Chuyện gì đang xảy ra với thị trường lao động khi ngày càng nhiều người lo ngại bị sa thải?
Kịch bản tận thế mà giới văn phòng luôn lo sợ đã không còn là lời đồn: Một công ty thuộc chỉ số S&P 500 cắt giảm gần một nửa nhân sự và lý do duy nhất được đưa ra là Trí tuệ nhân tạo (AI). Phải chăng kỷ nguyên “đông tay mới nên việc” đã thực sự chấm dứt?
Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay quyết định cắt giảm 4.000 nhân sự của Jack Dorsey, CEO Block (công ty mẹ của Square và Cash App) không chỉ là một thông báo sa thải thông thường. Nó là một “cú sốc nhiệt” quét qua các group chat của cộng đồng công nghệ, khiến các lãnh đạo cấp cao phải ngồi lại mổ xẻ và thậm chí là công khai cảnh báo về một tương lai bất định.
“Square chỉ là sự khởi đầu,” Clara Shih, cựu lãnh đạo tại Meta và Salesforce, đã thẳng thắn chia sẻ trên X (Twitter).
Lời tự thú của các sếp
Trong khi giới nhân viên đang lo sốt vó, các CEO hàng đầu dường như lại có cái nhìn khá đồng nhất về việc “tinh gọn” bộ máy nhờ công nghệ.
CEO Andy Jassy của Amazon trong một cuộc phỏng vấn gần đây đã nhận định rằng rất nhiều công việc mà chúng ta từng đổ dồn nhân lực vào trong suốt 20, 30 năm qua sẽ không còn cần nhiều người đến thế nữa. Dù ông có trấn an rằng các vị trí mới sẽ được tạo ra, nhưng rõ ràng “miếng bánh” việc làm truyền thống đang thu hẹp lại với tốc độ chóng mặt.
“Rất nhiều công việc mà chúng ta đã đổ dồn con người vào làm trong 20 hoặc 30 năm qua, bạn sẽ không cần nhiều người đến thế để thực hiện cùng một khối lượng công việc nữa”, CEO Jassy cảnh báo.
Đáng chú ý nhất là quan điểm của Jamie Dimon, CEO JPMorgan Chase. Ông thừa nhận AI giúp tăng năng suất vượt trội, nhưng lại cảnh báo về “tác dụng phụ” mang tính hệ thống. Việc sa thải hàng loạt sẽ gây ra những vấn đề xã hội nghiêm trọng, ngay cả khi nó giúp ích cho năng suất chung. Theo CEO Dimon, tốc độ thay đổi của AI đang nhanh hơn khả năng điều chỉnh của xã hội.
Nỗi sợ hãi AI không phải là vô căn cứ. Theo khảo sát từ YouGov vào tháng 12, có tới 77% người tham gia lo ngại AI có thể là mối đe dọa đối với nhân loại.
Một khảo sát khác từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy công chúng đang cảm thấy lo âu nhiều hơn là hào hứng. Tại Mỹ, nhiều cộng đồng thậm chí đã tìm cách ngăn cản hoặc trì hoãn các dự án trung tâm dữ liệu mới vì sợ chi phí tiện ích tăng cao hoặc mất việc làm.
Marc Cenedella, CEO của nền tảng tuyển dụng Ladders, nhận xét rằng khi những quyết định sa thải như của Block được cụ thể hóa, nó giống như việc “châm ngòi cho một cuộc nổi loạn”. Mọi người đang tức giận trước tác động gây mất ổn định mà AI chắc chắn sẽ gây ra đối với nền kinh tế và cuộc sống làm việc hàng xóm.
Sự bất an này đã lan tới cả Phố Wall. Cổ phiếu của các nhà phát triển phần mềm, công ty bảo hiểm và thậm chí cả các ứng dụng giao đồ ăn như DoorDash đều bị ảnh hưởng sau những báo cáo dự báo về tình trạng thất nghiệp hàng loạt ở nhóm lao động trí thức (white-collar workers).
CEO Jack Dorsey thừa nhận Block đã tuyển dụng quá mức trong thời kỳ đại dịch, từ 3.835 người năm 2019 lên tới gần 13.000 người vào cuối năm 2023. Theo ông Dorsey, đa số các công ty sẽ sớm đi đến kết luận tương tự và thực hiện các thay đổi cấu trúc tương tự trong năm tới.
“Tôi không nghĩ chúng tôi nhận ra sớm đâu. Tôi nghĩ hầu hết các công ty khác đang nhận ra quá muộn,” Dorsey khẳng định.
Nhiều nhà điều hành kỳ cựu cũng đồng ý với quan điểm này. Mo Koyfman, người sáng lập Shine Capital, cho rằng các nhóm nhỏ luôn hoạt động tốt hơn nhóm lớn. Mỗi nhân sự bổ sung vào một vấn đề thường mang lại nhiều quy trình hơn, nhiều quan liêu hơn, chính trị hơn và kém hiệu quả hơn trong khâu phối hợp.
Đặc biệt, Dan Schulman, CEO của Verizon, đã đưa ra dự báo gây sốc: AI có thể kích hoạt tỷ lệ thất nghiệp từ 20% đến 30% trong vòng 2 đến 5 năm tới. Thậm chí, các robot hình người có thể xâm lấn cả những công việc lao động chân tay vốn được coi là “miễn nhiễm” với AI.
Mặc dù bức tranh có vẻ u ám, nhưng sự minh bạch là điều mà các chuyên gia nhấn mạnh để duy trì niềm tin. CEO Arianna Huffington của Thrive Global cho rằng các lãnh đạo cần thành thật với nhân viên. Nếu nói rằng AI không gây xáo trộn công việc, họ sẽ mất sạch uy tín vì mọi người đều hiểu điều đó chắc chắn xảy ra.
Một ví dụ điển hình là Verizon, dù phủ nhận việc sa thải liên quan trực tiếp đến AI, họ vẫn lập quỹ 20 triệu USD để đào tạo lại kỹ năng và chuyển đổi nghề nghiệp cho những nhân viên bị ảnh hưởng.
Thomas Kerr, một kế toán tại Cleveland, ví von kỷ nguyên AI như cuộc Cách mạng Công nghiệp: “Mọi người đang rời bỏ ruộng đồng để vào nhà máy, nhưng chúng ta vẫn chưa biết những ‘nhà máy’ mới đó trông như thế nào”.
Điều quan trọng hiện nay không chỉ là kỹ năng công nghệ, mà là giúp con người tìm thấy mục đích và ý nghĩa mới trong công việc khi cấu trúc cũ sụp đổ.
AI có thể mang lại những bước đột phá trong y tế, khoa học và tạo ra những công việc chưa từng tồn tại, nhưng cái giá phải trả cho quá trình chuyển đổi này đang hiện hữu ngay trước mắt: Đó là những chiếc ghế trống tại các văn phòng và sự bất an bao trùm lên giới lao động trí thức toàn cầu.
*Nguồn: WSJ, Fortune-Băng Băng– Nhịp sống thị trường
