Tesla cùng hàng loạt ông lớn công nghệ Mỹ dường như đang rơi vào thế lệ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc về linh kiện cốt lõi trong cuộc đua robot chiến lược của cả Washington và Bắc Kinh.
Vào tháng 3, Giám đốc điều hành Nvidia, Jensen Huang, đã cho ra mắt một phiên bản robot của Olaf, chú người tuyết từ bộ phim “Frozen”. Robot Olaf là sự kết tinh từ những cái tên đình đám nhất nước Mỹ, với bộ não trí tuệ nhân tạo (AI) do Nvidia và Google nghiên cứu và lập trình.
Nhưng robot Olaf cũng là một phát minh phô trương quyền lực của Trung Quốc. Theo một bài nghiên cứu của Disney, chú robot này không thể bước đi lạch bạch hay lắc lư nếu thiếu các linh kiện từ Unitree, gã khổng lồ về robot của Trung Quốc. Hãng này hiện đang sở hữu công nghệ chuyển động cho phần cổ và chân của nhân vật Disney này.
Các công ty Trung Quốc đang ráo riết củng cố “đế chế” trong chuỗi cung ứng robot nhân hình, lĩnh vực mà cả Jensen Huang và Elon Musk đều khẳng định là xu hướng lớn tiếp theo của giới công nghệ. Trong khi Mỹ nắm giữ những dòng chip tối tân nhất để sản xuất hệ thống trí tuệ, Trung Quốc lại siết chặt gọng kìm lên hệ sinh thái sản xuất, vốn là “xương sống” cho cơ thể của những cỗ máy nhân hình.
“Trung Quốc hiện đang dẫn đầu thế giới từ các công nghệ và linh kiện cốt lõi như vi điện tử, động cơ truyền động, vật liệu đất hiếm và nam châm hiệu suất cao”, CEO Jensen Huang thừa nhận trong một buổi podcast vào tháng 3. “Ngành công nghiệp robot thế giới sẽ phải phụ thuộc rất nhiều vào nguồn cung này”.
Quét sạch mọi đối thủ
Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), Tesla đang xây dựng một đội ngũ tại Trung Quốc để làm việc với các nhà cung ứng cho dự án robot tại Optimus. Theo các nguồn tin tại quốc nội, các nhân viên của hãng đã liên tục tới thăm các nhà sản xuất cảm biến, động cơ và những linh kiện khác của Trung Quốc.
Động thái này nhằm chuẩn bị cho việc sản xuất hàng loạt Optimus, sản phẩm mà Elon Musk từng dự đoán vào tháng 11 sẽ trở thành “sản phẩm lớn nhất mọi thời đại, vượt xa tất cả những gì từng có.”
Một nhà sản xuất ốc vít của Trung Quốc hiện đang chạy đua điên cuồng để đáp ứng yêu cầu khắt khe của Tesla: Thiết kế phải nhỏ hơn, bền hơn 25% nhưng giá phải rẻ hơn 25% so với châu Âu.
“Một khi chúng tôi san lấp được khoảng cách về chất lượng”, vị quản lý tiếp thị của hãng này tuyên bố, “cấu trúc chi phí của chúng tôi sẽ trở thành một lợi thế không thể đánh bại”.
Giới công nghệ Mỹ từ lâu đã quen với việc phụ thuộc vào Trung Quốc để tạo nên những sản phẩm công nghệ như iPhone.
Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách tại Washington đang đứng ngồi không yên khi thấy Trung Quốc thâu tóm vai trò huyết mạch trong chuỗi cung ứng robot, một lĩnh vực có thể dễ dàng biến chuyển thành vũ khí quân sự hoặc phục vụ các mục đích nhạy cảm khác.
Vào tháng 2, một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng tại Hạ viện đã đề xuất một đạo luật khẩn cấp nhằm thành lập ủy ban kiểm soát năng lực cạnh tranh của Mỹ, trực diện chỉ trích những rủi ro từ chuỗi cung ứng và hiểm họa từ sự lép vế trong sản xuất.
Bắc Kinh cũng không giấu giếm ý đồ khi coi chuỗi cung ứng robot là quân bài chiến lược. Trung Quốc đã liệt “AI hiện thân” (embodied AI) vào danh sách sáu ngành công nghiệp tương lai sẽ dẫn dắt nền kinh tế trong nửa thập kỷ tới.
Năm 2023, Trung Quốc tung chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng nội địa “bất khả xâm phạm” cho robot nhân hình vào năm 2027, nhằm cô lập quốc gia này khỏi sự tác động từ bên ngoài và chấm dứt sự lệ thuộc vào Nhật Bản hay Đức.
Đến tháng 2, Bắc Kinh tiếp tục “dằn mặt” đối thủ khi ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên cho robot, thâu tóm mọi công nghệ từ lõi đến vỏ.
Nhờ lợi thế “sân nhà” với đầy đủ linh kiện tinh vi, các hãng robot Trung Quốc đang bứt tốc kinh hoàng trên thị trường.
Theo Morgan Stanley, năm ngoái, các công ty Trung Quốc đã tung ra tới 28 mẫu robot nhân hình, cao gấp gần ba lần so với các đối thủ từ Mỹ.
Dưới sự “tiếp máu” từ các khoản trợ cấp chính phủ và sự hưng phấn của công chúng qua các show truyền hình, các hãng robot Trung Quốc đang dễ dàng thâu tóm các nguồn vốn khổng lồ.
Unitree, “con cưng” trong làng linh kiện và robot nguyên chiếc, đang tham vọng huy động 610 triệu USD trong đợt IPO tại Thượng Hải năm nay. Hãng này tiết lộ đã xuất xưởng hơn 5.500 robot nhân hình vào năm 2025, một con số khổng lồ khiến các đối thủ Mỹ trở nên nhỏ bé.
“Sản xuất quy mô lớn đã mang lại cho chúng tôi quyền lực tối thượng trên bàn đàm phán với các nhà cung cấp, tạo ra một lợi thế chi phí không thể phá vỡ,” Unitree khẳng định chắc nịch trong hồ sơ IPO.
Morgan Stanley ước tính chuỗi cung ứng của Trung Quốc có thể giảm chi phí sản xuất robot xuống chỉ còn 1/3. Theo TrendForce, các bộ phận điều khiển chuyển động, vốn chiếm tới 55% giá trị một cỗ máy, đều nằm trong lòng bàn tay thị trường Trung Quốc.
“Vũ khí tối thượng của các startup robot Trung Quốc là khả năng tiếp cận chuỗi cung ứng không biên giới,” Kei Onishi, chủ tịch Yamaha Motor Ventures tại Thung lũng Silicon, nhận định. “Họ có cả một thị trường khổng lồ để thử nghiệm đa dạng các ứng dụng khác nhau, và các nhà cung cấp sẵn sàng chấp nhận rủi ro”.
Canh bạc của Tesla
Dẫu vậy, Mỹ vẫn đang cố thủ ở pháo đài chip Nvidia và các thuật toán AI thượng tầng. Đó là lý do các công ty Trung Quốc đang tìm cách “len lỏi” sâu hơn dưới vai trò nhà cung ứng linh kiện.
Từ Singapore đến Las Vegas, các gian hàng linh kiện Trung Quốc đang chiếm lĩnh mọi hội chợ robot thế giới. Những cái tên như UBTech hay Unitree đang ráo riết săn lùng các đại lý quốc tế để vươn tới khách hàng toàn cầu.
Trong một sự kiện tại Nhà Trắng, đệ nhất phu nhân Melania Trump từng sải bước cùng Figure 03, mẫu robot nhân hình mới nhất từ Thung lũng Silicon.
“Tôi được chế tạo tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ,” cỗ máy tuyên bố đầy tự hào. Tuy nhiên, đằng sau lời khẳng định đó, các chuyên gia HSBC tiết lộ rằng Figure AI đã phải cậy nhờ các nhà cung cấp Trung Quốc cho toàn bộ hệ thống khớp nối, cảm biến và động cơ của mình.
4Đệ nhất phu nhân Melania Trump tới một sự kiện tại Nhà Trắng cùng một robot của Figure AI
Để thoát khỏi vòng vây, Tesla đang cố gắng tự thân vận động, thiết kế mọi linh kiện để nắm quyền kiểm soát tuyệt đối. Nhưng trớ trêu thay, con đường này lại dẫn Musk quay về với các nhà cung cấp Trung Quốc, những người duy nhất có thể cung cấp linh kiện “đo ni đóng giày” với mức giá rẻ đến mức khó tin.
Sự phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc của Tesla lộ rõ khi họ buộc phải cắt giảm nam châm đất hiếm trong Optimus ngay khi Bắc Kinh siết chặt lệnh xuất khẩu.
Bất chấp điều đó, Musk vẫn đặt cược tất cả vào dây chuyền sản xuất triệu chiếc Optimus vào cuối năm 2026. Năm nay, Tesla đã âm thầm đặt hàng lượng linh kiện khổng lồ từ Trung Quốc, từ cảm biến đến động cơ không lõi, những bộ phận vốn được coi là “cơ bắp” tinh vi nhất để mô phỏng con người.
Để lách luật thuế quan của Mỹ, một số nhà cung cấp Trung Quốc thậm chí đã vội vã dịch chuyển nhà máy sang Thái Lan và Đông Nam Á để kịp tiếp ứng cho Tesla.
Dù một số linh kiện Trung Quốc bị đánh giá là nhanh hỏng hơn so với hàng Nhật Bản, nhưng khoảng cách này đang bị san lấp nhanh chóng nhờ mức giá rẻ tới bất ngờ.
*Nguồn: WSJ-Anh Phương-Nhịp sống thị trường
