Cho tiền ăn, tiền học,… và đi kèm với câu: “Mẹ phải thức khuya dậy sớm mới có được số tiền này, con liệu mà học hành cho tử tế”, thì đúng hay sai?
Mới đây trên mạng xã hội Threads, một chủ tài khoản có tên viết tắt là H. thu hút lượng tương tác cao với bài đăng có tiêu đề: “Dear parents: xin đừng vừa cho con cái thứ gì đó vừa kể khổ”.
Cô bạn chia sẻ rằng mỗi lần mẹ cho mình thứ gì, từ tiền ăn, tiền học cho tới những khoản chi tiêu thường ngày thì luôn đi kèm những lời kể lể về sự vất vả, cực khổ kiếm tiền, hoặc chẳng có gia đình nào thương con được như vậy. Rồi sau đó thường là những lời dặn dò phải cố gắng hơn, phải nỗ lực hơn, phải sống sao cho xứng đáng.
Tiền vẫn được cho, sự quan tâm vẫn ở đó, nhưng cảm giác nhận lấy theo thời gian đã khác đi: “ Mình biết là mẹ muốn cho mình nhưng thực sự điều đó khiến mình thấy rất áp lực và không dám xin cái gì nữa, kể cả tiền ăn hay tiền học. Việc mình nhận của bố mẹ giống như một tội lỗi ấy”.
Bài đăng nhanh chóng thu hút nhiều bình luận. Không ít người đọc xong bỗng thấy quen. Quen vì từng là người đóng học phí muộn nhất lớp nhiều năm liền chỉ vì ngại mở lời xin tiền. Quen vì từng đứng rất lâu trước quầy căn tin, cân nhắc xem có nên xin thêm tiền ăn sáng không. Hoặc quen vì cảm giác mỗi lần nhắn một tin: “Mẹ ơi con hết tiền rồi” , là một lần phải đấu tranh tư tưởng rất lâu.
Từ đây, cư dân mạng cũng chia thành 2 luồng ý kiến. Một bên cho rằng bố mẹ không nên kể khổ với con cái, đặc biệt ở những nhu cầu cơ bản như ăn uống, học hành bởi đó vốn là trách nhiệm của phụ huynh.
Ở chiều ngược lại, nhiều người lại cho rằng việc để con ý thức về hoàn cảnh gia đình là điều cần thiết, miễn ở mức độ phù hợp để con biết trân trọng hơn.
Không ai hoàn toàn đúng. Cũng không ai hoàn toàn sai.
“Xin bố mẹ đừng vừa cho con cái thứ gì đó vừa kể khổ”
Đồng tình với chia sẻ của H., nhiều người cho rằng phụ huynh không nên “kể khổ” mỗi khi cho con tiền ăn, tiền học,.. vì đây là những nhu cầu thiết yếu và cũng là một phần trách nhiệm của việc nuôi dạy con.
Họ không phủ nhận việc con cái cần hiểu giá trị đồng tiền hay ý thức về hoàn cảnh gia đình. Nhưng, giữa việc dạy con biết trân trọng và khiến con mang cảm giác áy náy là một ranh giới rất mong manh.
Bởi trẻ con không tiếp nhận mọi thứ theo cách người lớn nghĩ.
Điều bố mẹ xem là lời nhắc nhở để con cố gắng hơn đôi khi lại trở thành áp lực vô hình. Một câu “bố mẹ vất vả lắm mới có tiền cho con học” có thể chỉ là lời kể rất bình thường với người lớn, nhưng với con, nó đôi khi được hiểu thành: Mình đang lấy đi quá nhiều từ bố mẹ.
Có nhiều cách để dạy con biết trân trọng hơn là để con học điều đó từ cảm giác tội lỗi.
Bình luận của netizen thu hút lượng tương tác cao : “Mình nghĩ là tuỳ vấn đề mà “kẻ khổ”. Riêng chuyện học và ăn uống, ăn mặc thì không nên kể, con dễ mang tâm lý nặng nề, thích học, muốn ăn cũng không dám hỏi. Ra đời về sau thành một con người luôn khát khao cái ăn cái mặc, dễ bị vật chất chi phối. Rồi tự nhiên thấy mặc định việc học hành, tìm tòi kiến thức, các kỹ năng sống là tốn kém.
Trong khi đó mới là cải cần câu cơm và sức bật cho con trong tương lai sau này. Còn khi nào lớn hơn, con cần thứ vật chất lớn hơn hoặc vốn kinh doanh, thì mình lại phải dạy kiếm tiền và giá trị của đồng tiền, lúc đó con đủ lớn rồi con sẽ hiểu. Chấp nhận sinh con ra là phải chuẩn bị tâm lý và kinh tế để nuôi con rồi, đó là quyết định của mình và mình không bao giờ muốn con cái thấy chúng là “gánh nặng” của bố mẹ cả”.
Nhiều người chia sẻ rằng họ dần hình thành cảm giác lo sợ mỗi khi phải xin điều gì đó từ bố mẹ, kể cả những nhu cầu rất cơ bản như tiền ăn hay tiền học. Không ít người cũng không thực sự hiểu mình đã sai ở đâu, chỉ biết rằng theo thời gian, cảm giác áy náy ngày một lớn hơn, khiến họ vô thức xem bản thân như gánh nặng của gia đình, ngại đòi hỏi và thậm chí không dám cho phép mình phát triển hay mong muốn nhiều hơn.
Tất nhiên, không phải ai cũng là “nạn nhân” của cách dạy này. Và bố mẹ cũng không xuất phát từ ác ý, có lẽ họ chỉ luôn tin rằng đó là cách đúng để con biết trân trọng và cố gắng hơn.
Một số bình luận của cư dân mạng:
“ Tôi là nạn nhân, lớn lên tôi không dám đòi hỏi hay xin xỏ bất cứ thứ gì, và luôn nghĩ rằng mình không xứng đáng với cái gì cả”
“Tui cũng giống vậy. Kiểu như giờ nó hình thành là 1 thói quen luôn rồi. Hồi học đại học, đến tháng mà hết tiền, mẹ chưa gửi thì tui cũng không dám mở lời xin. Hoặc muốn mua thứ gì cũng sẽ tự tìm cách để mua. Cần tiền làm 1 chuyện gì đó mà không xoay được cũng không dám nói với bố mẹ, mà lại tìm đến sự giúp đỡ của người ngoài.
Lúc nào xin tiền xong cũng có cảm giác ngại và cảm thấy mình vừa làm 1 chuyện gì tội lỗi ấy. Mà nó ảnh hưởng đến cả lối sống và các mối quan hệ xung quanh luôn. Ví dụ như trong mối quan hệ bạn bè hay người yêu thì ai cho tui cái gì thì tui lại xem mình là gánh nặng của họ và sẽ trả lại gấp đôi.
Người yêu cũ hay có thói quen đặt đồ ăn cho tui nhưng thay vì thấy vui thì tui lại thấy áy náy”
“ Có khoảng thời gian em út của mình vào lớp 1 và mình vừa mới sang năm 2 đại học, mỗi lần mình ngả tay xin sinh hoạt phí, học phí là 1 lần mình đấu tranh tư tưởng mấy ngày liền vì cứ mỗi lần xin là bố mẹ lại bắt đầu bài ca “hy sinh thanh xuân”. Rồi mình rơi vào trầm cảm nặng, cuối cùng suốt năm 2 mình bỏ học đi kiếm tiền, mình còn làm cả ca đêm”.
Ngay cả khi không phải kể khổ thì nhiều người còn cho biết bố mẹ họ sẽ áp đặt suy nghĩ, định hướng tương lai lên con cái với lý do “đã cho…”. Ví dụ như bố mẹ cho tiền học thì phải học trường này, lớp nọ; bố mẹ nuôi lớn thì bố mẹ nói gì cũng đúng,… Trong một số gia đình có điều kiện nhưng tư duy cực đoan, “giả nghèo” để con biết sống trân trọng. Bố mẹ thì cứ cho là như thế mới giúp con trân quý đồng tiền. Nhưng có phải như vậy là qua cực đoan?
Ranh giới giữa dạy con về tiền và làm con mang cảm giác tội lỗi, đôi khi rất mong manh
Tin rằng, bố mẹ nào cũng yêu thương con, và câu chuyện “cứ cho cái gì là kể khổ cái đó” cũng xuất phát từ một mục đích rất quen thuộc: Muốn con cái hiểu hoàn cảnh gia đình, biết trân trọng những gì mình đang có và sống có trách nhiệm hơn sau này.
Bởi kiếm tiền chưa bao giờ là điều dễ dàng. Một bữa ăn, một khoản học phí hay một món đồ con muốn đôi khi không đơn thuần là số tiền được chuyển đi, mà còn là thời gian, sức lực và rất nhiều áp lực người lớn phải gánh phía sau.
Lâu dần sẽ sinh ra tâm lý do sợ rằng nếu con cái lớn lên trong sự đáp ứng quá đầy đủ hoặc chưa từng va chạm với khó khăn, rất dễ xem mọi thứ là điều hiển nhiên. Từ chuyện ăn uống, học hành cho đến những nhu cầu lớn hơn, lâu dần có thể hình thành suy nghĩ “muốn là có”, mà quên mất giá trị của những gì mình đang nhận được.
Và hơn thế, không phải bố mẹ muốn con cảm thấy mình là gánh nặng. Đôi khi, điều họ lo sợ là nếu một ngày không còn đủ khả năng bảo bọc nữa, liệu con có biết tự lo cho cuộc sống của mình và hiểu giá trị của đồng tiền hay không.
Suy cho cùng, câu chuyện này có lẽ không nằm hoàn toàn ở việc bố mẹ có nên nhắc con về sự vất vả, mà ở cách họ truyền đạt điều đó và mức độ mà những lời nói ấy vô tình tạo áp lực lên con cái.
Bởi giữa việc giúp con ý thức về hoàn cảnh gia đình và việc khiến con mang cảm giác tội lỗi đôi khi chỉ cách nhau một ranh giới rất nhỏ.
Nhiều không ít phụ huynh cũng không cố tình tạo áp lực hay khiến con thấy mình là gánh nặng. Họ chỉ đang lặp lại cách mình từng được dạy, hoặc tin rằng đó là cách hiệu quả nhất để con biết cố gắng hơn.
Đó chính là sự khác biệt thế hệ! Ở phía bố mẹ muốn con biết trân trọng, còn phía con cái lại cần cảm giác được yêu thương mà không phải mang theo quá nhiều áp lực.
Và giữa hai điều đó, có lẽ luôn tồn tại nhiều cách khác để một người trẻ hiểu giá trị của đồng tiền, thay vì lớn lên cùng cảm giác áy náy mỗi khi nhận lấy điều gì đó từ gia đình.
“Mình không phán xét ai vì đứng ở vị trí nào cũng thấy có cái đúng. Có thể với thế hệ bố mẹ, đó là cách dạy con biết điều, biết nghĩ. Nhưng nếu thực sự ở trong hoàn cảnh ấy mới hiểu cảm giác đó không hề dễ chịu”, một người đồng cảm lên tiếng.
Làm sao để một người hiểu về tiền, mà không lớn lên với cảm giác sợ tiền hoặc ghét tiền?
Vượt lên trên những tranh luận hay trải nghiệm cá nhân, cả bố mẹ lẫn con cái trong câu chuyện này đều đang nhìn mọi thứ từ chính những gì họ từng trải qua trong cuộc sống. Ai cũng lần đầu làm bố mẹ, lần đầu làm con. Chuyện dạy con về tiền không có đúng sai tuyệt đối.
Nhìn ở một góc độ bao quát hơn, cuộc thảo luận này thu hút nhiều người tham gia, có lẽ nằm ở một câu hỏi khác: Làm sao để một đứa con hiểu về tiền, mà không lớn lên với cảm giác sợ tiền hoặc ghét tiền?
Bởi có những người học được sự trách nhiệm từ hoàn cảnh khó khăn. Song cũng có những người trưởng thành cùng tâm lý rằng mọi nhu cầu của bản thân đều là điều “xa xỉ”. Họ ngại xin xỏ, ngại nhận sự giúp đỡ, luôn thấy áy náy khi ai đó cho mình điều gì, thậm chí tự mặc định mình là gánh nặng trong các mối quan hệ.
Khi đó, tiền không còn đơn thuần là công cụ để sống, mà dần trở thành thứ gắn liền với áp lực, sự mắc nợ và cảm giác phải “xứng đáng” mới được nhận lấy.
Có lẽ vì vậy, điều quan trọng không nằm ở việc bố mẹ có nên nói với con về sự vất vả hay không, mà là cách để con hiểu giá trị của đồng tiền mà vẫn giữ được cảm giác an toàn khi yêu cầu một nhu cầu chính đáng.
Bởi sau tất cả, dạy con về tiền có lẽ không phải để con sợ tiêu tiền, sợ nhận yêu thương hay luôn thấy có lỗi mỗi khi được cho đi điều gì đó. Mà là để con hiểu giá trị của lao động, biết trân trọng những gì mình có và sau này đủ khả năng tự lo cho cuộc sống của chính mình.
Còn bạn, bạn nghĩ sao về câu chuyện này?
Trần Hà-Phụ nữ mới
