HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

 
“Thu thuế cũng như vặt lông vịt”
và những “nỗi niềm” cùng…Bộ tài chính
 
       Mấy ngày qua, dư luận nước ta lại ồn ào vì đề xuất đánh thuế mới của Bộ Tài Chính. Đề xuất này, cộng với tuyên bố gần đây là “tăng thuế môi trường vào giá xăng được đa phần người dân đồng ý”, khiến câu nói đầy tranh cãi của một vị tiến sĩ kinh tế về chuyện thu thuế người dân giống như “vặt lông vịt” có giá trị hình tượng vừa sâu sắc vừa cay đắng.
 
                    
                         Người làm hương (nhang) thủ công tại làng nghề Cao Thôn, Hưng Yên, Việt Nam, 2012
        Số là trong một cuộc thảo luận về thuế và nền kinh tế năm 2017, trong khi bày bỏ sự ủng hộ đối với cơ cấu thuế của Việt Nam, TS Vũ Đình Ánh nói: “Thu thuế cũng như vặt lông vịt, vặt làm sao cho sạch nhưng đừng quá vội để con vịt nó kêu toáng lên”.
        Câu nói này khi đó của ông Ánh đã nhận được vô số gạch đá của cư dân mạng, những người cảm thấy mình có đủ lý do và tư cách để thấy bị xúc phạm vì bị so sánh với một con vịt ngu ngốc, bất lực trước hành động bị vặt lông. Nhưng ta không nên trách tiến sĩ Ánh, vì đây không phải là câu nói do ông nghĩ ra, mà là một đúc kết của từ hàng trăm năm trước của một vị quan dưới thời vua Pháp.
        Ông Jean-Baptiste Colbert, Bộ trưởng Tài chính Pháp (1665-1683) dưới triều Vua Louis XIV đã nói:
          “Nghệ thuật đánh thuế cũng như nhổ lông ngỗng, nhổ được càng nhiều lông mà ngỗng càng ít kêu càng tốt”.
         Rõ ràng là cái gì đó sai sai và tủi nhục khi một câu nói của một vị quan từ cách đây gần 400 năm, dưới thời đại mà vua quan sở hữu quyền lực tuyệt đối đối với thứ dân – lại vận vào không thể chính xác hơn đối với chúng ta, những người đang sống dưới một nhà nước “của dân, do dân, vì dân”. Vua Louis XIV của Pháp, giống như Tần Thủy Hoàng ở Trung Quốc, là một vị vua chuyên quyền khét tiếng, người xây dựng một đế chế hùng mạnh ở nước Pháp. Ông ta đã xây lên cung điện Versailles to đẹp nhất thế giới bằng cánh dẫm đạp lên sinh mạng và công sức của hàng vạn nông phu. Nhưng trong khi xã hội nước Pháp đã phát triển bỏ xa tư duy “Quân xử thần tử” này lắm lắm rồi, thì tại sao chúng ta vẫn đang loay hoay trong cái chuồng vịt?
 
Chúng ta là … vịt?
         Câu nói của một vị tiến sĩ kinh tế, dù chỉ là nhắc lại theo phiên bản thuần Việt của vị quan thời phong kiến Pháp và đã làm kích động đến lòng tự trọng của không ít người, lại tiết lộ nhiều điều về tư duy méo mó của người Việt chúng ta.
 
                    
                                                                                         Thợ xây
          Chúng ta có phải là vịt hay không? Vì nếu chấp nhận làm phận con vịt thì chuyện phải chịu vặt lông, bị lấy trứng, thậm chí là cắt tiết là chuyện đương nhiên, dù có kêu toáng lên cũng có ích gì?
           Người vặt lông vịt cũng không thèm để ý đến “đời sống” của con vịt, lông vịt vặt rồi cũng chẳng phải để lót ổ giúp vịt thêm ấm áp, hay làm mái nhà che năng mưa cho chúng. Nó được dùng chỉ để phục vụ cho kẻ vặt lông. Sự kiềm chế duy nhất khiến kẻ vặt lông không vặt trụi lông con vịt ngay lập tức là vấn đề hiệu quả và năng suất: vặt đến mức nào để vừa được nhiều lông nhất, vừa để cho con vịt còn sống được để nó tiếp tục cho lông trong thời gian dài.
         Một điều mà chúng ta khó nhận ra (hay cố tình không chịu nhận ra?) là đa phần chúng ta đã quen chấp nhận từ lâu rồi, và nguy hiểm hơn là không hề băn khoăn về điều đó. Xã hội Việt Nam đi lên từ phong kiến, qua một giai đoạn bao cấp dài đằng đẵng, đau thương đã phát triển thành một bộ gen sợ hãi, an phận và không dám đặt câu hỏi về sự chính đáng của quyền lực. Nền giáo dục của chúng ta, kể cả nhiều lần đổi mới, cũng chỉ giống như “nhồi vịt”, nhồi nhét kiến thức mà không khuyến kích tự chủ, tư duy phản biện và xét lại. Chúng ta cứ thế mặc nhiên chấp nhận lối tư duy phó mặc tất cả cho chính quyền.Miệng nhà quan có gang có thép”, ta vừa kép nép sợ hãi người có chức quyền, vừa ngưỡng mộ và mong ước được bước vào giai cấp đặc ân đó. Câu nói “quan chức nhà nước là công bộc của nhân dân” chỉ là câu lý thuyết suông cửa miệng. Trên thực tế, hầu như ai cũng ngấm ngầm hiểu rằng “một người làm quan thì cả họ được nhờ”, và đã có những vụ phanh phui chạy chức “bạc tỷ” để được đứng vào hàng ngũ “công bộc của nhân dân”, dù chỉ là phần nổi của tảng băng khổng lồ.
        Những cá nhân nhỏ bé dám không xuôi theo tư duy “đàn vịt” (hay có người gọi là đàn cừu) này bị coi là những kẻ ngược dòng. Đa phần họ bị dìm chết bởi chính đàn cừu mà họ đang cố gắng tìm cách dẫn thoát khỏi con đường đi tới lò mổ. Những cá nhân cô đơn này, trong xã hội nào, họ cũng là động lực của tiến bộ và là ngọn hải đăng của lịch sử. Cô-péc-ních bị phê phán vì tìm ra thuyết nhật tâm, Galileo bị giáo hội ép buộc phải từ bỏ phát hiện trái đất hình cầu và quay quanh mặt trời
Quyền lực tồn tại để làm gì?
         Đây là câu hỏi ít được được đặt ra, nhưng phải được đặt ra nếu chúng ta muốn thoát kiếp vịt. Từ lâu chúng ta chấp nhận sự tồn tại của một chính phủ với quyền lực dường như tuyệt đối không thể xâm phạm, không thể thách thức.
Xét về bản chất, chính phủ, cảnh sát, quân đội tồn tại là để phục vụ lợi ích của người dân, để tạo ra một môi trường an toàn và công bằng cần có để người dân yên tâm lao động sản xuất. Đổi lại người dân nộp thuế để nuôi bộ máy chính phủ hoạt động. Hiểu biết căn bản này giải thích cụm từ “nhà nước của dân, do dân, vì dân” xuất hiện trong Hiến Pháp. Đồng thời, nó cũng tôn người dân lên vị thế mới: là ông chủ của quyền lực chứ không phải là kẻ chịu sự khống chế của quyền lực.
         Nhưng bản chất của kẻ cầm quyền và những người bị quyền lực kiểm soát lại luôn luôn đối nghịch. Nhà sử học Anh John Dalberg-Acton (Lord Acton) nhận định: “Quyền lực làm con người tha hóa, quyền lực tuyệt đối dẫn đến tha hóa tuyệt đối”; do đó, cần có công cụ để người dân kiểm soát và kiềm chế quyền lực tránh nó bị tha hóa quá mức. Tổng thống Mỹ Donald Trump được coi là người đàn ông quyền lực nhất thế giới, nhưng quyết định của ông ta có thể dễ dàng bị một thẩm phán liên bang chặn lại và thực sự ông đã nhiều lần bị “quay như dế” và chỉ có thể tiếp tục nghị trình chính trị của mình sau khi chiến thắng những trận chiến pháp lý khốc liệt tại tòa án tối cao.
Thu thuế như thế nào là hợp lý?
          Quay lại bài toán thu thuế, Benjamin Franklin, một khai quốc công thần của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ đã từng nói: “Trong thế giới này không điều gì là chắc chắn, ngoài cái chết và việc bị đánh thuế”. Rõ ràng là trong xã hội hiện nay, gần như bạn chắc chắn phải nộp thuế nếu bạn tồn tại. Tại Việt Nam, mua hàng hóa trong siêu thị, bạn nộp ít nhất 10% thuế VAT, đổ một lít xăng, bạn nộp ít nhất 8.000 tiền thuế phí. Nếu việc nộp thuế là điều chắc chắn như cái chết vậy, thì câu hỏi không phải là có thu thuế hay không, mà là thu như thế nào là hợp lý.
         Theo World Bank, tỷ lệ thu thuế trên GDP của nước ta đã ở hàng cao nhất thế giới, chiếm khoảng 20% GDP, cao hơn ba nước giàu hơn ta nhiều lần trong khu vực là Thái Lan (16,1%), Indonesia (13,5%) và Malaysia (14,3%). Trong khu vực, tỷ lệ thu ngân sách trên GDP của ta chỉ thua Trung Quốc và Nhật Bản. Nhưng nếu xét cả những nước phát triển phương Tây thì tỷ lệ của ta vẫn thấp hơn so với Mỹ, và Châu Âu. Liệu rằng việc thua kém này đã làm “phiền lòng” các vị hoạch định chính sách? Và cái cớ “thông lệ quốc tế” về thuế nhà đất được ra như lời giải thích hợp lý cho giải pháp thu thuế để bổ sung cho khoản ngân sách quốc gia đang ngày càng eo hẹp?
         Tuy nhiên, các chuyên gia của Bộ Tài chính đã đưa ra một lý giải không hoàn thiện của giải pháp thu thuế. Vì người dân là chủ của nhà nước, người dân phải có quyền được biết tiền thuế mình nộp có đúng là đang được dùng để phục vụ lợi ích của họ hay không. Đây là quyền lợi hết sức chính đáng và được hiện thực hóa rõ ràng trong đời sống chính trị lẫn xã hội bình thường của phương Tây. Chẳng hạn tại Mỹ, chính phủ của ông Trump là người soạn ra ngân sách chi tiêu hằng năm, trong đó từng khoản chi được liệt kê rõ ràng. Quốc hội là cơ quan bỏ phiếu thông qua gói ngân sách này và thường là họ sẽ yêu cầu chỉnh sửa nhiều mục để phù hợp với mục tiêu của cả 2 đảng. Các khoản chi cũng liên tục được báo cáo cho người dân và ai cũng có quyền bày tỏ ý kiến của mình. Các nghị sĩ Quốc hội sẽ phải lắng nghe các ý kiến đó, điều chỉnh cho hợp lý bởi vì người dân có thể dễ dàng thay thế các vị trí nghị sĩ này trong các cuộc bầu cử 2 năm một lần. Trong khi đó, ngân sách của chúng ta càng ngày càng rỗng ruột vì phải bỏ ra trả nợ cho những Vinashin, Vinalines, xây những con đường đắt nhất hành tinh (vì lại quả), xây tượng đài nghìn tỷ và những dự án chỉ “đào lên bán mà cũng lỗ” (như Bô-xít Tây Nguyên). Phải chăng đã đến lúc người dân cởi bỏ lốt…vịt, sử dụng quyền lợi chính đáng với tư cách là ông chủ chính đáng của bộ máy công quyền? Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã khẳng định: “Nếu Nhà nước chứng minh được việc tăng thuế là để phục vụ lại cho người dân và đảm bảo tính minh bạch trong chi ngân sách thì tăng bao nhiêu người dân cũng sẵn sàng đóng thuế”.
 
                   
                                                                             Công nhân bốc vác
           Xét riêng về thuế nhà đất, nhiều người Việt tại Mỹ cũng bày tỏ rằng người dân Việt Nam quá sung sướng vì có thể sở hữu nhiều nhà đất mà mỗi năm chỉ đóng phí vài trăm ngàn đồng, trong khi họ phải nộp một khoản thuế hằng năm với mỗi căn nhà họ sở hữu. Nhưng ở Mỹ một người bỏ tiền ra mua nhà đất, là anh ta có quyền sở hữu hoàn toàn đối với khu đất và căn nhà đó. Quyền tư hữu ở Mỹ được bảo vệ bằng cả hiến pháp, pháp luật và thậm chí là họng súng.
         Người La Mã có câu nói nổi tiếng “2 thứ của một người đàn ông đừng bao giờ động vào là người phụ nữ và tiền của anh ta”. Người Mỹ cũng coi quyền tư hữu là thiêng liêng tới mức dành hẳn một Tu chánh án trong Hiến Pháp chỉ để đảm bảo được sở hữu súng ống-công cụ để chống lại nhà nước một khi chính phủ có biểu hiện xâm phạm quyền tư hữu của người dân. Trái lại chúng ta chỉ có quyền “sử dụng”, đất đai bị quy về một khái niệm mơ hồ là “sở hữu toàn dân”, tức là theo lý thuyết, có thể bị lấy mất bất cứ lúc nào. Chỉ lợi dụng một vế của thông lệ “quốc tế” về thuế nhà đất, mà không áp dụng nốt vế bên kia là “quyền tư hữu đất đai” rõ ràng là không được hợp lý cho lắm.
         Nhà lập quốc Hoa Kỳ Benjamin Franklin cũng từng nói: Những ai từ bỏ tự do để đổi lấy chút ít an toàn tạm thời thì không xứng đáng có được cả tự do lẫn an toàn”. Tự do để quyết định số phận của mình không bao giờ là miễn phí. Số phận của những con vịt là không bao giờ phải lo về thức ăn và chỗ trú ẩn an toàn nhưng chúng không quyết định được khi nào bị nhổ lông và lông của chúng dùng vào mục đích gì. Chọn tự do hay an toàn, bạn hãy tự quyết định?
                                                                                                                                                              Trọng Đạt

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. “Sao em lại lừa anh chứ?”  - 6 câu          . Số phận một đời người và nguyên    . Chuyện vua Nghêu bái sư tìm đạo, 

chuyện nhân sinh bạn đừng bỏ lỡ.                   tắc Festinger: Biết được rồi              trị quốc ra sao mà hậu thế không

                                                                                       để hành xử tốt hơn                                    ngớt lời ca tụng?

                                 

Cuộc sống muôn màu muôn vẻ, có đủ hạng người phức tạp.       Hãy nhớ rằng phản ứng của bạn rất quan trọng. Chuyện         Khi vua Nghiêu mới lên ngôi, thiên hạ đói khổ, nhiều người 

Nhưng quy luật cuộc sống lại rất giản đơn, nắm rõ chúng thì       bất ngờ xảy ra chỉ chiếm 10%, nhưng quyết định phản ứng     không có ăn phải đi ăn trộm, người không có quần áo phải

có thể ung dung tự tại. Mời bạn đọc 6 mẩu chuyện ngắn               của bạn chiếm tới những 90%, và 90% đó có thể quyết .          sống trong hang, thiên tai hạn hán, mất mùa. Nhưng sau 

chứa đựng trí tuệ nhân sinh dưới đây nhé.                                     định kết quả của bạn                                                                        một thời gian, thiên hạ thái bình, ngoài đường không nhặt ...

 

. Warren Buffet và 7 điều  ông muốn  . “Đừng chạy theo đồng tiền, hãy theo  . Lưu Bá Ôn và những điều có thể bạ

bạn ghi nhớ về kỹ năng lãnh đạo              đuổi cơ hội”:  Bài học từ ông hoàng       chưa biết  về một bậc kỳ nhân

                                                                                  quảng cáo John Hegarty.                                  trong thiên hạ

                                   NO PHOTO                       NO PHOTO

Là một trong những người giàu nhất thế giới, nhà đầu tư huyền    Với kinh nghiệm làm việc hơn 50 năm trong ngành quảng       Trong suốt mấy ngàn năm lịch sử, các bậc thánh hiền nhiều 

thoại Warren Buffet được cả thế giới ngưỡng mộ. Sau hàng        cáo, John Hegarty nói rằng, bài học đầu tiên của ông trên          vô kể, người tài giỏi có khả năng đặc biệt lại càng nhiều 

hập kỷ trên thương trường, ông đã chia sẻ những vấn đề về        đườnglập nghiệp chính là: Đừng chạy theo đồng tiền mà         không kể xiết. Nhắc đến những người này, không thể không

kỹ năng lãnh đạo cho hậu thế                                                             hãy theo đuổi cơ hội.                                                                            thể kể đến “thần cơ diệu toán” Lưu Bá Ôn.

 

 Có thể bạn đã bỏ lỡ

 

. “Từ bây giờ đừng kêu cha ra mở cửa cho con nữa”:  3 câu chuyện         . Nỗi lo không của riêng ai: Một thế hệ không đọc sách  là một thế hệ 

                                                                         khiến ta thiện lương hơn                                                                                              không có hy vọng

. “Hãy bình tĩnh mà…hoang mang”:  Những chia sẻ với người trẻ         .Bạn muốn sử dụng phong thủy để cải biến vận mệnh?  Liệu bạn đã 

                                                                            của những người còn trẻ                                                                     vận  dụng phong thủy đúng cách?

.“Nhân sinh có mệnh, phú quý do Trời”.  Vậy ai cai quản phúc phận,     . Kiếp nhân sinh những điều mong bạn hiểu,  để khỏi hối hận về sau.      

                                                                         may mắn của bạn?            .Chuyện cậu chàng ghét học, chán thầy và vụ cá cược học trò Việt ít ai dám…

.“Mối quan hệ gia đình độc hại” –  Một lý giải vì sao chúng ta mãi      . Ông chủ Nhật và người ăn mày  và câu trả lời vì sao hàng Nhật 

                                                                       không trưởng thành                                                                                      chinh phục cả thế giới

. Ai cũng có một khát khao, sao không nuôi lớn cái khát khao ấy,            . “Khi tin là có thể, thì bạn đã đạt được một nửa thành công”. Nếu 

                                       lại đi bán tuổi thanh xuân với giá rẻ rề?                                                                              chưa tin, xin hãy đọc tiếp…

. “Điều độ chỉ dành cho những ai hèn nhát”  – Lời nhắn nhủ                     .Chuyện vị tiến sĩ cao ngạo và chú gấu chó: Ai cũng nên đọc

                                      của một triệu phú ở thung lũng Silicon                                                                                                   một lần ... hối tiếc.

.Lời khuyên của một triệu phú  về cái giá của… sự giàu có                     . Tôi nằm mơ  thấy mình phỏng vấn Thượng Đế…” 

. Vì sao không ai dám động đến mộ của thầy phong thuỷ từng              . Tài năng số mệnh may rủi.... Điều gì giúp bạn thành công?

                                                      xem tướng cho Võ Tắc Thiên?          . Hai vùng đất phát đế vương  nổi tiếng nước Nam

. Giới thiệu cô vợ trẻ đẹp của mình là mẹ,  chàng trai bán mỹ           . Chuyện ba chàng trai và vườn táo lạ:   Giàu nghèo nằm ở tầm nhìn            

                                                    phẩm đã ung dung thu lợi                 . “Tiền vốn dĩ nằm trong tay những người có tiền”.  Sao không lấy tiền từ túi họ?

. Tại sao nhiều người phải vất vả làm việc kiếm tiền, trong                . Sơ hãi - Bạn đồng hành của thất bại

                 khi với một số khác thì việc làm giàu hết sức dễ dàng?      . Làm thế nào để trở thành người thông minh  và thật sự thành công?

. 5 bài học kinh doanh sâu sắc  từ…Tam Quốc Diễn Nghĩa           . Nếu đã không thể cải biến thế giới,  chi bằng học cách thay đổi chính mình

.Cá chép vì sao ngàn năm  vẫn không thể ‘hoá Rồng’?                             .Ngôi mộ hàng xóm của Tổng thống Mỹ  và câu chuyện thức tỉnh thế giới

. Bài học quản trị từ thành công  của HLV Park Hang Seo             . 5 chiến thuật kinh điển trong binh pháp  giúp cuộc đời bạn 

                                                                                          với U23 Việt Nam                                                                                                         thay đổi chỉ sau 1 đêm

.Ông Park đã vận dụng binh pháp Tôn Tử và  Quỷ Cốc Tử                    .“Giá trị đích thực của U23VN là xóa nhòa sự tự ti của cả ĐNÁ".  

                           như thế nào để dẫn U23 Việt Nam tới kỳ tích?                                                                                    Phải rồi, và không chỉ là bóng đá

 .7 bài học đáng tiền từ người đàn ông giàu nhất trong lịch sử                  . Một câu nói của người Hàn Quốc và cái thiếu của tất cả chúng ta

. Gửi các bạn muốn làm GĐ tuổi 22:  Để trở thành doanh                      . Nơi an táng Đại tướng Võ Nguyên Giáp  là huyệt Đại Cát,   

                                                              nhân, cần làm việc 14h/ngày…                                                                                      “tụ khí tàng phong”  

. Ngôi mộ trời cho kết phát  cho họ Trịnh 8 đời làm chúa                              . Chuyện Nhà sư và Chúa trời: Ai cũng cần đọc để biết  nắm bắt cơ hội 

  . 10 quy tắc của Trời không thể phá vỡ,  nhiều người sau                   .Trên đời này, vì sao có những người thường     

                                                           khi biết thì hối hận đã muộn                                                                                                      xuyên gặp vận rủi? 

.8 mẩu chuyện nhỏ ... những bài học lớn đáng suy ngẫm                            . Giai thoại về ngôi huyệt mộ  phát tích nhà Trần 

. Thiên hạ, còn chỗ nào cho bạn                                                      . Chuyện nhện, muỗi & sư tử: Cái giá phải trả của những "ông vua

  . Giải mã về sự thông minh & tài kinh doanh của người Do Thái         . Chuyện kể rằng, có một người đàn ông, một con chó ngao Tây Tạng và ...

  . Nghĩ lớn để thành công lớn - Được không?                               . Người giàu & người nghèo - Họ khác gì nhau?