tùy tiện kể những chuyện đáng xấu hổ, khơi lại vết thương của con, đứa trẻ sẽ không còn cảm giác an toàn, chỉ còn lại sự tự ti và nhạy cảm.
Bi kịch lớn nhất trong giáo dục gia đình là cha mẹ biến lòng tự trọng của con thành câu chuyện để mua vui cho người khác. Cha mẹ giữ thể diện cho con hôm nay cũng chính là đang giữ gìn sự ấm áp của gia đình.
Cha mẹ càng kín tiếng, con càng có thêm không gian để trưởng thành
Đọc xong 4 điều trên, có lẽ nhiều cha mẹ sẽ hiểu ra một điều: Trí tuệ thực sự trong việc nuôi dạy con không nằm ở việc khoe khoang hay nói quá nhiều, mà nằm ở khả năng âm thầm bảo vệ con.
Con người vốn có những mặt rất phức tạp. Những người thực sự mong con bạn ngày càng tốt hơn có lẽ vẫn là cha mẹ. Còn những người khác có thể ngưỡng mộ ánh hào quang của con bạn, ghen tị với những gì gia đình bạn đạt được, nhưng không phải ai cũng thật lòng chúc phúc.
Biết giữ chừng mực, biết điều gì nên nói và điều gì nên giữ lại, biết “giấu” đúng lúc thay vì phô bày mọi thứ, có lẽ là một trong những bài học quan trọng nhất của cha mẹ. Đó cũng là món quà quý giá dành cho con.
Hiểu Đan–Đời sống & pháp luật
