Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN), các đại biểu nhấn mạnh rằng việc ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đã trở thành một bước đi tất yếu đối với sự phát triển của thị trường trong những năm tới.
Giờ đây, vấn đề xoay quanh cách các công nghệ số có thể thúc đẩy năng suất, cải thiện tương tác với khách hàng và mở ra những động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển quốc gia. Đây sẽ là một bước chuyển đổi quan trọng đối với đất nước, nhưng đồng thời cũng đặt ra một câu hỏi sâu sắc hơn: khi các tổ chức Việt Nam mở rộng quy mô hệ thống số, liệu họ đang xây dựng trên những nền tảng có khả năng chống chịu tốt, hay trên những hệ thống vốn đã chịu nhiều áp lực?
Câu trả lời cho vấn đề này sẽ rất quan trọng bởi tiến bộ số và khả năng chống chịu số không phải lúc nào cũng song hành. Nhiều tổ chức có thể đang thể hiện sự hiện đại hóa hiệu quả thông qua chuyển đổi số. Tuy nhiên, bên dưới những tiến bộ đó, họ vẫn đang vận hành trên kiến trúc cũ, các hệ thống kết nối chặt chẽ và môi trường công nghệ phân mảnh vốn không được thiết kế cho tốc độ, sự phức tạp và tính liên kết của nền kinh tế số ngày nay. Trên thực tế, Báo cáo Signals mới nhất của chúng tôi cho thấy những sự cố nghiêm trọng nhất hiện nay không bắt nguồn từ những lỗ hổng lộ liễu, mà đến từ các đứt gãy cấu trúc tiềm ẩn — thứ hoàn toàn vô hình cho đến tận thời điểm sự cố xảy ra. Khi các dự án AI nhanh chóng chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai tại Việt Nam, nhu cầu xây dựng những nền tảng có khả năng chống chịu, đủ sức vận hành các khối lượng công việc này một cách an toàn, đáng tin cậy và ở quy mô lớn, ngày càng trở nên cấp thiết.
Những rủi ro tiềm ẩn ngay trước mắt
Khi các hoạt động tại Việt Nam hướng tới mục tiêu trở nên nhanh hơn và tự chủ hơn, những khoảng trống trong cơ sở hạ tầng ngày càng khó phát hiện và dễ bị khai thác hơn. Điểm đặc trưng của giai đoạn này không chỉ nằm ở số lượng lỗ hổng tiềm ẩn có thể xảy ra, mà còn ở tốc độ chúng bị khai thác.
AI tác vụ (Agentic AI) sẽ tiếp tục rút ngắn khoảng thời gian giữa lúc một lỗ hổng được công bố và thời điểm nó bị khai thác. Các hệ thống hiện nay đã hoặc sẽ sớm bước vào một kỷ nguyên mà chúng có thể thực hiện hàng nghìn hành động chỉ trong vài mili giây, từ tái cấu hình cơ sở hạ tầng đến điều chỉnh chuỗi cung ứng, khiến con người có rất ít thời gian can thiệp khi xảy ra sự cố. Điều này đang tạo điều kiện cho các đối tượng tấn công có thể xác định và khai thác các lỗ hổng chỉ trong vài giờ.
Thách thức thường trở nên phức tạp hơn bởi mỗi tích hợp SaaS, lệnh gọi API, thư viện mã nguồn mở và dịch vụ AI lại bổ sung thêm một lớp rủi ro kế thừa. Các sự cố ở bất kỳ đâu trong mạng lưới mở rộng này — dù là vi phạm bảo mật, sự cố ngừng hoạt động hay thiếu sót trong tuân thủ — đều có thể nhanh chóng lan truyền thành thiệt hại cho khách hàng, rủi ro pháp lý và gián đoạn mang tính hệ thống. React2Shell là một ví dụ. Đây là một trong những lỗ hổng tai tiếng nhất năm 2025, ghi nhận hơn 1 tỷ lần nỗ lực khai thác chỉ trong 11 ngày.
Sự giao thoa giữa tốc độ và tính mong manh này tạo ra hiện tượng “nghịch lý vận tốc” – nơi chính những công nghệ thúc đẩy giá trị lại bóp nghẹt biên độ dung sai lỗi.
Làm gia tăng tính mong manh này là một mạng lưới ngày càng có nhiều yếu tố phụ thuộc vào AI. Nhân viên ngày càng dựa vào các công cụ AI tạo sinh và các dịch vụ tích hợp, vốn có thể đưa dữ liệu nhạy cảm vào các mô hình bên ngoài, mở rộng phạm vi rủi ro vượt ra ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp. Đối với nhiều tổ chức, điều này tạo ra những điểm mù trong quản trị dữ liệu, bảo vệ sở hữu trí tuệ và tuân thủ quy định – và đây chính là lý do quan trọng nhất khiến bảo mật không còn có thể đứng bên ngoài hệ thống CNTT; bảo mật phải được tích hợp vào mọi lớp của môi trường số.
Khi những tham vọng mới gặp phải nền tảng cũ
Nhìn tổng thể, những áp lực này cho thấy một vấn đề lớn hơn nhiều – những gì nhiều tổ chức coi là khoản nợ kỹ thuật ngày càng tịch tụ và chồng chất, đang trở thành một rủi ro chiến lược đối với doanh nghiệp. Các hệ thống cũ được xây dựng dựa trên giả định rằng sự can thiệp thủ công, cấu hình tĩnh (static configurations) và bảo mật vòng ngoài (perimeter-based protection) sẽ là đủ.
Ngày nay, điều đó không còn đúng. Các môi trường số hiện đại phụ thuộc vào tự động hóa, tích hợp và khả năng kiểm soát theo thời gian thực. Do đó, những hệ thống cũ này đang tạo ra các rủi ro về an ninh mạng và vận hành, khiến các tổ chức dễ bị tổn thương theo những cách mà các mối đe dọa với tốc độ máy móc có thể dễ dàng khai thác.
Chi phí của vấn đề này là rất đáng kể. Một doanh nghiệp lớn toàn cầu trung bình mất hơn $370 triệu USD mỗi năm do không thể hiện đại hóa các hệ thống cũ một cách hiệu quả, trong đó khoảng 31% nguồn lực công nghệ được dành để giải quyết nợ kỹ thuật, trong khi hoạt động đổi mới thực sự thông qua các sản phẩm mới, sáng kiến AI và tự động hóa chỉ nhận được tối đa 7%.
Đây không phải là sự trì trệ; mà là sự thụt lùi. Và tác động đối với các tổ chức Việt Nam có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn: khi cơ sở hạ tầng trở nên mong manh hơn, các sự cố bảo mật xảy ra thường xuyên hơn; khi sự cố gia tăng, nhiều thời gian, ngân sách và nhân lực hơn bị chuyển hướng sang bảo trì, khiến nguồn lực dành cho đổi mới bị thu hẹp. Trong khi đó, các tổ chức có kiến trúc hiện đại hóa cho phép các sáng kiến AI thúc đẩy quá trình hiện đại hóa – sử dụng các khối lượng công việc thực tế để làm cơ sở và đẩy nhanh quá trình đổi mới kiến trúc. Ví dụ, 62% các tổ chức dẫn đầu về đổi mới ứng dụng cho biết việc theo dõi mức độ tuân thủ bảo mật hiện tại của họ là “rất dễ”, so với 35% ở nhóm các tổ chức đang chậm tiến độ.
Chính điều này khiến các tổ chức không thể tiếp tục gánh chịu một hạ tầng cũ kỹ và dễ tổn thương được nữa.
Khả năng chống chịu cần được thiết kế, không thể mặc định
Để những tham vọng tăng trưởng của Việt Nam thực sự chuyển hóa thành giá trị bền vững, khả năng chống chịu cần được nhìn nhận không chỉ như một biện pháp phòng vệ, mà còn là một lợi thế cạnh tranh – và bảo mật cần được xây dựng ở vị trí trung tâm của toàn bộ hệ thống.
Các hệ thống nền tảng cần được thiết kế với tính bảo mật ngay từ đầu để có đủ khả năng chống chịu, và hỗ trợ sự tăng trưởng của tổ chức khi các điều kiện thay đổi, bao gồm khả năng kiểm soát sự cố trước khi chúng lan rộng. Đối với các nhà lãnh đạo tại Việt Nam, điều này có nghĩa là thiết kế và xây dựng những hệ thống đủ vững chắc để thích ứng, kiểm soát và hấp thụ áp lực trong khi vẫn duy trì hoạt động một cách ổn định. Trên thực tế, điều này sẽ đòi hỏi phải tách biệt các yếu tố phụ thuộc quan trọng, bổ sung các cơ chế bảo vệ và chính sách dạng mã (policy-as-code) để giảm thiểu tác động của sai sót, đồng thời thường xuyên kiểm thử các kịch bản sự cố. Việc có được cái nhìn rõ ràng hơn về các mặt phảng điểu khiển (control plane) dùng chung, các yếu tố phụ thuộc về danh tính và các luồng xử lý (pipeline ) cũng sẽ rất quan trọng, cũng như cần có bằng chứng về việc kiểm thử các chế độ sự cố, thay vì chỉ dựa vào thời gian hoạt động.
Trong một thế giới được định hình bởi AI và những rủi ro với tốc độ máy móc, lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ nhất mà bất kỳ doanh nghiệp Việt Nam nào có thể sở hữu sẽ là một kiến trúc được xây dựng để bền bỉ với thời gian. Đó là lý do khả năng chống chịu không nên được xem là một yếu tố hồi sau cân nhắc; mà phải được thiết kế ngay từ những giai đoạn đầu tiên.
Kenneth Lai, Phó Chủ tịch, ASEAN, Cloudflare–Nhịp sống thị trường
