Hôm nay, mạng xã hội Trung Quốc tràn ngập hoa, quà, các cặp đôi gọi mùng 7 tháng 7 âm lịch là “Valentine Trung Quốc”. Nhưng nếu lội ngược dòng lịch sử hơn hai nghìn năm, thứ người xưa cầu nguyện trong đêm này không phải một mối tình, mà là một đôi bàn tay khéo léo.
Ghi chép sớm nhất về Thất Tịch chẳng liên quan gì đến tình yêu
Sách Tây Kinh Tạp Ký, viết vào thời Đông Tấn, ghi lại cảnh cung nữ nhà Hán vào đêm mùng 7 tháng 7 tụ tập tại một tòa lầu, thi nhau xỏ chỉ qua kim bảy lỗ dưới ánh trăng. Ai xỏ xong trước được gọi là “đắc xảo”, nghĩa là “được khéo”. Đây được xem là ghi chép sớm nhất về tục lệ này, và nó thuần túy là một cuộc thi tay nghề, không hề mang màu sắc tình cảm đôi lứa nào.
Ngưu Lang Chức Nữ vốn chỉ là hai ngôi sao, chuyện tình yêu đến sau
Cái tên Ngưu Lang, Chức Nữ thật ra đã xuất hiện từ rất sớm trong Kinh Thi, nhưng lúc đó chúng chỉ là tên gọi của hai ngôi sao, mang tính mô tả thiên văn thuần túy. Câu chuyện tình yêu xuyên dải Ngân Hà, mỗi năm chỉ gặp nhau một lần qua cầu Ô Thước, dần hình thành và hòa quyện vào ngày lễ Khất Xảo vốn có sẵn từ trước.
Quá trình hòa quyện này diễn ra từ rất sớm trong lịch sử, đến thời Đường thơ ca viết về Thất Tịch mang màu sắc lãng mạn đã nở rộ, tức yếu tố tình yêu đã gắn liền với ngày này từ hơn một nghìn năm trước, không phải điều gì mới xuất hiện gần đây. Điều đáng nói ở đây không phải tình yêu là giả, mà là về mặt gốc gác ban đầu, trước khi truyền thuyết này xuất hiện, ngày lễ này sinh ra vì một lý do khác hẳn.
Khất Xảo là gì, và vì sao chỉ dành cho phụ nữ
Tên gọi đầy đủ của Thất Tịch trong dân gian là “Tết Khất Xảo”, tức tết cầu xin sự khéo léo. Ngoài xỏ kim dưới trăng có từ thời Hán, các đời sau còn phát triển thêm nhiều cách cầu khéo khác.
Từ thời Nam Bắc Triều, xuất hiện tục nhốt một con nhện nhỏ trong hộp qua đêm, sáng hôm sau mở ra xem mạng nhện dệt được có đều, có đẹp hay không để đoán vận khéo tay trong năm. Đến tận đời Minh, Thanh, tức cách nhau cả nghìn năm sau đó, mới thịnh hành thêm tục thả một cây kim thêu nổi trên mặt nước phơi giữa nắng trưa, rồi soi bóng kim dưới đáy chậu để đoán điềm khéo vụng.
Ngoài cầu khéo tay, phụ nữ xưa khi cúng Chức Nữ còn cầu thêm của cải, cầu sống lâu, cầu có con, nhưng tuyệt nhiên không có chuyện cầu tình duyên như cách hiểu phổ biến ngày nay.
Bên cạnh tình duyên, ai cũng cần một chữ “khéo” của riêng mình
Đây cũng là góc nhìn một số nhà bình luận văn hóa đang chia sẻ gần đây: nếu bỏ đi khung giới tính và khung nghề thêu thùa cụ thể của người xưa, tinh thần cốt lõi của việc “cầu khéo” hoàn toàn có thể áp dụng rộng hơn cho bất kỳ ai trong thời hiện đại. Học sinh cần năng lực học tập tốt, người đi làm cần năng lực chuyên môn vững, người khởi nghiệp cần khả năng phán đoán nhạy bén.
Trong một thời đại mọi thứ thay đổi nhanh chóng vì công nghệ mới, việc tìm ra được thế mạnh riêng, “chữ khéo” của riêng mỗi người, có lẽ vẫn là điều đáng quan tâm không kém gì chuyện tình duyên.
Tận hưởng Thất Tịch không có gì sai nhưng biết thêm gốc gác thật thì hay hơn nhiều
Không có gì sai khi tận hưởng Thất Tịch như một ngày lãng mạn, cách hiểu này đã ăn sâu vào văn hóa đại chúng cả nghìn năm nay rồi. Nhưng biết thêm gốc gác thật của ngày lễ, có thể khiến hôm nay trở thành một dịp ý nghĩa hơn ngay cả với những người đang độc thân: một ngày để tự hỏi bản thân đã trau dồi được điều gì đáng giá cho riêng mình trong năm qua, không chỉ là một ngày để đếm xem có ai tặng quà cho mình hay không.
Long Văn–Phụ nữ mới
