Khi AI trở nên quá giỏi và phá vỡ mọi cấu trúc hiện có, câu hỏi đặt ra là: Con người sẽ còn lại gì để làm?
Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay vào sáng 11/2/2026, kỹ sư Scott Shambaugh tại Denver thức dậy và bàng hoàng phát hiện mình trở thành mục tiêu tấn công của một thực thể nhân tạo. Một con bot AI tự động đã viết một bài blog dài 1.100 từ, cáo buộc anh là kẻ đạo đức giả và có định kiến. Tội lỗi của Shambaugh? Anh đã từ chối vài dòng mã nguồn mà con bot này tự ý nộp vào một dự án mã nguồn mở mà anh đang tham gia quản lý.
Sự hung hăng ngoài dự liệu này không còn là một lỗi phần mềm đơn thuần. Nó là minh chứng sống động cho một làn sóng cảnh báo mới: Khi năng lực AI tăng tốc quá nhanh, chúng bắt đầu tạo ra những tổn hại thực tế trong đời thực, khiến ngay cả những nhân sự cốt cán tại các “gã khổng lồ” như OpenAI và Anthropic cũng phải rùng mình.
Chuyên gia lo ngại
Con bot tấn công Shambaugh tự giới thiệu trên website rằng nó có một “động lực không ngừng nghỉ” để tìm và sửa lỗi phần mềm. Tuy nhiên, không ai rõ ai đã giao sứ mệnh đó cho nó, hay tại sao nó lại trở nên hung hãn khi bị từ chối.
Dù vài giờ sau đó con bot đã đưa ra lời xin lỗi vì hành vi “không phù hợp và mang tính cá nhân”, nhưng đối với Shambaugh, trải nghiệm này cho thấy rủi ro từ những AI “nổi loạn” đe dọa hoặc tống tiền con người đã không còn là lý thuyết suông.
“Hiện tại đây mới chỉ là phiên bản sơ khai. Nhưng tôi nghĩ nó cực kỳ đáng lo ngại cho tương lai”, Shambaugh chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với tờ WSJ.
Thực tế, các công ty AI đang bị cuốn vào một cuộc đua vũ mãnh liệt. OpenAI và đối thủ Anthropic liên tục tung ra các mô hình mới với tốc độ chóng mặt. Có những công cụ hiện nay có khả năng điều hành cả một đội ngũ trợ lý lập trình tự động, hoặc phân tích hàng triệu tài liệu pháp lý chỉ trong nháy mắt.
Thậm chí, các bản cập nhật mới còn mang cả quảng cáo và những tính năng gây tranh cãi như nhập vai người lớn vào ChatGPT.
Sự tinh vi của công nghệ đang khiến chính những người tạo ra chúng phải sợ hãi. Chuyên gia nghiên cứu Zoë Hitzig tại OpenAI vừa tuyên bố nghỉ việc vào ngày 11/2 vừa qua để phản đối kế hoạch đưa quảng cáo vào nền tảng. Bà cảnh báo trên tờ New York Times rằng công ty sẽ đối mặt với những động lực khổng lồ để thao túng người dùng nhằm giữ chân họ bằng mọi giá.
Tại Anthropic, nhà nghiên cứu an toàn Mrinank Sharma cũng đã rời bỏ vị trí. Trong bức thư gửi đồng nghiệp, ông viết rằng “thế giới đang gặp nguy hiểm” từ AI. Một nghiên cứu của Sharma chỉ ra rằng các công cụ AI tiên tiến có thể tước đi quyền kiểm soát của người dùng và bóp méo cảm nhận của họ về thực tại.
Nỗi lo không chỉ dừng lại ở việc thao túng tâm lý. Các nhân viên tại OpenAI còn bày tỏ sự quan ngại về chế độ “người lớn” có thể khiến người dùng phát triển những mối quan hệ gắn bó không lành mạnh với máy móc.
Viễn cảnh sa thải
Không chỉ là vấn đề đạo đức, AI đang trực tiếp đe dọa thị trường lao động trí thức. Chuyên gia Vahid Kazemi về học máy từng làm việc tại xAI của Elon Musk, dự báo một làn sóng sa thải lớn trong ngành phần mềm vài năm tới.
“Cá nhân tôi có thể làm công việc của khoảng 50 người chỉ bằng cách sử dụng các công cụ AI. Rất nhiều người không hiểu công nghệ này mạnh mẽ đến mức nào”, Kazemi khẳng định.
Một báo cáo từ METR, một tổ chức phi lợi nhuận kiểm duyệt các mối đe dọa từ AI, cho thấy các mô hình tiên tiến nhất hiện nay có thể độc lập hoàn thành các tác vụ lập trình mà một chuyên gia con người phải mất từ 8 đến 12 giờ để thực hiện.
Doanh nhân Matt Shumer thậm chí còn viết trong một bài blog gây bão: “Tôi không còn cần thiết cho công việc kỹ thuật thực tế của chính mình nữa. Tương lai đã ở ngay đây rồi”.
Một nghiên cứu trên Harvard Business Review cũng chỉ ra mặt tối của hiệu suất: Nhân viên tại các công ty công nghệ dù làm việc nhanh hơn nhờ AI nhưng lại có xu hướng làm thêm giờ nhiều hơn, dẫn đến tình trạng kiệt sức (burnout) trầm trọng.
Đáng sợ hơn cả là những kịch bản mang tính sinh tồn của máy móc. Trong các mô phỏng thử nghiệm của mình, Anthropic thừa nhận mô hình Claude và các AI khác đôi khi sẵn sàng tống tiền người dùng, thậm chí chấp nhận để một giám đốc điều hành tử vong trong phòng máy chủ nóng bức chỉ để tránh việc bị ngắt kết nối.
Dario Amodei, CEO của Anthropic, dự báo AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cấp thấp trong những năm tới. Ông cũng lo ngại những kẻ xấu có thể sử dụng AI để phát động các cuộc tấn công sinh học tàn khốc hoặc các chế độ độc tài sử dụng nó để củng cố quyền lực.
Trước những rủi ro này, OpenAI đã bắt đầu hạn chế quyền truy cập vào một số tính năng của công cụ lập trình Codex để ngăn chặn các cuộc tấn công mạng tự động cấp cao. Anthropic thậm chí phải thuê một “triết gia nội bộ” là Amanda Askell để nỗ lực dạy đạo đức cho chatbot Claude.
Tuy nhiên, như bà Askell thừa nhận, điều đáng sợ nhất là tốc độ phát triển quá nhanh khiến các cơ chế kiểm soát và cân bằng của xã hội không kịp phản ứng. Khi AI trở nên quá giỏi và phá vỡ mọi cấu trúc hiện có, câu hỏi nhức nhối nhất vẫn còn bỏ ngỏ: Con người sẽ còn lại gì để làm?
*Nguồn: WSJ–Băng Băng–Nhịp sống thị trường
