Từ AI, bán lẻ tới chuỗi đồ uống, nhóm tỷ phú Trung Quốc bí ẩn hiện diện ở nhiều lĩnh vực, trên nhiều quốc gia khắp thế giới.
Đầu năm ngoái, khi DeepSeek, một phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc, gây hoảng loạn trong nhóm đối thủ phương Tây, gần như không ai biết gì về Liang Wenfeng, nhà sáng lập của công ty. Ông Liang đến nay vẫn là một nhân vật bí ẩn, nhưng ít nhất có một điều đã rõ.
Khi DeepSeek hoàn tất một vòng gọi vốn định giá công ty ở mức 71 tỷ USD, tài sản cá nhân của nhà sáng lập này đã tăng vọt lên khoảng 38 tỷ USD, khiến ông giàu hơn rất nhiều so với Dario Amodei của Anthropic hay Sam Altman của OpenAI.
Ông Liang sẽ không xuất hiện trên các sân khấu hội nghị. Ông chưa từng xuất hiện trực tiếp trên truyền hình Trung Quốc, và chỉ có rất ít ảnh hoặc đoạn phim ghi lại dáng vẻ gầy gò, chưa trau chuốt của ông. Điều đó khiến ông rất giống thế hệ tỷ phú trẻ mới của Trung Quốc.
Quốc gia này đang tạo ra nhiều tỷ phú trẻ hơn bất kỳ nơi nào khác ngoài Mỹ. Theo Hurun, tổ chức theo dõi tài sản của những người giàu nhất thế giới, năm nay Trung Quốc có ít nhất 29 tỷ phú tự thân từ 40 tuổi trở xuống. Nếu tính cả ông Liang, người sẽ bước sang tuổi 41 vào một thời điểm nào đó trong năm nay, tổng số sẽ là 30 người. Con số này nhiều hơn năm ngoái 9 người.
Thế hệ tài phiệt mới của Trung Quốc khác với những người đi trước theo nhiều cách đáng chú ý. Họ đã rời bỏ đầu cơ bất động sản và những bữa nhậu với quan chức để chuyển sang trò chơi điện tử và các buổi gặp gỡ quanh anime Nhật Bản. Nhưng họ cũng rất giỏi trong việc biến những ý tưởng giàu tính tưởng tượng thành các doanh nghiệp toàn cầu với tốc độ nhanh hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó.
Lịch sử của giới siêu giàu Trung Quốc còn ngắn. Vào thập niên 1980, Zhang Ruimin đã nắm được một doanh nghiệp tủ lạnh quốc doanh tên Haier và biến đây thành nhà sản xuất thiết bị gia dụng lớn nhất thế giới hiện nay. Việc mở cửa thị trường bất động sản trong thập niên 1990 tạo ra một nhóm tỷ phú sớm khác, bao gồm Xu Jiayin, nhà sáng lập Evergrande, tập đoàn bất động sản hiện đã sụp đổ.
Đầu thập niên 2000, các nhà công nghiệp như Wang Chuanfu của BYD, ban đầu là một nhà sản xuất pin, khởi động làn sóng doanh nghiệp sản xuất khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới. Sau đó, trong thập niên 2010, internet tiêu dùng tạo ra thế hệ ông trùm công nghệ đầu tiên của Trung Quốc, bao gồm Jack Ma của Alibaba, gã khổng lồ thương mại điện tử, và Pony Ma của Tencent, nhà sản xuất WeChat. Các nhà sáng lập ByteDance, công ty tạo ra TikTok, và Shein, công ty thời trang nhanh trực tuyến, hiện đều ở đầu độ tuổi 40, xây dựng tài sản của mình vài năm sau đó.
Thế hệ tài phiệt mới của Trung Quốc đang vạch ra một con đường khác. Hơn hai phần ba số tỷ phú trẻ trong danh sách của Hurun kiếm tiền từ hàng tiêu dùng hoặc truyền thông. Bảy người tạo ra trò chơi điện tử; bốn người xây dựng doanh nghiệp trà hoặc cà phê.
Sau ông Liang, người giàu nhất là Wang Ning, nhà sáng lập Pop Mart, công ty bán Labubu, những con búp bê có ngoại hình kỳ lạ. Chỉ có ba người làm giàu nhờ AI, trong đó có Yang Zhilin, nhà sáng lập Moonshot AI 34 tuổi. Ngày 17/7, công ty này ra mắt một mô hình mới được cho là có thể cạnh tranh với những mô hình tốt nhất của Mỹ. Không có ông trùm bất động sản nào trong danh sách, điều có lẽ không gây ngạc nhiên, xét đến tình hình của lĩnh vực này trong những năm gần đây.
Các doanh nghiệp do thế hệ tỷ phú mới của Trung Quốc xây dựng cũng mang tính toàn cầu hơn rất nhiều so với trước đây. Từng có thời các doanh nhân Trung Quốc mất một thập kỷ hoặc lâu hơn để tìm ra cách mở rộng ra nước ngoài. Giờ thì không còn như vậy.
Zhang Junjie, nhà sáng lập 33 tuổi của Chagee, một chuỗi trà sữa, thành lập công ty vào năm 2017 và mở cửa hàng đầu tiên ở nước ngoài chỉ hai năm sau đó. Công ty hiện đã niêm yết tại New York và hoạt động ở 9 quốc gia.
Việc các tài phiệt mới phụ thuộc nhiều vào thị trường nước ngoài phần nào phản ánh sự suy yếu của chi tiêu tiêu dùng trong nước. Khoảng 80% doanh số của Dreame, một thương hiệu điện tử tiêu dùng do Yu Hao, 39 tuổi, sáng lập, đến từ nước ngoài.
Insta360, công ty bán các camera nhỏ chống nước, cũng gần như phụ thuộc tương tự vào nhu cầu quốc tế. Pop Mart đạt hơn 2 tỷ USD doanh số bên ngoài Trung Quốc năm ngoái, khoảng 40% tổng doanh số. Doanh số của Chagee tại Trung Quốc đã giảm, nhưng ở nước ngoài vẫn tăng trưởng mạnh.
Thái độ đối với công việc cũng đã thay đổi. Một phần gây tranh cãi trong văn hóa kinh doanh Trung Quốc suốt khoảng một thập kỷ qua là lịch làm việc “996”, tức làm từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày một tuần. Ý tưởng này từng được Jack Ma cổ vũ và được các gã khổng lồ công nghệ địa phương khác chấp nhận. Tại Pinduoduo, một nền tảng thương mại điện tử khác, nhiều nhân viên văn phòng trẻ đã chết vì làm việc quá sức trên đường về nhà sau giờ làm.
Ngược lại, các doanh nhân mới của Trung Quốc áp dụng phong cách quản lý thoải mái hơn. Nhiều người tương đối linh hoạt về thời gian làm việc. Liu Wei, tỷ phú 39 tuổi đồng sáng lập miHoYo, một công ty trò chơi điện tử, đã tránh xa văn hóa có mặt tại văn phòng chỉ để chứng tỏ sự hiện diện.
Ông giám sát cách tiếp cận mà công ty gọi là “làm việc hạnh phúc, tăng trưởng ổn định”, ưu tiên sức khỏe tinh thần, dù một nhân viên gần đây cũng qua đời vì biến chứng liên quan đến làm việc quá sức, cho thấy các chuẩn mực văn hóa rất khó thay đổi. Ông Liang của DeepSeek được cho là từng nói rằng não người chỉ có thể tập trung 6-8 giờ mỗi ngày, và làm việc quá sức sẽ dẫn tới sai sót.
Một nhà đầu tư private equity, người gần đây ghé thăm một thương hiệu tiêu dùng đang lên và không thích những gì ông nhìn thấy, phàn nàn rằng chính sự sẵn sàng làm việc nhiều giờ hơn bất kỳ ai trên thế giới đã xây dựng nên nền kinh tế Trung Quốc trong 30 năm qua.
Một số người đổ lỗi cho thái độ tương đối thư thái của các nhà sáng lập trẻ Trung Quốc là do họ lớn lên trong điều kiện quá êm ấm. Đã qua rồi những câu chuyện mà các tài phiệt thế hệ trước kể về việc vật lộn sinh tồn giữa các biến động chính trị và kinh tế của đất nước.
Trong số các tỷ phú trẻ Trung Quốc, chỉ có ông Liang và ông Zhang của Chagee lớn lên trong nghèo khó. Ba nhà sáng lập miHoYo ban đầu gắn kết với nhau nhờ phim hoạt hình Nhật Bản và lập công ty như một cách tôn vinh game và truyện tranh. Nhà sáng lập MiniMax, một phòng thí nghiệm AI, mê trò chơi nhiều người chơi “Dota 2” đến mức nhân viên gọi ông là “IO”, một nhân vật trong game.
Làm giàu là chuyện “nguy hiểm”
Không phải mọi thứ đều màu hồng với các tỷ phú trẻ Trung Quốc. Quan hệ giữa chính phủ Trung Quốc và những người giàu nhất nước này đã xấu đi trong vài năm qua. Các đại gia lớn tuổi từng xem mình là một phần của dự án xây dựng quốc gia. Ngành bất động sản, từng đóng góp tới một phần tư GDP Trung Quốc ở thời kỳ đỉnh cao, là nỗ lực hợp tác giữa doanh nhân tư nhân và quan chức địa phương.
Jack Ma từng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế số của Trung Quốc. Nhưng chính quyền trung ương hiện đã trừng phạt nhiều nhân vật nổi bật trong các lĩnh vực này. Đòn bẩy đã bị rút khỏi ngành bất động sản. Đế chế kinh doanh của Jack Ma trở thành mục tiêu của một chiến dịch siết chặt từ nhà nước vào năm 2020, sau khi ông chỉ trích các cơ quan quản lý.
Năm 2021, Zhong Shanshan, nhà sáng lập 71 tuổi của Nongfu, công ty nước đóng chai, đạt giá trị tài sản ròng gần 100 tỷ USD. Kể từ đó, chưa ai đến gần mức này, kể cả chính ông Zhong, người chứng kiến tài sản giảm xuống còn khoảng 39 tỷ USD khi giá cổ phiếu công ty lao dốc. Tài sản của Jack Ma hiện chỉ bằng khoảng một phần năm so với năm 2021, và nhiều ông trùm internet khác cũng chịu số phận tương tự. Dù vậy, họ vẫn khá hơn các đại gia bất động sản, một số người trong đó đã bị bắt giữ.
Hầu hết tỷ phú trẻ Trung Quốc chưa từng nói chuyện với truyền thông nước ngoài. Nhiều người cũng tránh cả báo chí Trung Quốc. Kết quả là một thế hệ tài phiệt vừa mang tính toàn cầu nhất của Trung Quốc, vừa bí ẩn nhất.
Theo: The Economist- Phương Linh–Nhịp Sống Thị Trường
