Nền kinh tế đang đà tăng chậm lại cùng thị trường nhà ở chìm trong khủng hoảng đã đảo ngược hoàn toàn văn hóa mua nhà ở Trung Quốc.
Suốt ba thập kỷ qua, Trung Quốc là một trong những quốc gia có niềm quan tâm đặc biệt với bất động sản. Trong khi hàng chục triệu sinh viên Mỹ phải gánh trên mình các khoản vay học phí với phần nhiều trong số chúng kéo dài tới tận năm 30 tuổi khiến thuê nhà trở thành lựa chọn duy nhất, thì ở đại lục, người trẻ đã bắt đầu lên kế hoạch mua căn nhà đầu tiên ngay khi vừa rời ghế đại học.
Tuy nhiên, một nền kinh tế đang đà tăng chậm lại cùng thị trường nhà ở chìm trong khủng hoảng đã đảo ngược hoàn toàn thực tế này.
Năm 2025, doanh số bán nhà mới đã giảm xuống mức giá trị thấp nhất kể từ năm 2014, theo số liệu thống kê chính thức, chỉ đạt tổng cộng 7,3 nghìn tỷ Nhân dân tệ (1,06 nghìn tỷ USD), so với mốc 16,2 nghìn tỷ Nhân dân tệ (2,3 nghìn tỷ USD) vào năm 2021 – thời điểm đỉnh cao của đợt bùng nổ.
Xét về khối lượng, doanh số bán nhà mới đã giảm 8,7% trong năm ngoái, theo các chuyên gia kinh tế từ tập đoàn tài chính Macquarie. Họ lưu ý rằng xu hướng sụt giảm này “vẫn chưa thấy hồi kết”.
Nhiều người mua tiềm năng giờ đây tỏ ra e ngại việc gánh trên mình một khoản thế chấp lớn. Trong số đó có Cai Youcheng, một nhà thiết kế đồ họa 36 tuổi tại Bắc Kinh. Anh cho biết mình sẽ trung thành với việc thuê nhà vì thị trường bất động sản hiện quá nhiều biến số.
“Đối với cá nhân tôi, nếu thực sự đặt tính toán lên bàn cân, thuê nhà hợp lý hơn. Nhưng sâu thẳm bên trong, tôi vẫn rất muốn sở hữu một không gian của riêng mình.”
Quan niệm đó rất phổ biến tại quốc gia 1,4 tỷ dân, nơi việc sở hữu nhà mang nhiều ý nghĩa. Trong văn hóa Trung Quốc, sở hữu bất động sản không chỉ đại diện cho sự ổn định tài chính và vị thế xã hội. Nó thể hiện việc một người đang chăm lo tốt cho gia đình, theo Eric Fong, Giáo sư chủ tịch khoa Xã hội học tại Đại học Hồng Kông.
Khuynh hướng truyền thống đó bùng nổ từ những năm 1980, khi chính phủ Trung Quốc bước vào kỷ nguyên tự do hóa kinh tế thần tốc. Sự phụ thuộc vào nhà ở do cơ quan phân phối giảm dần, trong khi việc sở hữu nhà tư nhân được khuyến khích mạnh mẽ. Cú hích này gia tốc vào những năm 1990 với các khoản trợ cấp lớn.
“Rất nhiều người, chỉ sau một đêm, đã trở thành chủ sở hữu nhà với mức giá rất rẻ,” Huang Youqin, Giáo sư Địa lý và Quy hoạch tại Đại học Albany, nhận định. “Điều đó đã biến hàng loạt người từng đi thuê nhà thành những chủ sở hữu bất động sản.”
Điều này chạm đúng vào một trụ cột cốt lõi khác của văn hóa Trung Quốc: thói quen tiết kiệm ăn sâu vào máu. Sở hữu một căn nhà trở thành kênh đầu tư phổ biến nhất khi giá bất động sản tăng vọt, bà Huang cho biết, giữa bối cảnh các kênh tích lũy tài sản tư nhân khác còn rất hạn chế.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra những đặc quyền phi vật thể khác: lao động nhập cư từ nông thôn cảm thấy dễ được chấp nhận hơn nếu sở hữu một căn nhà tại thành phố họ đến sinh sống, trong khi các bậc cha mẹ sẵn sàng mua căn hộ cho con cái để tăng cơ hội kết hôn.
Tất cả những yếu tố này đã góp phần đưa Trung Quốc trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ sở hữu nhà cao nhất thế giới khi 9/10 hộ gia đình sở hữu nhà riêng. Trong suốt hai thập kỷ, các căn hộ hơn 100 mét vuông trong những tòa chung cư cao tầng luôn rơi vào tình trạng cháy hàng.
Trong khi đó tại Mỹ, tỷ lệ sở hữu nhà chỉ dừng lại ở mốc 65%. Tại các quốc gia phương Tây khác, nhiều người chấp nhận thực tế phải đi thuê nhà cả đời.
Tuy nhiên, thời kỳ hoàng kim không thể kéo dài mãi mãi.
Trong giai đoạn bùng nổ, nhiều nhà phát triển đã tích tụ những khoản nợ khổng lồ. Cung vượt cầu đã dẫn đến những “thành phố ma” cùng hàng loạt dự án bỏ hoang ở khắp nơi. Việc chính quyền địa phương yếu kém trong quản lý càng làm trầm trọng thêm vấn đề.
Kết quả, một bước đi quyết liệt đã được thực hiện vào năm 2020 để siết chặt ngành bất động sản. Nó giúp kiềm chế tình trạng xây dựng tràn lan, song đồng thời giáng một đòn nặng nề vào các chủ sở hữu nhà ở. Hàng loạt bất ổn kinh tế, từ tiêu dùng nội địa yếu kém đến căng thẳng thương mại với Mỹ, càng khiến tất cả kiêng dè nhìn thị trường.
“Tôi đúng là có kế hoạch mua nhà vào một thời điểm nào đó, nhưng chắc chắn không phải trong vài năm tới”, một thanh niên trẻ giấu tên chia sẻ với CNN.
Năm năm kể từ đợt sóng vỡ nợ đầu tiên của các nhà phát triển bất động sản, ngành này vẫn mang đầy vết sẹo. Giá nhà mới tiếp tục đà sụt giảm trên toàn quốc vào tháng 3, ngay cả khi một số thành phố lớn đã ghi nhận sự cải thiện nhẹ theo tháng.
Zhang Xiaoduan, Trưởng bộ phận Dịch vụ Phát triển Kinh doanh khu vực Phía Nam và Trung Trung Quốc tại công ty bất động sản Cushman & Wakefield, chỉ ra sự lệch pha giữa mong muốn của giới chức và thực tế trên trường.
“Vẫn có một khoảng cách giữa các tín hiệu chính sách với sự phục hồi thực sự của sức mua trên toàn thị trường” bà nhận định.
“Mặc dù giá bất động sản đang ở mức thấp, nền kinh tế lại không tốt,” một nhà nhiếp ảnh 30 tuổi sống cùng chồng và con gái tại thành phố Tây Nam Côn Minh chia sẻ. “Không phải người ta không muốn mua,” cô nói. “Nhưng khi tất cả mọi người đều bị giáng đòn bởi thu nhập bất ổn và không kiếm được nhiều tiền, chẳng ai dám gánh một khoản vay thế chấp.”
Đối với một thế hệ chủ sở hữu nhà, cuộc khủng hoảng nhà ở tại Trung Quốc đã chứng minh rằng ngay cả đầu tư bất động sản cũng tiềm ẩn rủi ro.
“Mọi người đang trở nên thận trọng hơn đối với các khoản mua nhà mang tính đầu tư,” bà Zhang từ Cushman & Wakefield nhận định.
Thế hệ hiện tại cũng tư duy rất khác so với cha mẹ và ông bà khi đề cập đến việc sở hữu nhà. Zoe Zhang, 35 tuổi, một người mẹ trẻ, chia sẻ với CNN rằng cô nhiều khả năng sẽ không mua nhà cho các con mình.
“Thị trường Trung Quốc đang dần trở nên giống các nước phương Tây hơn, nơi việc thuê nhà có thể sẽ trở thành xu hướng trong tương lai,” cô nói.
Theo: CNN-Vũ Anh–An ninh tiền tệ
