Elon Musk không tin trường học truyền thống.
Trong thế giới của Elon Musk, nơi những chiếc tên lửa SpaceX tái định nghĩa giới hạn của bầu khí quyển và xe Tesla định hình lại hạ tầng giao thông, giáo dục không đơn thuần là bảng đen hay bằng cấp. Với tư cách là người giàu nhất hành tinh, Elon Musk không chỉ đầu tư vào công nghệ mà còn đang thực hiện một cuộc thí nghiệm quy mô lớn lên chính các con mình: Một mô hình giáo dục “phi truyền thống” hoàn toàn dựa trên tư duy kỹ thuật và logic vật lý.
“Hãy cực kỳ cẩn thận với những gì trường học truyền thống dạy con cái bạn”, Elon Musk nói.
Giáo dục 14 người con
Là người cha của 14 người con, Elon Musk nhiều lần chia sẻ những quan điểm rất khác chuẩn mực truyền thống, phản ánh rõ nét tư duy “kỹ sư hệ thống” đã làm nên tên tuổi của ông. Cách Elon Musk tiếp cận việc làm cha, vì thế, không chỉ là câu chuyện gia đình, mà còn là một lát cắt thú vị về triết lý đào tạo con người trong kỷ nguyên công nghệ.
Triết lý cốt lõi mà Musk áp dụng cho 14 người con của mình (tính đến năm 2025) là ưu tiên giải quyết vấn đề thay vì ghi nhớ công cụ. Trong một lần chia sẻ hiếm hoi, ông ví von rằng nếu muốn dạy trẻ về động cơ, trường học truyền thống sẽ bắt chúng học về mọi loại cờ-lê, tuốc-nơ-vít trong nhiều năm.
Ngược lại, Musk sẽ đưa cho con một cái động cơ hỏng và yêu cầu: “Hãy tháo nó ra”. Khi đứa trẻ loay hoay, nhu cầu về một công cụ sẽ tự nhiên xuất hiện. Lúc đó, việc học về chiếc tuốc-nơ-vít trở nên có ý nghĩa vì nó giải quyết một rào cản thực tế.
“Việc dạy ‘giải quyết vấn đề’ hay ‘đối diện với vấn đề’ mới là cực kỳ quan trọng, chứ không phải dạy cách ‘sử dụng công cụ’”, Elon Musk cho hay vào năm 2015 khi giải thích triết lý giáo dục đằng sau ngôi trường Ad Astra mà ông dành cho các con mình.
Cách tiếp cận này được ông cụ thể hóa thông qua Ad Astra (sau này là Astra Nova), ngôi trường tư thục “siêu kín tiếng” do ông thành lập. Tại đây, ranh giới về độ tuổi bị xóa bỏ.
Những đứa trẻ từ 7 đến 14 tuổi cùng ngồi lại để giải quyết các “những tình huống hóc búa mang tính đạo đức và công nghệ” (Conundrums). Chúng không học ngoại ngữ vì Elon Musk tin rằng AI sẽ sớm đảm nhiệm việc dịch thuật, họ cũng không học âm nhạc hay thể thao theo cách thông thường. Thay vào đó, trí tuệ nhân tạo, lập trình và đạo đức học là những môn học “trụ cột” để chuẩn bị cho một tương lai mà Musk gọi là “thời đại của những cỗ máy thông minh”.
Một trong những phát ngôn gây chú ý nhất của Elon Musk là việc ông ví nuôi dạy con cái như “18 năm làm kỹ thuật gợi ý”, tức nghệ thuật đặt câu hỏi, định hướng và điều chỉnh phản hồi liên tục để đạt kết quả tốt nhất.
“Tôi vừa nhận ra rằng nuôi dạy một đứa trẻ về cơ bản là 18 năm làm ‘kỹ thuật gợi ý’ (prompt engineering)”, Elon Musk nói đùa vào năm 2024.
Ẩn sau cách nói mang màu sắc công nghệ này là quan điểm cốt lõi: trẻ em không nên được lập trình sẵn bằng mệnh lệnh hay khuôn mẫu cứng nhắc, mà cần được dẫn dắt để tự học cách suy nghĩ.
Ông chủ Tesla tin rằng điều quan trọng không phải là nhồi nhét kiến thức, mà là giúp trẻ hình thành khả năng tự đặt câu hỏi, tự tìm lời giải và không sợ sai. Đây cũng chính là nền tảng đã giúp ông theo đuổi những dự án bị coi là “điên rồ” như SpaceX hay Neuralink, nơi thất bại được xem là một phần tất yếu của quá trình học hỏi.
“Tư duy phản biện phải là thứ đầu tiên chúng ta dạy cho trẻ em”, Elon Musk tổng kết.
Hoài nghi
Khác với nhiều tỷ phú chọn các trường hạng sang cho con, Elon Musk từ lâu đã bày tỏ sự hoài nghi với hệ thống giáo dục truyền thống. Ông từng cho rằng trường học thường dạy trẻ “học để thi” thay vì học để hiểu, và không theo kịp tốc độ thay đổi của thế giới thực.
“Bạn không cần đại học để học hỏi mọi thứ. Về cơ bản, kiến thức là miễn phí”, Elon Musk chia sẻ.
Tỷ phú giàu nhất hành tinh thường xuyên cảnh báo các bậc phụ huynh trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter) rằng hãy cực kỳ cẩn trọng với những gì trường học đang dạy con cái họ. Ông lo ngại rằng hệ thống giáo dục đại chúng đang bị lỗi thời và quá chú trọng vào các học thuyết chính trị hoặc xã hội thay vì tư duy phản biện.
Con cái của Musk được rèn luyện theo “First Principles Thinking” (Tư duy nguyên lý cơ bản) – một phương pháp phân rã mọi vấn đề phức tạp thành những sự thật gốc rễ nhất. Ông dạy các con không được chấp nhận một sự thật chỉ vì “người ta vẫn làm thế”.
Việc con trai X Æ A-Xii thường xuyên xuất hiện trong các cuộc họp quan trọng tại SpaceX hay thậm chí là tại Văn phòng Bầu dục là minh chứng cho thấy Musk muốn các con “nhúng” mình vào thực tế khắc nghiệt của thế giới người lớn càng sớm càng tốt. Đối với ông, trải nghiệm thực tế quý giá hơn bất kỳ giáo trình nào.
Quan điểm này từng được Musk hiện thực hóa khi ông tự lập một ngôi trường thử nghiệm cho các con và con của nhân viên SpaceX, tập trung vào khoa học, kỹ thuật, tư duy logic và giải quyết vấn đề thay vì chương trình chuẩn.
Trong cách nhìn của Musk, internet mới là “trường đại học lớn nhất thế giới”, nơi kiến thức chất lượng cao gần như miễn phí. Vai trò của cha mẹ và nhà trường, theo ông, không phải là truyền đạt mọi thứ, mà là dạy trẻ cách tự học, tự chọn lọc thông tin và tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.
Bên cạnh đó, dù là người giàu nhất hành tinh, Musk hiếm khi nói về việc con cái ông phải kế nghiệp hay trở thành “phiên bản tiếp theo” của mình. Ngược lại, ông từng nhấn mạnh rằng mục tiêu của việc nuôi dạy con là giúp chúng trở thành những con người hạnh phúc, khỏe mạnh và sống đúng với khả năng riêng, chứ không phải để thỏa mãn kỳ vọng của cha mẹ.
Ngoài ra dù sống trong sự xa hoa tột bậc, Musk lại bày tỏ nỗi lo sợ rằng cuộc sống quá đầy đủ sẽ làm thui chột ý chí của các con. Ông từng thừa nhận bản thân lớn lên trong nghịch cảnh và chính sự khó khăn đó đã tạo nên một Elon Musk của ngày hôm nay. Do đó, ông cố gắng tạo ra những thử thách nhân tạo cho con mình, từ việc yêu cầu chúng tự học qua Internet đến việc kiểm soát chặt chẽ thời gian sử dụng thiết bị điện tử cho mục đích giải trí đơn thuần.
Triết lý này phần nào phản ánh ảnh hưởng từ mẹ ông, Maye Musk, người nổi tiếng với cách nuôi con đề cao tính độc lập và trách nhiệm cá nhân. Elon Musk lớn lên trong môi trường ít được che chở, buộc phải tự xoay xở và tự ra quyết định từ sớm, trải nghiệm mà ông dường như muốn các con mình cũng có cơ hội nếm trải, ở mức độ phù hợp.
Tuy vậy, cách giáo dục con cái của Elon Musk không phải không gây tranh cãi. Bản thân ông thừa nhận khối lượng công việc khổng lồ khiến ông khó có thể dành nhiều thời gian cho con như những người cha thông thường. Trong những năm đầu đời của các con nhỏ, Musk từng nói vai trò chăm sóc chính thuộc về người mẹ, còn ông sẽ gắn bó nhiều hơn khi trẻ lớn.
Điều này làm dấy lên câu hỏi quen thuộc: liệu một triết lý giáo dục đề cao tư duy và tự lập có thể bù đắp cho sự thiếu vắng thời gian hiện diện của người cha? Với Musk, dường như ông tin rằng chất lượng định hướng quan trọng hơn số lượng thời gian, nhưng đây vẫn là điểm khiến công chúng và giới chuyên gia còn nhiều ý kiến trái chiều.
Tóm lại, cách Elon Musk nuôi dạy con cái phản ánh rõ con người ông: duy lý, hoài nghi hệ thống cũ và sẵn sàng thử nghiệm. Đó không phải là một mô hình dễ áp dụng đại trà, càng không phải “công thức thành công” cho mọi gia đình. Nhưng trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng, triết lý của Musk đặt ra một câu hỏi lớn cho giáo dục hiện đại: chúng ta đang dạy trẻ để thích nghi với một hệ thống có sẵn, hay để tự thiết kế con đường của chính mình?
*Nguồn: Fortune, BI-Băng Băng–Nhịp sống thị trường
