HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

 
Tìm lại câu chuyện bùa ngải đầy yếu tố tâm linh
của người Ba Na trên đất Kon Tum
 
           Nhắc đến bùa ngải Ba Na là nhắc đến những thuật thư ếm rùng rợn, cùng đó là các loại ngải ma ngải quỷ khiến người ta khi ‘mắc’ phải thì lời nói trở nên độc địa, truyền bệnh tật gây đau đớn cho cộng đồng…
 
          Bước chân vào thế giới bùa ngải của tộc người sống ven dòng Đắk Bla mà theo tiếng thổ ngữ có nghĩa “dòng sông ăn thịt người” này, chúng tôi ghi nhận nhiều sự lạ, đặc biệt là ánh mắt thất thần, lời kể vẫn còn ám ảnh sự sợ hãi của những người già Bahnar nơi núi cao rừng thẳm!
          1. Nơi chúng tôi đến là địa phận xã Đắk-rơ-wa, cách trung tâm thành phố Kon Tum khoảng 10km. Nơi đây, có các ngôi làng cổ xưa là nơi cư trú lâu đời của tộc người Ba Na như làng Kon Jơ Dri, Kon K’tu… Sau bao biến chuyển của thời cuộc, những ngôi làng cổ ở đây vẫn giữ được những dáng xưa trăm năm, thể hiện qua những ngôi nhà dài với mái cong hình lưỡi rìu và những chuyện thư ếm trăm năm huyền hoặc!
         “Thế giới tâm linh của người Ba Na bí ẩn và kỳ lạ lắm. Người Ba Na cổ xưa nắm giữ nhiều thứ ngải huyền bí như tơbơm, gơm hay deng… Nếu như tơbơm là thứ ngải được người ta thư ếm vào cây cối hay thú vật thì gơm là loại bùa ngải tai quái. Những người Ba Na cao tuổi tin ai đó một khi nắm giữ tà thuật gơm thì lời khen của người đó sẽ khiến người khác gặp tai ương khủng khiếp” – lương y Thanh Bình, 62 tuổi, hiện sống tại quận 12, TP HCM, người từng nhiều năm luồn rừng nghiên cứu các loại thảo dược trên đất Kon Tum tiết lộ.
 
                    
                                                                            Đường vào làng Kon Jơ Dri.
          Theo lương y Bình, ngải tơbơm có hình dáng của một loại dây leo, được phân thành nhiều loại, mỗi loại có “công năng” truyền bệnh khác nhau. Ví như tơbơm ken với dáng hình là loại dây leo quăn queo truyền bệnh đau nhức gân cốt cho những ai chẳng may đụng phải. Ngải tơbơm cơdreng có lá uôm sát đất gây chứng bệnh khòm lưng: “Ngoài ra còn có ngải tơbơm sô với nhiều đoạn u nần truyền bệnh u mụt. Ngải tơbơm tơnang với nhiều lỗ thủng tiết ra thứ nhựa có màu đỏ quạch như máu người gây bệnh chảy máu cam… Ghê gớm nhất là ngải tơbơm tơpu h’môch gây chứng bệnh phù mình, sưng lá lách với ai chẳng may đụng phải”(?).
          Tại làng Kon Jơ Dri, khi được hỏi thăm về những loại ngải tơbơm kể trên, ông Y Che, ngoài 60 tuổi, xác nhận từ nhỏ đã nghe những người già vào những đêm lạnh bên bếp lửa nói về cơn ác mộng quanh những loại cây cối truyền bệnh cho người. Ông Che cũng tiết lộ, ngải gơm mà lương y Bình nhắc đến được người bản địa gọi đầy đủ là pưigang gơm, là thứ cây ngải quái ác, khiến người có nó có năng lực độc địa, khen ai là người đó gặp tai ương thảm khốc.
           Người có gơm khen mình giàu có thì mình làm ăn sa sút, nghèo khổ nhanh thôi. Người có gơm khen mình khỏe mạnh sớm muộn gì mình cũng đau yếu. Người gơm khen cây cối, thú nuôi thì nó cũng bị héo bệnh, đau yếu như người. Sợ lắm!” – ông Che, dè dặt trò chuyện.
           Loại ngải tơbơm có năng lực truyền bệnh cho người khác mà lương y Bình đề cập đến, và người có gơm khen ai thì người ấy gặp tai ương ở người Ba Na tương tự thuật bùa ngải của người M’Nông sống trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk mà người viết có dịp tiếp cận. Hơn 1 năm trước, khi được hỏi thăm về những người có “ngải ma”, cụ bà H’rung sống ven hồ Lắk (huyện Lắk) tiết lộ, ai bị người có “ngải ma” hại bằng việc thư ếm thì đang làm ăn khấm khá bỗng sa sút nghèo nàn, rồi đổ bệnh với bụng phình to, ăn không được, ngủ không được, không ai chữa trị được và sau cùng thì chết trong đau đớn.
             2. Trong tâm khảm Ba Na, so với ngải tơbơm và ngải gơm, Deng – một loại bùa ngải có quyền năng ghê rợn và đáng sợ hơn cả. Người ta tin, người có Deng là có năng lực huyền bí, có thể bắn những vật vô hình vào bất kỳ ai, khiến người đó đang khỏe mạnh bỗng dưng chịu cảnh đau đớn không rõ nguyên do rồi chết trong thê thảm.
          Để phân biệt người bình thường và người có Deng, dân làng Ba Na trông cậy vào tơm pơlei (trưởng làng – PV). Ông này có một loại ngải là lang krai, khi ông trộn ngải này làm mồi hút thuốc rồi phà khói vào những người bị nghi là có Deng, nếu người nào không hề hấn gì thì là người bình thường: “Ông tơm pơlei hà hơi vào người nào mà người đó chảy máu mũi miệng, đó là người có Deng. Để tránh bị người có Deng làm hại, làng đuổi người đó đi, rồi buộc vào cổ tay vỏ cây tơnung để Deng không bắn vật vô hình hại mình được”.
          Sợ người có Deng một, người Ba Na xưa sợ người được gọi là tai bơlai đến mười. Theo giải thích của người bản xứ, hiểu theo nghĩa Việt, tai bơlai chính là ma lai. Đây là một dạng quỷ ma đội lốt người, đêm khuya chúng rút đầu ra khỏi thân xác lén lút tìm ăn nội tạng của người xấu số, khiến người đó về sau bị thổ huyết mà chết.
 
                                
                                                                                           Cụ bà Y Meo.
          Trò chuyện với những người già Ba Na sống bên dòng sông ăn thịt người Đắk Bla, mới biết từ ngàn xưa, tổ tiên họ truyền miệng qua bao đời truyền thuyết về ma lai khá rùng rợn. Chuyện kể rằng có 2 vợ chồng nọ sinh được nhiều đứa con, nhưng không hiểu sao những đứa trẻ lần lượt đau bệnh, chết dần mòn. Nghi kẻ tôi tớ trong nhà là tai bơlai, hai vợ chồng đã giết kẻ ấy, lấy gan tế thần cầu mong cho đứa con cuối cùng đuợc sống, nhưng đứa trẻ cũng chết. Sau bận tế thần ấy, vì quen mùi gan người nên vợ chồng nọ cứ đi ăn gan ruột người làng, và những người bị hại ấy sau đó cũng trở thành ma lai đi hại người khác(!?).
         Đâu riêng gì người Ba Na, người Mạ sống ở xã Tà Lài (huyện Vĩnh Cữu, tỉnh Đồng Nai) cũng sợ ma lai đến kinh khiếp. Năm 2013, tại nhà văn hóa xã Tà Lài, khi trò chuyện với bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết – Chủ nhiệm nhà văn hóa Tà Lào (nay là Trưởng ban VH-TT xã Tà lài) và ông K’Yếu (nguyên cán bộ nhà văn hóa), chúng tôi đuợc nghe chính từ ông này nhiều chuyện về ma lai rùng rợn. Ông K’Yếu bật mí rằng nhiều người già ở làng tin ma lai là thứ ác ma có thật, được gọi là Chạ, có năng lực bắn vật vô hình hại chết người ta…?
          Trở lại những thuật bùa ngải huyền hoặc của người Ba Na. Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi được những người già bản xứ tiết lộ một dạng bùa ngải khác đó là những kẻ dùng tà thuật để cầu khấn những hung thần bắt hồn ai đó mà mình thù ghét. Ghê sợ hơn, có kẻ còn dùng tà thuật, hại người bằng cách dùng phép yểm hồn: “Muốn yểm hồn người mình thù ghét, kẻ có ngải lấy tóc ở phần xoáy tóc người mình muốn hại, cho vào hòm nhỏ, đem chôn rồi đọc lời khấn. Ai bị như vậy sớm muộn gì cũng chết”(?).
         Đó là câu chuyện của cụ bà Y Meo, bà đỡ của các sản phụ làng (làng Kon K’tu). Nay ở tuổi 90 tuổi, cụ Y Meo được xem là bơjâu (phù thủy – PV) cuối cùng ở làng này. Theo giải thích của cụ, trong thân xác của người Bahnar có nhiều linh hồn, có hồn chính, hồn phụ và hồn chính cư ngụ ở chỗ xoáy tóc. Khi bị kẻ có ngải dùng tà thuật bắt hồn chính đem giam cầm, người bị hại khó thoát khỏi bi kịch tàn khốc: Cái chết(?).
         3. Thuở hồng hoang ngu muội, khi trong gia đình hoặc trong làng có ai đó bị đau bệnh, bao giờ người ta cũng tìm cách xác định người đó bị tai bơlai (ma lai) bắt hồn, hay bị người có Deng hãm hại, hoặc bị đầu độc bởi người có ngải gơm… Xác định rõ nguyên nhân gây bệnh rồi, tùy tình trạng sức khỏe của người bị đau bệnh mà bơjâu (thầy phù thủy – PV) thực hiện nghi thức trừ tà giải hạn thích hợp.
          Nhân thể, xin đuợc nói rõ hơn về các phù thủy mà người Ba Na gọi là bơjâu. Gọi là phù thủy nhưng phần lớn các bơjâu không hại người, mà trái lại, tùy vào thiên chức của mình mà cứu người. Như cụ Y Meo là phù thủy chuyên giúp đỡ các sản phụ vượt cạn mà không đòi hỏi bất kỳ thù lao nào. Cụ bà Y Meo nhẩm tính các dạng bơjâu của tộc người mình: Có Bơjâu soi đèn (phù thủy soi đèn), bơjâu hơda (phù thủy đo gang), bơ-jâu plaih (phù thủy đo sải)… Người Ba Na tin, các thầy phù thủy này được thần thánh ứng vào mình, ban cho năng lực đặc biệt để giúp người đau bệnh.
 
                    
                                 Chuyện bùa ngải giờ đây chỉ còn là bóng hình thời quá vãng ở các buôn làng Ba Na.
           Cụ bà Y Meo lời rằng, để cứu chữa cho người bị yểm hồn, đặng giải phóng hồn về với xác, bơjâu sẽ đem lễ vật là rượu và trứng gà đặt để cạnh một mả ma mới (mộ chôn người mới chết), tay cầm lưỡi mác, miệng quát to với đại ý rằng cho ma ăn trứng uống rượu rồi, giờ phải trả lại hồn cho xác, không nhà ma ở sẽ bị đánh phá: “Chữa bệnh cho người bị Deng hại bằng cách bắn vật vô hình gây đau bệnh, thầy phù thủy đặt miệng vào chỗ đau hút mạnh… “Nếu bơjâu hút ra những vật như lông, tóc, xương cá… là những vật mà người có Deng thư ếm người bị hại thì người đó hết bệnh” – cụ bà Y K’lai, ngoài 80 tuổi, tin tưởng.
         “Chữa cho người bị đau bệnh do ngải tơbơm, phù thủy chặt một miếng cây được xác định là cây ngải người bệnh lỡ va chạm rồi cà lên chỗ đau. Vừa cà, phù thủy vừa đọc lời khấn chỉ mình mới hiểu” – những người già Bahnar, giải thích.
          Tùy tình trạng và nguyên nhân gây bệnh được các phù thủy xác định mà quá trình làm phép thuật giải trừ của các phù thủy có khác, nhưng điểm chung là khi làng có người bị đau bệnh, bao giờ dân làng cũng thực hiện lệnh giới nghiêm, cho đóng cửa làng, trước cửa làng cắm cành lá – thông điệp báo cho mọi người, nhất là người ở làng khác biết ở làng mình có người bị thư ếm kiêng cữ không vào được. Cụ bà Y Meo còn cho biết, có khi để trừ tà ma, dân làng còn làm các bù nhìn hung dữ để trước cổng làng để dù họa các hung thần… “Nếu bơjâu làm phép rồi mà người bệnh không hết bệnh, có khi phải đốt bỏ làng đi nơi khác” – cụ Y Meo, tiết lộ.
         Tìm đến xứ sở của người Ba Na để vén bức màn bí ẩn về bùa ngải của tộc người này, mới biết qua bao dâu bể, những chuyện bắt hồn, yểm hồn, thư ếm như trên giờ đây chỉ còn trong tâm khảm của người già. Lớp trẻ Ba Na bây giờ xem đó là sản phẩm của một thời mông muội nên chẳng sợ gì. Cụ Y Meo nói, bây giờ, khi đau bệnh, người Bahnar chẳng còn ai tin bị thư ếm nữa, nên chẳng ai phó thác số phận, sinh mạng của mình hay người thân cho các bơjâu mà đã biết vào trạm xá, bệnh viện. Thế nên, như đã nói, chuyện bùa ngải, thư ếm nay chỉ còn là bóng hình của một thời quá vãng mà thôi.
                                                                                                                                 PV Nguồn: Doanh Nghiệp

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Cậu bé truyền cảm hứng cho những ai          . Võ Minh Khải với nỗi đau nước Việt khi        . Thay vì chỉ chơi với người thất bại,

muốn là giàu: 13 tuổi chủ động tìm học             là một nước  XK gạo hàng đầu nhưng                 bạn có cơ hội để tìm đến một 

        việc từ những người nổi tiếng                         dân vẫn nghèo, vẫn ăn gạo bẩn                                người thành công.

       NO PHOTO                   NO PHOTO                NO PHOTO 

 Ở tuổi 19, Flyn McGarry được biết đến là một trong những              Lăn lộn trong ngành xuất khẩu gạo nhiều năm trời, ông           'Muốn thành công, đừng chơi với những người thất bại'.

đầu bếp trẻ tài năng nhất thế giới, sở hữu nhà hàng có tiếng         & Heallthy  Food hiểu hơn ai hết nỗi đau của một nước xuất        Đó là lời khuyên của Gary Vaynerchuk, triệu phú, CEO,

tại thành phố hoa lệ New York. Ít ai biết được rằng ngay từ           khẩu gạo nhất  nhì thế giới mà nông dân vẫn nghèo, người          tác giả của nhiều ấn phẩm nổi tiếng về sự nghiệp,

năm 13 tuổi cậu bé đã chủ động tìm đến những đầu bếp ....           dân vẫn phải ăn gạo bẩn…                                                                   thành công.

 

.GS Phan Văn Trường và câu chuyện       .“Lạt mềm buộc chặt” hay quẹt thẻ      .Sự khởi đầu và kết thúc của một câu

  làm sếp:  Đôi khi phải cần những                  chấm công?  Một câu hỏi sếp             chuyện  “không được phá sản” 

          quyết định ngược đời.                                        nào cũng nên biết                              của một DN New Zealand

                                                           NO PHOTO

  Quản trị, ngắn gọn, là nghệ thuật chọn việc, chọn mục tiêu rồi      Nhiều công ty Việt Nam áp dụng chế độ chấm công nhân      Thất bại trong kinh doanh, phá sản là một hiện tượng bình 

chọn người, chọn lộ trình, chọn thời điểm để đi tới và sắp xếp        viên bằng các thiết bị công nghệ hiện đại, trong khi các            thường. Nhưng, một công ty ở New Zealand đứng trên

để đạt được mục tiêu chung. Quản tri, đôi khi phải cần những         doanh   nghiệp nước ngoài lại chọn cách “đắc nhân tâm”:       bờ vực phá sản, 450 vạn người ở đất nước này lại tự 

quyết định ngược đời                                                                               Lạt mềm buộc chặt                                                                          nguyện đứng ra cứu. Vì sao như vậy?

 

* Có thể bạn đã bỏ lỡ 

 

.Cho những ai đang chênh vênh trước cuộc đời:  Chúng ta tạo             .“Cuộc đời của cây tre” và câu chuyện của Jobs:  Những bài học đáng

                                nên số mệnh hay là nạn nhân của số mệnh?                                                                                     suy ngẫm về thành công

.“Ám ảnh sai lầm” –  Một sai lầm của mọi đời người                             . Muốn làm giàu cần biết thêm:  5 điều không phải trường kinh tế nào...

. "Tôi đã cố gắng hết sức rồi nhưng tại sao vẫn không có gì?              . “Thời buổi này, trung thực đáng giá bao nhiêu?”  Và câu trả

                                        Tôi phải làm sao?". Phải, làm sao đây?                                                                                       lời khiến ta kinh ngạc

 . NGƯỜI GIÀU - HỌ ĐÃ LÀM GÌ?                                                           .Giải oan cho Mạc Đăng Dung:  Một góc nhìn khác về triều đại nhà Mạc.

.Nếu một ngày bỗng khó khăn chồng chất,  mong bạn hãy đọc        Nếu là 1 trong số 8 kiểu người dưới đây,  có lẽ bạn nên làm mới

                                                                       2 mẫu chuyện này rồi…tùy bạn.                                                                           bản thân càng sớm càng tốt!

. Mong muốn cuối đời của Thành Cát Tư Hãn  và cuộc gặp đáng             .  Bốn câu chuyện, những góc nhìn.  Để có thể vững vàng bước tiếp,

                               giá ngàn vàng với Trường Xuân Chân Nhân                                                                               bạn không nên bỏ qua

. Quý nhân, bạn là ai?  Và trong cuộc đời này, ai là                               .7 điều gửi sếp của một nhân viên có lòng.  Nếu là sếp, bạn

                                                                          quý nhân của bạn?                                                                          nên mời cậu này về làm việc  

.Bốn câu chuyện dạy con  dành cho những bậc làm cha, làm mẹ         Nước Nhật với 2 lần mở cửa  và định mệnh được trao tay bởi 2 người Mỹ

. 5 luận điểm nghe quen quen dưới đây  có thể “giết chết” con            . Luôn luôn có đủ lý do để chần chừ  - “Bí quyết” để bạn mãi

                                                             người doanh nhân trong bạn                                                                                         sống trong nghèo khó

. Có thể bạn chưa tin: Không có thách thức,  sẽ không có ....                       . Giọt nước mắt học trò  và sự thất bại của lẽ phải

                                                    ......   thành công và hạnh phúc.                . Ông vua giải trí Walt Disney  và 7 bài học cuộc sống vô cùng quý giá  

.Người Mỹ giàu lên nhờ Giấc mơ Mỹ. Còn VN có thể giàu không....        . Và bạn hỡi, đừng bao giờ  để cuộc đời mình phải nói… “giá như” 

. Câu chuyện của lão ăn mày dưới đây,  một là ăn mày, hai là…              .Tư duy số đông là tầm thường và nông cạn?  Và bởi vậy, 

                                                      dân sales, không thể không đọc                                                                             thất bại cũng là điều…dễ hiểu

. Nhớ anh em Lưu –Quan –Trương, bàn về  5 bài học kinh doanh              . Nếu đánh mất niềm tin và cảm thấy chán chường,  

                                                   sâu sắc từ Tam Quốc Diễn Nghĩa                                                                    những khi ấy,   chúng ta cần phải 

 . Thời - Chữ quan trọng nhất trong Kinh Dịch.  Hiểu được sẽ .....    . Nếu bạn đang thất bại và, kể cả…chưa,  chiếc “túi khôn” dưới đây...

. Những lời chúc chấn động và dị thường  của Chánh án                  . Đừng tin họ                                                                             

                       Tòa án Tối cao Mỹ khiến cả thế giới sửng sốt             . Sự cô độc và khó khăn  là hai yếu tố rèn nên một người khởi nghiệp

. Tại sao họ thất bại để thành công,  còn chúng ta lại cứ mãi           . Bạn có muốn bán được nhiều hàng hóa hơn không? 

                                                                 dừng chân sau thất bại?        . Vì sao chúng ta thất bại?

 . Nỗi sợ thất bại - Một sai  lầm của con người                       .Giai thoại về ngôi mộ nhà họ “Ngô Đình” tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình 

 . Vì sao có những người luôn đen đủi hơn người khác? Đừng      . Vì sao người Do Thái không tin  "không ai giàu ba họ"?  

                               lo,  có cách để bạn được may mắn hơn               . Phong thủy - Đâu phải cần đến những ông thầy  

. Bị thầy đuổi học vì “thiểu năng trí tuệ”, người mẹ đã biến          . Một nghiên cứu đã tìm ra đáp án cho câu hỏi: Tại sao 

                                          cậu thành thiên tài vĩ đại nhất thế kỷ                                                                                 bạn thông minh mà ... nghèo?

 . Vì sao người Do Thái luôn thành công?                                  . 4 bài học đắt giá ở đời  từ chuyện chia thức ăn của sư tử, báo và bầy sói

 . Làm gì & vốn đâu - Hai câu hỏi của mọi đời người?        . Biến tấu để.... khác và ... bạn có thị trường 

  . 6 bài học "đắt giá đến ngàn đời" từ Thành Cát Tư  Hãn  cho             . Sự khác biệt giữa kẻ bình thường và người xuất chúng,  

                                                        những ai muốn làm sếp                                                                & chuyện phú ông chọn người thừa kế

 . Lời khuyên của một người giàu                                                              . Một góc nhìn, những câu hỏi, bạn sẽ thấy mình… đổi khác