HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

 
Từ đề án Văn hóa công vụ vừa được Thủ tướng phê duyệt,
bàn về thói xu nịnh chốn quan trường
 
          (8.1.2019) Đề án Văn hoá công vụ được Thủ tướng Chính phủ ký duyệt mới đây có một nội dung đang thu hút sự quan tâm của dư luận: “Công chức không được nịnh bợ lấy lòng sếp vì động cơ không trong sáng”.
 
Chuyện từ ngữ, khái niệm, quy định hay khuyên răn là một câu chuyện dài; ở đây người viết chỉ muốn bàn một chút về cái thói nịnh bợ làm rối điều nghĩa, thói ưa lời ngọt che mờ lý trí mà thôi.
Vấn đề thời sự mang theo tiết tấu của thời đại, nhưng vẫn có thể dùng tới bài học từ quá khứ. Muốn trừ bỏ tật xấu đó đi thì cũng nên tìm hiểu lại lịch sử, xem người xưa đã răn dạy như thế nào. Đó vừa là trí, vừa là khiêm cung.
 
Thềm bậc dẫn đến họa loạn
Xưa kia, vua Lê Thánh Tông từng làm bài thơ răn dạy thái tử Lê Tranh, trong đó có câu rằng: “Xiểm nịnh làm cho dạ đổi thay”. Một khi dạ đã dễ đổi thay thì khó mà giữ tâm cho chính, phân biệt được thật giả, tốt xấu.
Vua Lê Thánh Tông cũng từng có dụ rằng: “Người quân tử là cội gốc để tiến lên trị bình, kẻ tiểu nhân là thềm bậc dẫn đến họa loạn. Ta và các ngươi đã thề với trời đất dùng người quân tử, bỏ kẻ tiểu nhân, ngày đêm chăm chăm không lơi. Các ngươi chớ có quên đấy!”
 
Khổng Tử từng nói: “Quân tử thượng giao bất xiểm, hạ giao bất độc”, nghĩa là: Quân tử giao thiệp với người trên thì không nịnh, giao thiệp với người dưới thì không quấy nhiễu, khinh nhờn (Kinh Dịch: Hệ từ hạ). Thế nên kẻ xu nịnh chính là tiểu nhân. Vua Lê Thánh Tông quyết loại bỏ kẻ tiểu nhân trong triều đình cũng chính là quyết không để loại quan nịnh hót tiến thân được tồn tại.
 
                          
                                                                       Vua Lê Thánh Tông. (Ảnh minh họa)
 
Nguyên nhân khiến quốc hồn suy yếu, khí chất lụn bại
Trong bài “Chiêu hồn Quốc văn”, ông Nguyễn Thượng Hiền khi đau đớn kêu gọi hồn thiêng sông núi nước Nam đã cảm thán rằng: Nước dù nhỏ dù to trong Trời Đất, đều có quốc hồn của mình, lẽ nào riêng nước Việt lại không có? Thật ra, đều vì những cái sau đây đã làm lụi bại khí chất người Việt mà thôi:
“Lợi thì ham muốn, danh thì đua nhau;
Cho xiểm nịnh là tài giỏi, thấy trung nghĩa thì quay đầu,
Không đau xót khi nước nhà tiêu diệt,
Chỉ vui sướng khi thân mình sang giàu”.
Trong đó, những kẻ tự cho xiểm nịnh để tiến thân là tài giỏi cũng là một trong những nguyên nhân khiến quốc hồn Đại Việt yếu mỏng dần. Đáng nhẽ người ra làm quan là để giúp dân giúp nước, đằng này lại ham lợi, ham danh, dùng xiểm nịnh thay cho tài trí, thì làm sao lo được cho nỗi lo của trăm họ?
 
Tứ thư bình giải, chương XV viết: “Kẻ nịnh hót chuyên dùng lời ngon ngọt ru ngủ, tâng bốc người trên để thủ lợi, dẫn người trên vào nẻo quấy đường tà; vì thế kẻ nịnh hót rất nguy hiểm cho tiền đồ đất nước”. Hơn nữa, lời nói của kẻ gian nịnh sẽ che lấp lời nói của người ngay thẳng, tài đức, thế thì người trên như đã bị chặt đứt cả hai cánh tay rồi, sao còn trợ thủ mà giúp làm việc công cho tốt.
 
Xưa Khổng Tử cho rằng “chính giả chính dã”, nghĩa là việc làm chính trị là làm cho ngay thẳng, vua quan liêm chính, công bằng để giáo hóa dân chúng sống cho ngay chính, chứ chính trị chẳng phải là duy trì quyền lực, kiếm danh kiếm lợi. Thế nên, cấp nào thì cũng phải duy trì chính tâm, chính hành, làm gì có chuyện cấp dưới phải luồn lọt, nịnh hót, bợ đỡ cấp trên để được tín nhiệm!
 
                       
                                            Nếu ai cũng biết tu thân như người xưa thì có lẽ sẽ không có sự nịnh hót,
                                                 bợ đỡ như ông Nguyễn Thượng Hiền than thở. (Ảnh: wikipedia.org)
 
Kẻ bất tài nịnh hót bởi vẫn còn người muốn nghe lời xu nịnh
Nhưng nói đi cũng phải nói lại, có tồn tại kẻ nịnh thần, thì cũng là bởi có người muốn nghe và dễ dàng bị xáo trộn nhân tâm bởi những lời tâng bốc. Kẻ dưới nịnh người trên, nhưng nếu người trên không nghe thì há còn kẻ uốn ba tấc lưỡi cầu vinh?
Làm lãnh đạo, thì chắc chắn xung quanh sẽ có biết bao điều cám dỗ. Để giữ cho được những đức tính của một lãnh đạo tốt như nhu thuận, trung chính, thì chắc chắn không thể dễ dàng xao động vì những lời xiểm nịnh.
Khổng Tử nói: “Chỉ người có đức nhân mới biết ưa người, ghét người”; “Ghét cái thứ giống mà chẳng phải thật. Ghét cỏ dữu, sợ rằng nó lộn với lúa miêu. Ghét nịnh hót, sợ rằng nó làm rối điều nghĩa. Ghét khéo miệng, sợ rằng nó làm rối niềm tin…” Trong đó, cái sự ưa ghét của người xưa không phải chỉ ở cảm xúc, cảm tính. Biết ưa ghét ở đây chính là phân biệt được người tài đức với kẻ vô hạnh, thất đức.
 
Thấy người tài đức thì gần gũi, sử dụng. Thấy kẻ vô hạnh, thất đức thì xa lánh không dùng. Làm người lãnh đạo giỏi, phải biết gần gũi trọng dụng người hiền, loại bỏ, không dùng những kẻ gian nịnh. Và muốn làm được như vậy thì lại phải là người có nhân đức.
Đức Nhân ấy chính là luôn biết tu thân, sống theo đạo lý, biết đặt lợi ích của người khác, của tập thể lên trên lợi ích bản thân. Người có đức Nhân vì vậy sẽ bỏ qua cái sung sướng, thỏa mãn của cá nhân mà nhìn ra được cái gì tốt cho việc chung. Thế thì đôi lời tâng bốc nào có thể che mờ được lý trí của người có nhân đức?
 
                       
                                                                                      Hình minh họa
Tạm kết
Quay trở lại với Đề án Văn hoá công vụ mới được phê duyệt kia, nhiều người lo rằng nội dung vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Ví như thế nào là nịnh nọt, lấy lòng sếp, là động cơ không trong sáng?… Một khi đã không thể định nghĩa, định lượng, định tính, không dễ dàng phân định để có chế tài xử phạt, thì có lẽ chỉ nên là lời răn, lời hứa, lời tuyên thệ gì đó khi nhậm chức của các cán bộ.
 
Thật sự muốn trừ dứt thói nịnh hót, thì chỉ có thể không cho những kẻ tiểu nhân đạt được mục đích thông qua việc xiểm nịnh nữa mà thôi. Thế thì cách duy nhất là người trên phải công chính, phân biệt được đúng sai, có thái độ chuẩn mực đối với hiền tài và kẻ bất tài gian nịnh. Khi bổ nhiệm cũng phải căn cứ trên thực lực, đạo đức; người nào làm lợi được cho tập thể thì tập thể sẽ nghe theo.
 
Khi vua Ai Công hỏi rằng: “Làm sao để dân tuân theo?” Khổng Tử đáp rằng: “Cất nhắc người ngay thẳng, tách rời kẻ gian tà thì dân tuân theo. Cất nhắc kẻ gian tà, tách rời người ngay thẳng thì dân không tuân theo”.
Ông cũng nói: “Người quân tử trở lại với lời dạy của Thánh hiền mà thôi. Lời dạy của Thánh hiền được thực hành chính đáng, thì dân thường sẽ hưng khởi. Dân thường hưng khởi, không còn những điều gian tà, giả dối nữa”.
Thế nên, người lãnh đạo biết dùng đúng người, nghe đúng lời, thì tất sẽ có được sự đồng lòng của tập thể, lại chặn đứng được thói xu nịnh mà chẳng cần ban ra nhiều quy định, răn đe.
                                                                                                                                                           Thuần Dương

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni  giảng        . “Tiên tích đức, hậu tầm long”-  Điều       . Lý Tiểu Long - tài năng cái thế, cái 

       giải thế nào về cách tiêu                           làm nên nhà phong thủy Tả                          chết của tuổi thanh xuân:

                 tai, giải hạn?                                            Ao lừng danh đất                                          Vì đâu nên nỗi? (P2)

      NO PHOTO                       NO PHOTO                        NO PHOTO

 

Ngày Xuân, không ít đền chùa tấp nập người đến làm lễ cúng      Từ một cậu bé nghèo khó trở thành nhà phong thủy kiệt       Việc Lý Tiểu Long đột ngột ra đi năm 32 tuổi đã đem đến

sao, giải hạn, cầu tài, với ước mong tiêu tai trừ hoạ, năm mới        xuất  lừng danh đất Việt. Câu chuyện truyền kỳ về cuộc        sự  tiếc nuối vô hạn cho người hâm mộ. Nhưng nhìn từ

thuận buồm xuôi gió. Có một số lễ cúng không hề rẻ, mà hiệu       đời cụ Tả Ao cũng để lại cho người thời nay không ít suy       khía cạnh   võ công truyền thống, Lý Tiểu Long là người 

quả thực sự thì vẫn còn là một ẩn đố.                                             ngẫm, thật   đúng với câu nói: “tiên tích đức, hậu tầm long”.    luyện võ thực thụ,đáng lẽ anh đã có thể để lại sự nghiệp huy …

 

. Với "thông điệp ngoại giao tinh tế”, Việt        . “Người bình thường”  với…    . Nếu không dám ‘bước về phía trước’, 

      Nam chắc chắn  tổ chức Hội nghị                  đôi chân trần trên tuyết                 với những điều này, bạn sẽ mãi

           Thượng đỉnh Mỹ - Triều?                                                                                              ngậm ngùi tiếc nuối

          NO PHOTO                         NO PHOTO                        NO PHOTO

 

Nếu Việt Nam trở thành nơi tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh           Một bà cụ nặng nhọc lê bước trên phố. Bà cụ đi chân đất trên    Cuộc sống vốn ngắn ngủi trong khi tuổi trẻ là hữu hạn.

Mỹ - Triều lần thứ hai thì đây tiếp tục là một thông điệp                 tuyết. Một đôi nam nữ trẻ, tay xách lỉnh kỉnh những  túi to,        Những lựa chọn của bạn ngày hôm nay sẽ quyết định việc

ngoại giao đầy tinh tế của ông Trump.                                            vừa nói chuyện vừa cười đến nỗi không để ý thấy bà cụ.          bạn sẽ thành công hay cảm thấy hối tiếc sau 10 năm nữa.

 

 Có thể bạn đã bỏ lỡ

 

. Lũ cuốn, lở núi, đường hư…chúng ta đổ lỗi cho trời. Vậy các ‘sếp’ xưa            . Người tử tế Park Hang-seo cùng lời nhắn nhủ cho tất cả: Tiềm

                                                                    ứng xử thế nào trước thiên tai?                                                                      năng của đất nước này là vô hạn

.Chữ “uri” của người Hàn, chữ “nghĩa” của người Việt ta:  Sao phải     . Chuyện về người trinh nữ 2018 năm trước với sự ra đời  của Chúa 

                                    nhờ   đến ông Park Hang- seo, chúng ta mới nhớ?                                                      Jesus và truyền thống tặng quà Giáng Sinh

. Tìm thấy mảnh đất “long hổ cùng chầu” táng tổ tiên.  Dòng họ                      . Có một người đàn ông thuộc về một…thế giới khác ở Quảng

                                                                                  Vũ nổi danh đất Việt                                                                                               Nam như thế (P.3)

. Một bí mật về sức mạnh lớn hơn tất cả  trong lá thư của Albert              . Mặt trái của khoa học và thói tự phụ của con người:  Để chúng ta 

                                                                Einstein gửi con gái, bạn có biết?                                                            đừng mãi bảo rằng “phản khoa học”.

. Chuyện “đại ca hè phố” Tấn Beo  và tình người của chàng nghệ sĩ      . Đường đời không có kẻ thù –Một bài học đáng giá ngàn vàng từ cuộc đời Tư Mã Ý 

. Để con cháu trở nên thông thái hơn và thành công hơn,  người      . Tò mò một chút: Gia đình các đời Tổng thống Mỹ  được & không được

                                                        Do Thái đã dạy con như thế nào?                                                                                         làm gì trong Nhà Trắng?

. Để “mọi vật xung quanh không rơi vào bóng tối”,  hãy nghe tỷ phú         . Trở lại vụ án Lệ Chi viên và nỗi oan thấu trời Nguyễn Trãi : Ai thật sự là 

                                                      Lý Gia Thành chia sẻ 4 điều vứt bỏ                                                                                  hung thủ giết vua Lê Thái Tông ?

. Để trở nên quyến rũ hơn trong mắt đàn ông, các mỹ nhân                     . Chuyện về người phụ nữ duy nhất trong lịch sử  chỉ muốn trở thành bậc 

                                                                Trung Hoa xưa đã làm gì?                                                                                  “mẫu nghi thiên hạ”, sinh ra vua

  . Ngẫm hành trình sinh mệnh của cá hồi,  nghĩ về cuộc đời                         .Chỉ dành cho những gia đình giàu có:  Bí quyết gì để một gia tộc

                                                                                 của…tôi và bạn                                                                                                     hưng thịnh suốt 800 năm?

 .Lời khuyên của một triệu phú  về cái giá của… sự giàu có                                  . Thường xuyên nuốt nước bọt,  Hoàng đế Càn Long trường thọ hơn ...

. “Từ bây giờ đừng kêu cha ra mở cửa cho con nữa”:  3 câu chuyện             . Nỗi lo không của riêng ai: Một thế hệ không đọc sách  là một thế hệ 

                                                                        khiến ta thiện lương hơn                                                                                                             không có hy vọng

.Bạn muốn sử dụng phong thủy để cải biến vận mệnh?  Liệu bạn đã       . Dẫu được biết đến là bài thơ thần của Lý Thường Kiệt,  nhưng tác giả 

                                                           vận  dụng phong thủy đúng cách?                                                     “Nam quốc sơn hà” vẫn còn là một dấu hỏi…

.“Nhân sinh có mệnh, phú quý do Trời”.  Vậy ai cai quản phúc phận...  . Nơi an táng Đại tướng Võ Nguyên Giáp  là huyệt Đại Cát, “tụ khí tàng phong” 

. “Điều độ chỉ dành cho những ai hèn nhát”  – Lời nhắn nhủ                       . Giải mã về sự thông minh & tài kinh doanh của người Do Thái 

                                            của một triệu phú ở thung lũng Silicon        . Sơ hãi - Bạn đồng hành của thất bại

  . Hai vùng đất phát đế vương  nổi tiếng nước Nam                          . Tài năng số mệnh may rủi.... Điều gì giúp bạn thành công?

. Tại sao nhiều người phải vất vả làm việc kiếm tiền, trong                 .“Mối quan hệ gia đình độc hại” –  Một lý giải vì sao chúng ta mãi 

                 khi với một số khác thì việc làm giàu hết sức dễ dàng?                                                                                                        không trưởng thành 

. 5 bài học kinh doanh sâu sắc  từ…Tam Quốc Diễn Nghĩa                     .Trên đời này, vì sao có những người thường  xuyên gặp vận rủi?      

.Cá chép vì sao ngàn năm  vẫn không thể ‘hoá Rồng’?                                 .Ngôi mộ hàng xóm của Tổng thống Mỹ  và câu chuyện thức tỉnh thế giới

. Ngôi mộ trời cho kết phát  cho họ Trịnh 8 đời làm chúa                                 . Một câu nói của người Hàn Quốc và cái thiếu của tất cả chúng ta

. Thiên hạ, còn chỗ nào cho bạn                                                       . Giai thoại về ngôi huyệt mộ  phát tích nhà Trần 

 . Nghĩ lớn để thành công lớn - Được không?                              . Người giàu & người nghèo - Họ khác gì nhau?