“Trẻ nhất mới 22 tuổi. Khi đưa lên bàn chụp, tôi đã không nghĩ cháu bị tổn thương cả 3 nhánh động mạch vành, trong đó động mạch liên thất trước tắc cụt ngay từ đoạn đầu”, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nói.
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) cho biết, mấy tuần nay, bệnh viện liên tiếp cấp cứu những ca nhồi máu cơ tim ở người rất trẻ.
“Trẻ nhất mới 22 tuổi. Khi đưa lên bàn chụp, tôi đã không nghĩ cháu bị tổn thương cả 3 nhánh động mạch vành, trong đó động mạch liên thất trước tắc cụt ngay từ đoạn đầu”, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nói.
Cách đây gần 30 năm, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu đã từng báo cáo hội nghị một ca nhồi máu cơ tim 30 tuổi đầu tiên được can thiệp thành công. Bây giờ thì không hiếm nữa rồi. Mô hình bệnh tật đã thay đổi quá nhanh. Đó là lý do ông muốn chia sẻ những thông tin này, vừa cho đồng nghiệp, vừa cho các bạn trẻ và các bậc phụ huynh.
Thứ nhất, tại sao người trẻ dưới 30 tuổi lại có thể bị nhồi máu cơ tim?
Ở độ tuổi này, xơ vữa chưa thể là thủ phạm chính trong đa số các ca. Chúng ta cần phải đi tìm những nguyên nhân “lạ” không liên quan đến xơ vữa mạch máu như:
– Bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD). Đây là nguyên nhân hàng đầu ở phụ nữ dưới 35 tuổi, thường gặp ở phụ nữ khỏe mạnh, không hút thuốc, vừa trải qua stress cảm xúc cực mạnh, gắng sức quá mức, hoặc trong thời gian mang thai / sau sinh. Hình ảnh trên phim chụp, hoặc rõ hơn trên siêu âm trong lòng mạch (IVUS), sẽ khẳng định cơ chế nhồi máu là do lóc tách lớp nội mạc gây chít hẹp, tắc hoàn toàn lòng mạch máu.
– Co thắt động mạch vành: Thường gặp ở người trẻ hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, thức khuya triền miên, dùng nhiều cà phê, nước tăng lực. Mạch vành đang bình thường bỗng co thắt lại. Nếu không xử lý đúng cách, cá biệt sẽ có thể hình thành huyết khối do co thắt quá lâu dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp.
– Do chất kích thích: Cocaine, amphetamine / ma túy đá, cần sa tổng hợp, thậm chí là lạm dụng bóng cười kèm rượu. Chúng gây co thắt dữ dội và tạo cục máu đông trong vài phút đến vài giờ sau khi dùng.
Cocaine, amphetamine / ma túy đá, cần sa tổng hợp, thậm chí là lạm dụng bóng cười kèm rượu tiềm ẩn nguy cơ nhồi máu cơ tim ở người trẻ. (Ảnh: Red Door News Hong Kong)
– Cục máu đông do rối loạn đông máu: Có thể gặp trong hội chứng kháng phospholipid, thiếu protein C, protein S, bệnh tự miễn như lupus. Cục máu đông hình thành ở nơi khác và bắn vào động mạch vành.
– Bất thường bẩm sinh động mạch vành như động mạch vành mọc sai vị trí, đi kẹp giữa hai động mạch lớn. Khi gắng sức cường độ cao, tim đập nhanh sẽ cần tăng nhu cầu máu nuôi tim nhưng do mạch vành bị kẹp giữa hai mạch máu lớn dẫn đến không đủ cung cấp theo nhu cầu đột ngột tăng cao đó (mất cân bằng cung – cầu).
“Nếu đã tìm các nguyên nhân nêu trên không có, chúng ta bắt buộc vẫn phải nghĩ đến tổn thương do xơ vữa mạch máu gây ra. Đây là một sự thật đáng buồn, vì ngày càng gặp nhiều hơn ở người trẻ tuổi trong thời đại này”, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nói. Người trẻ tuổi tuy khoẻ mạnh nhưng thường có những yếu tố nguy cơ sau:
– Hút thuốc lá từ nhiều năm, thường là từ cấp 2, cấp 3, hút pod / vape hàng ngày.
– Gia đình có bố, mẹ, anh chị bị nhồi máu cơ tim, đặt stent trước 55 tuổi ở nam và trước 65 tuổi ở nữ.
– Rối loạn mỡ máu gia đình nhưng bản thân không được phát hiện, giáo dục và điều trị.
– Đái tháo đường type 2, béo phì nặng, hội chứng chuyển hóa từ nhỏ.
– Tăng huyết áp không được điều trị, đa phần là tăng huyết áp thứ phát do bệnh nội tiết, hẹp động mạch thận…
“Đa phần là nhiều yếu tố cùng phối hợp, nhưng cá biệt có những bệnh nhân tôi gặp trong thực hành lâm sàng chỉ có một yếu tố nguy cơ cao như rối loạn mỡ máu gia đình…”, chuyên gia cho hay.
Vì sao dưới 30 tuổi lại dễ bị chẩn đoán muộn dẫn đến tỷ lệ tử vong cao?
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nhận định, nguyên nhân đến từ hai phía, cả chủ quan và khách quan:
Bệnh nhân nghĩ: “Mình mới 25 tuổi, làm sao mà nhồi máu cơ tim được, chắc do trào ngược, đau cơ, lo âu thôi”.
Khi đi khám cấp cứu, điện tâm đồ lần đầu có thể chưa rõ ràng, men tim chưa kịp tăng, dễ bị cho về nhà theo dõi, đặc biệt ở các bệnh viện đa khoa. “Chính vì vậy, lời khuyên của tôi là: Phác đồ sử dụng xét nghiệm men tim siêu nhạy để loại trừ hoặc chẩn đoán xác định hội chứng mạch vành cấp cần được phổ cập ở tất cả các cơ sở cấp cứu trong toàn quốc. Chắc chắn nếu bệnh viện cơ sở nào cũng có xét nghiệm Troponin siêu nhạy này, tỷ lệ phát hiện muộn nhồi máu cơ tim ở người trẻ sẽ giảm đi rất nhiều!”.
Tiên lượng nhồi máu cơ tim ở người rất trẻ có khác không?
Chuyên gia nhận định có hai mặt tích cực và tiêu cực:
– Mặt tích cực: Tim người trẻ có khả năng hồi phục sau can thiệp thường tốt hơn người già, ít suy tim hơn nếu được cấp cứu kịp.
– Tuy nhiên, do dễ bị bỏ sót hoặc nguyên nhân là do co thắt, bóc tách động mạch vành, rối loạn đông máu… mà không được tìm ra, bệnh rất dễ tái phát. Và vì nghĩ mình còn trẻ, nhiều bạn sau khi đặt stent lại tiếp tục hút thuốc, thức khuya, bỏ điều trị chống đông, giảm mỡ máu… làm bệnh nặng hơn..
Làm thế nào để người trẻ đang hưởng thụ những ngày tháng đẹp nhất của cuộc đời mà tránh được mối nguy hiểm rình rập của cơn nhồi máu cơ tim tối cấp?
“Chúng ta có thể dễ dàng search được rất nhiều thông tin trên mạng, tôi cũng đã viết khá dài nhưng rồi quyết định xoá đi vì tự nghĩ nếu mình hồi trẻ cũng sẽ chẳng nghe”, chuyên gia nhận định. Vậy nên ông đưa 2 lời khuyên:
– Nếu bạn đã có các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu gia đình, đái tháo đường hay tăng huyết áp, hãy bỏ thuốc lá và các dẫn chất có nicotin.
– Nếu bạn đang gắng sức có triệu chứng khác thường (đau ngực, khó thở, vã mồ hôi…) xin hãy đến khám chuyên khoa tim mạch càng sớm càng tốt.
Tuấn Minh–Đời sống & pháp luật
