HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

 
Từ đề án Văn hóa công vụ vừa được Thủ tướng phê duyệt,
bàn về thói xu nịnh chốn quan trường
 
          (8.1.2019) Đề án Văn hoá công vụ được Thủ tướng Chính phủ ký duyệt mới đây có một nội dung đang thu hút sự quan tâm của dư luận: “Công chức không được nịnh bợ lấy lòng sếp vì động cơ không trong sáng”.
 
Chuyện từ ngữ, khái niệm, quy định hay khuyên răn là một câu chuyện dài; ở đây người viết chỉ muốn bàn một chút về cái thói nịnh bợ làm rối điều nghĩa, thói ưa lời ngọt che mờ lý trí mà thôi.
Vấn đề thời sự mang theo tiết tấu của thời đại, nhưng vẫn có thể dùng tới bài học từ quá khứ. Muốn trừ bỏ tật xấu đó đi thì cũng nên tìm hiểu lại lịch sử, xem người xưa đã răn dạy như thế nào. Đó vừa là trí, vừa là khiêm cung.
 
Thềm bậc dẫn đến họa loạn
Xưa kia, vua Lê Thánh Tông từng làm bài thơ răn dạy thái tử Lê Tranh, trong đó có câu rằng: “Xiểm nịnh làm cho dạ đổi thay”. Một khi dạ đã dễ đổi thay thì khó mà giữ tâm cho chính, phân biệt được thật giả, tốt xấu.
Vua Lê Thánh Tông cũng từng có dụ rằng: “Người quân tử là cội gốc để tiến lên trị bình, kẻ tiểu nhân là thềm bậc dẫn đến họa loạn. Ta và các ngươi đã thề với trời đất dùng người quân tử, bỏ kẻ tiểu nhân, ngày đêm chăm chăm không lơi. Các ngươi chớ có quên đấy!”
 
Khổng Tử từng nói: “Quân tử thượng giao bất xiểm, hạ giao bất độc”, nghĩa là: Quân tử giao thiệp với người trên thì không nịnh, giao thiệp với người dưới thì không quấy nhiễu, khinh nhờn (Kinh Dịch: Hệ từ hạ). Thế nên kẻ xu nịnh chính là tiểu nhân. Vua Lê Thánh Tông quyết loại bỏ kẻ tiểu nhân trong triều đình cũng chính là quyết không để loại quan nịnh hót tiến thân được tồn tại.
 
                          
                                                                       Vua Lê Thánh Tông. (Ảnh minh họa)
 
Nguyên nhân khiến quốc hồn suy yếu, khí chất lụn bại
Trong bài “Chiêu hồn Quốc văn”, ông Nguyễn Thượng Hiền khi đau đớn kêu gọi hồn thiêng sông núi nước Nam đã cảm thán rằng: Nước dù nhỏ dù to trong Trời Đất, đều có quốc hồn của mình, lẽ nào riêng nước Việt lại không có? Thật ra, đều vì những cái sau đây đã làm lụi bại khí chất người Việt mà thôi:
“Lợi thì ham muốn, danh thì đua nhau;
Cho xiểm nịnh là tài giỏi, thấy trung nghĩa thì quay đầu,
Không đau xót khi nước nhà tiêu diệt,
Chỉ vui sướng khi thân mình sang giàu”.
Trong đó, những kẻ tự cho xiểm nịnh để tiến thân là tài giỏi cũng là một trong những nguyên nhân khiến quốc hồn Đại Việt yếu mỏng dần. Đáng nhẽ người ra làm quan là để giúp dân giúp nước, đằng này lại ham lợi, ham danh, dùng xiểm nịnh thay cho tài trí, thì làm sao lo được cho nỗi lo của trăm họ?
 
Tứ thư bình giải, chương XV viết: “Kẻ nịnh hót chuyên dùng lời ngon ngọt ru ngủ, tâng bốc người trên để thủ lợi, dẫn người trên vào nẻo quấy đường tà; vì thế kẻ nịnh hót rất nguy hiểm cho tiền đồ đất nước”. Hơn nữa, lời nói của kẻ gian nịnh sẽ che lấp lời nói của người ngay thẳng, tài đức, thế thì người trên như đã bị chặt đứt cả hai cánh tay rồi, sao còn trợ thủ mà giúp làm việc công cho tốt.
 
Xưa Khổng Tử cho rằng “chính giả chính dã”, nghĩa là việc làm chính trị là làm cho ngay thẳng, vua quan liêm chính, công bằng để giáo hóa dân chúng sống cho ngay chính, chứ chính trị chẳng phải là duy trì quyền lực, kiếm danh kiếm lợi. Thế nên, cấp nào thì cũng phải duy trì chính tâm, chính hành, làm gì có chuyện cấp dưới phải luồn lọt, nịnh hót, bợ đỡ cấp trên để được tín nhiệm!
 
                       
                                            Nếu ai cũng biết tu thân như người xưa thì có lẽ sẽ không có sự nịnh hót,
                                                 bợ đỡ như ông Nguyễn Thượng Hiền than thở. (Ảnh: wikipedia.org)
 
Kẻ bất tài nịnh hót bởi vẫn còn người muốn nghe lời xu nịnh
Nhưng nói đi cũng phải nói lại, có tồn tại kẻ nịnh thần, thì cũng là bởi có người muốn nghe và dễ dàng bị xáo trộn nhân tâm bởi những lời tâng bốc. Kẻ dưới nịnh người trên, nhưng nếu người trên không nghe thì há còn kẻ uốn ba tấc lưỡi cầu vinh?
Làm lãnh đạo, thì chắc chắn xung quanh sẽ có biết bao điều cám dỗ. Để giữ cho được những đức tính của một lãnh đạo tốt như nhu thuận, trung chính, thì chắc chắn không thể dễ dàng xao động vì những lời xiểm nịnh.
Khổng Tử nói: “Chỉ người có đức nhân mới biết ưa người, ghét người”; “Ghét cái thứ giống mà chẳng phải thật. Ghét cỏ dữu, sợ rằng nó lộn với lúa miêu. Ghét nịnh hót, sợ rằng nó làm rối điều nghĩa. Ghét khéo miệng, sợ rằng nó làm rối niềm tin…” Trong đó, cái sự ưa ghét của người xưa không phải chỉ ở cảm xúc, cảm tính. Biết ưa ghét ở đây chính là phân biệt được người tài đức với kẻ vô hạnh, thất đức.
 
Thấy người tài đức thì gần gũi, sử dụng. Thấy kẻ vô hạnh, thất đức thì xa lánh không dùng. Làm người lãnh đạo giỏi, phải biết gần gũi trọng dụng người hiền, loại bỏ, không dùng những kẻ gian nịnh. Và muốn làm được như vậy thì lại phải là người có nhân đức.
Đức Nhân ấy chính là luôn biết tu thân, sống theo đạo lý, biết đặt lợi ích của người khác, của tập thể lên trên lợi ích bản thân. Người có đức Nhân vì vậy sẽ bỏ qua cái sung sướng, thỏa mãn của cá nhân mà nhìn ra được cái gì tốt cho việc chung. Thế thì đôi lời tâng bốc nào có thể che mờ được lý trí của người có nhân đức?
 
                       
                                                                                      Hình minh họa
Tạm kết
Quay trở lại với Đề án Văn hoá công vụ mới được phê duyệt kia, nhiều người lo rằng nội dung vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Ví như thế nào là nịnh nọt, lấy lòng sếp, là động cơ không trong sáng?… Một khi đã không thể định nghĩa, định lượng, định tính, không dễ dàng phân định để có chế tài xử phạt, thì có lẽ chỉ nên là lời răn, lời hứa, lời tuyên thệ gì đó khi nhậm chức của các cán bộ.
 
Thật sự muốn trừ dứt thói nịnh hót, thì chỉ có thể không cho những kẻ tiểu nhân đạt được mục đích thông qua việc xiểm nịnh nữa mà thôi. Thế thì cách duy nhất là người trên phải công chính, phân biệt được đúng sai, có thái độ chuẩn mực đối với hiền tài và kẻ bất tài gian nịnh. Khi bổ nhiệm cũng phải căn cứ trên thực lực, đạo đức; người nào làm lợi được cho tập thể thì tập thể sẽ nghe theo.
 
Khi vua Ai Công hỏi rằng: “Làm sao để dân tuân theo?” Khổng Tử đáp rằng: “Cất nhắc người ngay thẳng, tách rời kẻ gian tà thì dân tuân theo. Cất nhắc kẻ gian tà, tách rời người ngay thẳng thì dân không tuân theo”.
Ông cũng nói: “Người quân tử trở lại với lời dạy của Thánh hiền mà thôi. Lời dạy của Thánh hiền được thực hành chính đáng, thì dân thường sẽ hưng khởi. Dân thường hưng khởi, không còn những điều gian tà, giả dối nữa”.
Thế nên, người lãnh đạo biết dùng đúng người, nghe đúng lời, thì tất sẽ có được sự đồng lòng của tập thể, lại chặn đứng được thói xu nịnh mà chẳng cần ban ra nhiều quy định, răn đe.
                                                                                                                                                           Thuần Dương

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Không tin bạn cũng nên xem: Ba bí       . Chuyện về ông nội “Tể tướng Lưu         . Đọc “Thằng ăn hại” trong tuyển 

 quyết đã được kiểm chứng  để kiếm       gù” và 23 điều thiện nên thực hành           tập  “Những thằng già nhớ mẹ” 

 nhiều tiền hơn và làm việc ít hơn.                      để phúc báo vô lượng                                để nhớ mẹ nhiều hơn

     NO PHOTO                         NO PHOTO                        

 Tương tự như cách để giảm cân (ăn ít hơn hoặc tập thể           Từ đời Tấn (265 – 420) xuất hiện một cuốn sách kinh               Hồi nhỏ tôi không thích ăn xôi. Đơn giản vì mẹ tôi 
dục nhiều hơn), để tăng lợi nhuận, bạn phải tăng doanh             điển của Đạo gia tên là “Thái Thượng Cảm Ứng Thiên”,           bán xôi, mỗi khi bán ế, bà thường “mời” tôi ăn. Con 
thu hoặc cắt giảm chi phí. Và một trong những cách hiệu           chỉ dẫn cho vô số người trở nên phú quý. Những người           nít ăn  hoài  một thứ ngán. Đôi khi tôi làm eo không
quả để tăng doanh thu là tăng năng suất bằng cách sử .....         tốt đặc biệt có thể chiểu theo đó mà thăng hoa tầng thứ...         ăn, bà chẳng nói gì.
  
          làm nên đại nghiệp                                      gọi là “kẻ ngốc”?                  nhân thành công như thế trên đất Nhật.
     NO PHOTO                      NO PHOTO                       NO PHOTO
 Nếu một người chấp nhận đánh đổi, trả giá....người đó có      Có một câu nói như thế này: Cuộc sống của người giàu,        Mang trong mình niềm đam mê nghiên cứu vì con người, 
tố chất của người kinh doanh. Không sợ mất tiền, tư duy        người nghèo chẳng thể nào hiểu được. Có 2 thái cực của       đem lại sự sống cho những sinh linh bé nhỏ, chàng trai 
"mất thì làm lại", đó là tố chất của người TỰ TIN vào năng     người giàu mà người nghèo không thể hiểu được: một là        du học sinh người Việt năm nào giờ đây đã trở thành nhà 
lực bản thân. Người này sẽ làm nên đại nghiệp.                     sự ham mê những thứ xa xỉ đến tột cùng của họ, hai là ...        phát minh đồng thời là một doanh nhân thành công trên ...
 

 Có thể bạn đã bỏ lỡ

 

. Hỡi các vị nguyên thủ quốc gia, các vị “không đủ trưởng thành                     . Chuyện về vị thủ tướng “chẳng bao giờ có một nụ cười đầy đủ”  

                                                                 để nói những điều như vậy.”                                                                     dưới góc nhìn của chính con trai ông.

.Không có bóng dáng của đại gia đứng sau mình,“đã nữ” Ngô              . Bạn có biết, giá trị của bạn là bao nhiêu  và ai sẽ là người định giá đó?

                                           Thanh  Vân đã thành công như thế nào?                    .Câu hỏi của cả triệu người:  Vì sao hành thiện nhưng không được ....? 

. Không tôn trọng “Quân – Sư – Phụ” như ông cha xưa,  thiếu “lương            . “Có chuyện gì không con?”… Và bạn hỡi,  “Hãy trân quý thời gian khi

                                                          sư”, Việt Nam làm sao “hưng  quốc”?                                                                          người thân vẫn còn ở bên mình”.

.Kinh doanh buôn bán tăng gấp 2, mua sắm tăng gấp 4:  Một giải               . Làm người thật khó, làm người quân tử còn khó hơn.  Với 8 kiểu 

                                 pháp sử dụng đồng tiền không thể tuyệt vời hơn.                                                                        người dưới đây, bạn nên chú ý

. Lũ cuốn, lở núi, đường hư…chúng ta đổ lỗi cho trời. Vậy các ‘sếp’ xưa            . Người tử tế Park Hang-seo cùng lời nhắn nhủ cho tất cả: Tiềm

                                                                    ứng xử thế nào trước thiên tai?                                                                      năng của đất nước này là vô hạn

.Chữ “uri” của người Hàn, chữ “nghĩa” của người Việt ta:  Sao phải     . Chuyện về người trinh nữ 2018 năm trước với sự ra đời  của Chúa 

                                    nhờ   đến ông Park Hang- seo, chúng ta mới nhớ?                                                      Jesus và truyền thống tặng quà Giáng Sinh

. Tìm thấy mảnh đất “long hổ cùng chầu” táng tổ tiên.  Dòng họ                      . Có một người đàn ông thuộc về một…thế giới khác ở Quảng

                                                                                  Vũ nổi danh đất Việt                                                                                               Nam như thế (P.3)

. Một bí mật về sức mạnh lớn hơn tất cả  trong lá thư của Albert              . Mặt trái của khoa học và thói tự phụ của con người:  Để chúng ta 

                                                                Einstein gửi con gái, bạn có biết?                                                            đừng mãi bảo rằng “phản khoa học”.

. Để con cháu trở nên thông thái hơn và thành công hơn,  người      . Tò mò một chút: Gia đình các đời Tổng thống Mỹ  được & không được

                                                        Do Thái đã dạy con như thế nào?                                                                                         làm gì trong Nhà Trắng?

. Để “mọi vật xung quanh không rơi vào bóng tối”,  hãy nghe tỷ phú         . Trở lại vụ án Lệ Chi viên và nỗi oan thấu trời Nguyễn Trãi : Ai thật sự là 

                                                      Lý Gia Thành chia sẻ 4 điều vứt bỏ                                                                                  hung thủ giết vua Lê Thái Tông ?

. Để trở nên quyến rũ hơn trong mắt đàn ông, các mỹ nhân                     . Chuyện về người phụ nữ duy nhất trong lịch sử  chỉ muốn trở thành bậc 

                                                                Trung Hoa xưa đã làm gì?                                                                                  “mẫu nghi thiên hạ”, sinh ra vua

  . Ngẫm hành trình sinh mệnh của cá hồi,  nghĩ về cuộc đời                         .Chỉ dành cho những gia đình giàu có:  Bí quyết gì để một gia tộc

                                                                                 của…tôi và bạn                                                                                                     hưng thịnh suốt 800 năm?

. “Từ bây giờ đừng kêu cha ra mở cửa cho con nữa”:  3 câu chuyện...          . Giải mã về sự thông minh & tài kinh doanh của người Do Thái

.Bạn muốn sử dụng phong thủy để cải biến vận mệnh?  Liệu bạn đã       . Dẫu được biết đến là bài thơ thần của Lý Thường Kiệt,  nhưng tác giả 

                                                           vận  dụng phong thủy đúng cách?                                                     “Nam quốc sơn hà” vẫn còn là một dấu hỏi…

.“Nhân sinh có mệnh, phú quý do Trời”.  Vậy ai cai quản phúc phận...  . Nơi an táng Đại tướng Võ Nguyên Giáp  là huyệt Đại Cát, “tụ khí tàng phong” 

  . Hai vùng đất phát đế vương  nổi tiếng nước Nam                          . Tài năng số mệnh may rủi.... Điều gì giúp bạn thành công?

 . Sơ hãi - Bạn đồng hành của thất bại                                              . Đường đời không có kẻ thù –Một bài học đáng giá ngàn vàng từ cuộc đời Tư Mã Ý  

. 5 bài học kinh doanh sâu sắc  từ…Tam Quốc Diễn Nghĩa                     . Thường xuyên nuốt nước bọt,  Hoàng đế Càn Long trường thọ hơn ...

. Ngôi mộ trời cho kết phát  cho họ Trịnh 8 đời làm chúa                                 . Một câu nói của người Hàn Quốc và cái thiếu của tất cả chúng ta

. Thiên hạ, còn chỗ nào cho bạn                                                       . Giai thoại về ngôi huyệt mộ  phát tích nhà Trần 

 . Nghĩ lớn để thành công lớn - Được không?                              . Người giàu & người nghèo - Họ khác gì nhau?