HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

“Nước chảy đá mòn” – Lời vợ dạy đã giúp tạo ra một trong 3 vị
Trạng nguyên già nhất trong lịch sử khoa bảng Việt.
 
         (7.11.2018) Hiện nay bên hồ Tây vẫn còn đó một ngôi mộ đã 600 năm tuổi, ít ai để ý rằng đó là nơi an nghỉ của Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu với bài Văn sách nổi tiếng hiến kế làm cho binh mạnh và biện pháp khiến cho dân giàu.
 
                        
                                                             Mộ của Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu bên hồ Tây. 
Sự nghiệp của ông cũng gắn liền với hình ảnh người vợ tần tảo lam lũ, không quản mưa gió với mong muốn được nhìn thấy chồng mình đỗ đạt.
 
Tuổi thơ đầy gian khó
Vũ Tuấn Chiêu người làng Xuân Lôi, xã Cổ Ra (nay thuộc xã Nam Hùng, huyện Nam Trực, Nam Định), đỗ Trạng Nguyên vào năm 1475, khi đó ông đã ngoài 50 tuổi và là một trong 3 vị Trạng Nguyên già nhất.
Con đường khoa bảng của Vũ Tuân Chiêu rất gian nan. Năm ông 6 tuổi thì cha ông lâm bệnh rồi mất, họ hàng thân thích không nhiều, gia cảnh lâm vào cảnh túng thiếu, mẹ ông phải bán hết nhà cửa, chỉ còn giữ lại mảnh đất hương hỏa.
 
Cuối cùng hoàn cảnh khó khăn khiến bà phải để lại mảnh đất hương hỏa, nhờ hàng xóm cũng là bạn của chồng là ông Trần Công trông coi giúp. Thế rồi hai mẹ con về quê ngoại ở làng Nhật Thiên, xã Nhật Chiêu, huyện Quảng Đức, ngoại thành Thăng Long, sống nương nhờ sự đùm bọc của nhà ngoại.
Cuộc sống cứ thế trôi qua suốt 10 năm trong khó khăn. Lúc Vũ Tuấn Chiêu 16 tuổi thì cũng là lúc mẹ ông qua đời. Ông quyết định trở lại làng Xuân Lôi, làm ăn sinh sống tại đây.
 
Người vợ tần tảo, không quản lam lũ tiếp sức cho chồng
Lúc này ông Trần Công đã già, vợ cũng đã mất. Thấy Vũ Tuấn Chiêu đã lớn, mặt mũi tuấn tú, dáng người khỏe mạnh, nên quyết định gả con gái của mình là Trần Thị Chìa cho.
Trần Thị Chìa là cô gái nêt na, thùy mị, không quản vất vả, chăm việc ruộng đồng, dệt vải kéo tơ; vừa phụng dưỡng cha già, lại vừa nuôi chồng ăn học.
Năm 1459, ông Trần Công mất, Trần Thị Chìa dồn sức chăm lo cho chồng ngày đêm đèn sách, mong có ngày ông vinh quy bái tổ.
Tuy Vũ Tuấn Chiêu mặt này khôi ngô nhưng học hành lại tối dạ. Mười mấy năm đèn sách, ngày ngày đều đến thầy, nhưng không mấy tiến bộ. Mặc dù vậy, ông vẫn kiên trì cố gắng, dù tuổi đã ngoài tứ tuần nhưng vẫn đến lớp học cùng đám hậu sinh tóc còn để chỏm.
 
Biết chồng học kém nhưng bà Chìa vẫn kiên trì khuyên nhủ chồng chịu khó học hành. Hàng tháng đều đặn bà gánh gạo từ nhà đến Hạ Vũ (nay là thôn Vũ Lao, xã Nam Tân, huyện Nam Ninh, tỉnh Nam Định), lại đưa thêm tiền chu cấp để ông yên tâm ăn học.
 
“Nước chảy đá mòn” lời vợ dạy khiến Vũ Tuấn Chiêu bừng tỉnh
Có lần bà Chìa gánh gạo đến, thầy giáo gặp mặt rồi nói muốn trả chồng về vì học kém quá, cứ như thế thì ở nhà cày ruộng còn hơn. Thầy giáo nói: “Trò Chiêu tuổi đã nhiều, học không tấn tới, nay ta cho về giúp con việc nhà, việc đồng ruộng cho bớt bề vất vả”.
Bà Chìa xin hết lời, nhưng thầy giáo vẫn không thay đổi ý định, bà đành chào thầy rồi cùng chồng thu xếp quần áo sách vở trở về nhà. Đến đầu làng, hai vợ chồng dừng chân nghỉ bên chiếc cầu đá bắc qua nhánh sông nhỏ. Vũ Tuấn Chiêu nhìn thấy mấy cây cột đá chân cầu bị mòn vẹt mới ngạc nhiên hỏi vợ, bà Chìa đáp rằng:
 
                           
 
“Nước chảy lâu ngày đã làm mòn những cột đá của cây cầu! Chàng thấy đấy, cột đá là vật cứng rắn, dòng nước thì mềm nhưng qua năm tháng cứ chảy mãi lâu ngày khiến cho đá cũng phải mòn, cho nên làm việc gì nếu có chí, sự kiên trì, nhẫn nại tất sẽ thành”.
Lời người vợ hiền khiến Vũ Tuấn Chiêu bừng tỉnh, ông bảo vợ về nhà, còn mình mang quần áo sách vở trở lại để tiếp tục học, gặp thầy ông thưa rằng:
“Nước chảy đá mòn, thưa thầy việc học cũng như vậy, nếu có chí học thì thế nào cũng sẽ khá lên. Nay con trở lại trường quyết tâm dùi mài kinh sử, mong một ngày chiếm tên trên bảng vàng, trước là khỏi phụ công ơn dạy dỗ của thầy, sau là đền đáp tấm lòng của vợ và cũng là để thỏa cái chí của con”.
 
Dù lời nói rất có khẩu khí, nhưng thầy giáo không còn tin tưởng vào người học trò đã rất lớn tuổi này rồi, nên tìm cớ để đuổi học trò này về. Thầy nghĩ ra một vế đối là “Lác đác mưa sa làng Hạ Vũ”, sau một lúc suy nghĩ Tuấn Chiêu đối rằng: “Ầm ì sấm động đất Xuân Lôi”.
Vế đối làm thầy đồ hài lòng, từ đó ông được ở lại tiếp tục dùi mài kinh sử, sức học cũng tiến dần lên. Trong 5 năm tiếp theo, bà Chìa tóc đã hoa râm, già theo năm tháng, bà vẫn vừa lo việc ruộng vườn, chăm sóc con cái, lại đều đặn gồng gánh đem gạo, mang dầu thắp đèn và tiền bạc từ nhà đến nơi trọ học của chồng cho đến khi lâm bệnh mất. Năm đó Vũ Tuấn Chiêu đã gần 50 tuổi.
 
Bài văn sách nổi tiếng giúp đỗ Trạng Nguyên
Sau khi vợ mất ít lâu, Vũ Tuấn Chiêu cùng con một lần nữa trở lại quê ngoại của mình ở làng Nhật Thiên, xã Nhật Chiêu, vì nơi đây gần kinh thành, tiện cho việc học hành và thi cử.
Khoa thi Ất Mùi (1475) niên hiệu Hồng Đức năm thứ 6 đời Lê Thánh Tông, ông về kinh ứng thí, vượt qua kỳ thi Hội, ông lọt vào kỳ thi Đình. Tại kỳ thi này vua Lê Thánh Tông hỏi về phương kế làm cho binh mạnh và biện pháp khiến cho dân giàu.
Vũ Tuấn Chiêu đã làm bài văn sách của mình với kiến giải sâu sắc, bài văn sách này vẫn được lưu lại trong cuốn gia phả của họ Vũ ở phường Nhật Tân (Quận Tây Hồ, Hà Nội) gồm 23 trang, mỗi trang 8 dòng, mỗi dòng từ 4 đến 31 chữ.
Trong bài văn sách, Vũ Tuấn Chiêu cho rằng việc lớn nhất của người đứng đầu nhà nước là phải lo cho dân giàu nước mạnh. Ông trả lời:
Việc lớn của chính sự là phải làm cho binh mạnh dân giàu. Bởi vì dân là gốc của nước, binh có quan hệ tới sự mạnh yếu của nước. Cho nên bậc thánh phải lo nghĩ điều đó… Than ôi! Binh mạnh thì trong nước yên ổn, bên ngoài thần phục, nước sẽ vững như bàn thạch. Dân giàu thì lễ nghĩa được thi hành, giáo hóa cũng theo đó trở nên tốt đẹp. Thần kính nghĩ: Phế bỏ một việc, chấn hưng một việc cần phải hợp lòng dân. Nếu phế bỏ một việc nào đó mà nước nhà không có lợi, khôi phục một việc nào đó dân nghi ngờ không yên, há không lo lắng sao.
 
Về kế sách làm cho binh mạnh, ông trả lời: “Kế sách làm cho binh mạnh là việc làm. Kinh Dịch nói: “Bậc quân tử diệt trừ mọi rợ, việc khí giới không thể không lo”. Sử nhà Hán có chép: “Binh sĩ không tinh thì đem tướng cho kẻ thù, nhà vua không chọn tướng giỏi thì ném quân cho kẻ địch”. Ông mạnh dạn xin nhà vua dùng nhà Nho để cai quản việc quân. Ông viết: “Thần cúi xin bệ hạ hãy dùng nhà Nho để cai quản việc quân thì quân sẽ mạnh”. Ông quan niệm nhà Nho ở đây rất rộng. Không phải chỉ những người học rộng văn hay mà cả những người biết quên mình vì nước, yêu dân như con:
Thần cho rằng nhà Nho không phải chỉ học rộng văn hay, thông kinh bác sử mà thôi. Những người đối với thân huân có lòng dũng khí, cố gắng quên mình, dẫu không học rộng cũng vẫn là nhà Nho chân chính. Không chỉ đòi hỏi, yêu dân như con dẫu không giỏi văn cũng là nhà Nho nhân nghĩa. Trong bọn võ thần có kẻ giữ mình trong sạch, chăm chỉ luyện tập, dù không xuất thân từ kinh sử cũgn là nhà Nho vậy. Biết mình biết người, gặp sự quyết đoán, tuy không phải kẻ học hành vẫn là bậc trí nho. Việc lựa chọn bảo cử nên công minh. Mọi việc nên ủy thác cho bậc quân tử có học thức. Lại ban lệnh mở mang việc học tập, nghiêm việc truất giáng. Công dẫu nhỏ cũng nên ban khen, kẻ phạm tội dù có công cũng không tha thứ. Như vậy chọn đúng tướng soái, quân lữ có lệnh, sĩ tốt được thư nhàn, la gì việc binh không mạnh.
 
Về biện pháp lo cho dân giàu ông viết:
Ôi! Binh mạnh là để giữ nước, phương kế làm cho dân giàu cũng là việc cần nêu. Hán sử chép: “Việc tích lũy là mạng sống của đất nước.” Kinh Thi có câu: “Hãy tiết kiệm, hãy làm nhà kho, hãy tích lương thực”, nếu làm được như thế, nước không thể không giàu”. Sự giàu có là để nuôi dân, kho đụn của nhà nước chứa đầy, việc hiến cống của nơi phên dậu được chất đống. Ngày lại ngày như thế thì nước sẽ giàu có. Thần cúi xin bệ hạ dùng Nho để chăn dân, nhưng phải dùng kẻ Nho có phẩm chất, có tác dụng. Giảm bỏ kẻ ăn không bớt chi tiêu phung phí, thực hành chế độ tiết kiệm để của cải sinh sôi, muôn họ giàu có . Vậy lo gì nước không giàu.
Vậy muốn cho dân giầu nước mạnh, người đứng đầu nhà nước phải không quên cảnh giác. Ông viết:
 
Tuy nhiên thuyền bị lật không phải do đường rộng mà lo lúc cập bến, xe đổ không phải nơi độc đạo mà thường ở chỗ đường bằng. Loạn nảy sinh không phải ở lúc đang lo dẹp loạn mà ở yên bình. Các bậc đế vương quân thần phải cùng nhau cảnh giới khi lời rèm còn chưa nảy sinh. Thần mong muốn bệ hạ chăm lo sửa sang giềng mối tôn sùng nho thuật, xét soi mọi việc. Như vậy mầm mống gây loạn tất bị ngăn chặn, người dám nói thẳng hướng theo. Dùng hiền tài chớ có hai lòng, vứt bỏ bọn sàm nịnh, không đắn đo, như thế thì bệ hạ sẽ có bề tôi giỏi, có tướng hiền tài, chính sự phấn phát, muôn dân được chăm lo, bốn phương yên ổn, vậy còn lo gì nền trị bình không được thực thi, lo gì mầm loạn không được dẹp bỏ…
Bài Văn sách của Vũ Tuấn Chiêu là một trong 3 bài xuất sắc nhất kỳ thi lần này, hai bài văn sách khác đó là của Cao Quýnh (người đỗ đầu thi Hội) và Ông Nghĩa Đạt, điều này khiến nhà Vua khó để chấm xem ai sẽ đỗ Trạng Nguyên.
Để thử tài 3 người, nhà Vua bèn ra câu đố:
Thượng bất thượng
Hạ bất hạ 
Chỉ nghi tại hạ
Bất khả tại thượng
Nghĩa là:
Thượng chẳng ở trên
Hạ không ở dưới
Chỉ nghi ở dưới
Bất khả ở trên
Rồi Vua đố rằng đó là chữ gì? Trong khi Cao Quýnh và Ông Nghĩa Đạt đang suy nghĩ thì Vũ Tuấn Chiêu đã đoán ra đó là chữ nhất (一). Vua Lê Thánh Tông liền chấm Vũ Tuấn Chiêu đỗ đầu tức Trạng Nguyên, thứ nhì là Ông Nghĩa Đạt đậu Bảng Nhãn, danh hiệu Thám hoa thuộc về Cao Quýnh.
Khi đậu Trạng nguyên, Vũ Tuấn Chiêu đã ngoài 50 tuổi và là một trong 3 vị Trạng Nguyên già nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam.
Vũ Tuấn Chiêu làm quan trải nhiều chức vụ, sau này giữ tới chức Tả thị lang bộ Lại, tước Đặc tiến Kim tử vinh lộc đại phu. Sự nghiệp của ông có công lao to lớn của người vợ hiền tần tảo, tiếc rằng bà lại không thể chứng kiến ngày vinh quy bái tổ của chồng mình.
 
                         
                                                         Họ Vũ kỷ niệm ngày mất Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu.
Sau khi ông mất Triều đình phong là “Tuấn lương Quang ý tôn thần”, sau gia tặng thêm làm “Dực bảo Trung hưng, Linh phù tôn thần”.
 
                         
                                                                    Đền thờ Trạng nguyên Vũ Tuấn Chiêu. 
Hiện nay nhà thờ chính của Vũ Tuấn Chiêu ở xã Nam Hùng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định vẫn còn đó tấm bia đá ghi lại 17 đôi câu đối ca ngợi sự thành đạt và công lao của ông đối Giang Sơn Xã Tắc. Trong đó có câu:
Hồng Đức văn chương khôi nhất giáp
Xuân Lôi trở đậu lịch thiên thu.
Nghĩa là:
Đời Hồng Đức văn chương nêu nhất giáp
Đất Xuân Lôi thờ cúng nghìn thu.
                                                                                                                                                Trần Hưng - ảnh internet

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Cụ bà có người chồng “đẹp trai hết mức     . Không thèm giống bất kỳ hệ thống         . Suýt nữa, chỉ suýt nữa thôi,  

    có thể” và ước mơ  mua 5 giây trên            khuôn mẫu nào, nền giáo dục Phần              một thiên tài bóng đá đã 

     truyền hình để nói 3 từ đặc biệt                     Lan vẫn… đứng đầu thế giới?                    không thể nào xuất hiện

        NO PHOTO                        NO PHOTO                      NO PHOTO

 Một cụ bà 94 tuổi tại Mỹ mơ ước truyền đi thông điệp 3 từ           Hoa Kỳ không được xếp hàng đầu khi nói đến chất lượng            Ở cái tuổi 34, tiền bạc, danh vọng và sự thừa nhận, tất cả

mà bà tâm đắc nhất trên sóng TV. Khi câu chuyện của bà            hệ thống giáo dục. Vinh dự đó lại thuộc về Phần Lan, một            những thứ ấy Ronaldo đã đủ đầy. Nhưng ít ai biết được

được gửi đến đài truyền hình, nó xúc động đến nỗi, họ                quốc gia Bắc Âu không theo bất kỳ hệ thống khuôn mẫu                rằng,chân sút số 1 Bồ Đào Nha – Cristiano Ronaldo

quyết định thực hiện miễn phí giấc mơ này.                                    nào trong các trường học.                                                                     suýt nữa .đã không có mặt trên đời này

 

. Những nhân tố cốt lõi nào thay đổi vận      . Dân quân biển của Trung Quốc ở     . Cảnh tỉnh cho tất cả: “Lưỡi là gốc 

mệnh đời người?  Đây là điều mà dường       Biển Đông:  Chiêu trò “lập lờ đánh        rễ của lợi hại,  miệng là cửa ngõ

       như ai ai cũng đang tìm kiếm.                         lận con đen” của Bắc Kinh                             của phúc hoạ”.

           NO PHOTO                        NO PHOTO                          

Trong thời đại mà đạo đức xã hội sa sút, dục vọng con         Đã từng không ít lần tàu cá dân quân Trung Quốc thị uy gây       Nói – là một loại năng lực; im lặng, lại là một loại trí tuệ.

người quá lớn, vậy đâu là nhân tố cốt lõi thay đổi vận             rối ở Biển Đông, nhưng chưa bao giờ rầm rộ như gần đây.          Chúng ta mất vài năm để học nói, nhưng lại mất mấy chục

mệnh đời người? Đây là điều mà dường như ai ai                  Tuần qua rộ tin họ đã bao vây đảo Thị Tứ, đuổi ngư dân                năm để học cách im lặng. Bởi vậy, khi mở miệng cần

cũng đang tìm kiếm.                                                               Philippines ra  khỏi ngư trường vốn quen thuộc với người Phi.          phải nhớ “lưỡi là gốc rễ của lợi hại

 

* Có thể bạn đã bỏ lỡ

 

.Khách hàng và nhân viên cũng là…thượng đế:  Bài học hay ở                  . Chuyện vị trạng nguyên xứ Nghệ chỉ thích…làm dân,  nhưng vẫn 

                                                chuỗi nhà hàng làm “đảo điên” thế giới                                                       sẵn sàng giúp Vua khi vận nước lâm nguy

.Mãi tới năm 1789, nhân loại mới có bản hiến pháp đầu tiên.                   . “Anh ngày sau phú quý không thể nói hết,  chỉ tiếc…”: Chuyện 

                                                Vậy các triều đại xưa làm sao thịnh trị?                                                          những lời tiên tri về Đinh Tiên Hoàng

.“Nàng lọ lem” H’Hen Niê và những điều  giải thích vì sao thế                                  Biết để đừng bỏ lỡ: Ba tố chất của một người  có khả năng

                                                                   giới này yêu nàng đến vậy.                                                                                               làm được việc lớn

 . Hà Nội – Còn lại gì  những chữ Hàng…ăn uống xưa, nay?​                  . Trời sinh ta ra ắt có chỗ dùng”,  kẻ tầm thường ắt có phúc phận riêng  

. Thế nào là một con người không còn hy vọng? Hay câu hỏi:                      .Tuyên bố chấn động của thần đồng 12 tuổi người Mỹ:  Chúa thực 

                                                          Giáo dục rốt cuộc là vì điều gì?                                                                        sự hiện hữu, Stephen Hawking đã sai“ 

.Chỉ mong ai đó nói với tôi rằng :  ‘Nước Việt đẹp nhất là con                    .Giọt nước giữa sa mạc và người đàn bà trên chiếc xe   Rolls Royce: 

                                                                         người Việt’,được không ?                                              2 câu chuyện, một bài học cuộc đời đáng giá

.“Nếu tôi sống thêm hai nghìn năm nữa  thì tổ quốc của tôi,...,                      . Cho dù bạn có tài năng cỡ nào đi chăng nữa,  nếu thiếu vắng kỹ ...

. Trần Thủ Độ - Một trời công, tội  và lá số tử vi không phải ai....                   . Có một người đàn ông thuộc về  một…thế giới khác ở Quảng Nam...

. Câu chuyện phong thủy dòng họ Ngô ở Vọng Nguyệt,  một                 . Bạn chăm sóc da & trang điểm thường xuyên, liệu có biết 7 mẹo 

                                                           trong “tứ lệnh tộc” vùng Kinh Bắc                                                                                             hữu ích này không? 

. “Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu”: Chuyện 6 vĩ nhân  biết NHẪN         .Vị thầy phong thủy nào đã trấn yếm  khiến vương triều nhà Hồ 

                                                    làm nên đại nghiệp thời Tam Quốc                                                                                 chỉ tồn tại 7 năm ngắn ngủi?

. Bạn thông minh nhưng vẫn thất bại.  Vậy, thông minh…                           .  Câu chuyện phong thủy dòng họ Ngô ở Vọng Nguyệt, một trong 

                                                                     kiểu gì mới thành công?                                                                             “tứ lệnh tộc” vùng Kinh Bắc(P2)

 . Phong thủy - Đâu phải cần đến những ông thầy                                   . Đừng tin họ

. Vì sao người Do Thái luôn thành công?                                                     . Muốn làm giàu cần biết thêm:  5 điều không phải trường kinh tế nào...

. "Tôi đã cố gắng hết sức rồi nhưng tại sao vẫn không có gì?              .Có một “Tam giác quỷ” như thế  ở vùng núi Tây Bắc nước ta, bạn có biết? 

                                             Tôi phải làm sao?". Phải, làm sao đây?          . Bị thầy đuổi học vì “thiểu năng trí tuệ”, người mẹ đã biến 

.Người Mỹ giàu lên nhờ Giấc mơ Mỹ. Còn VN có thể giàu không....                                                              cậu thành thiên tài vĩ đại nhất thế kỷ 

. Câu chuyện của lão ăn mày dưới đây,  một là ăn mày, hai là…            . Vì sao người Do Thái không tin  "không ai giàu ba họ"? 

. Nhớ anh em Lưu –Quan –Trương, bàn về  5 bài học kinh doanh      

                                                   sâu sắc từ Tam Quốc Diễn Nghĩa              .Nếu một ngày bỗng khó khăn chồng chất,  mong bạn hãy đọc 

 . Thời - Chữ quan trọng nhất trong Kinh Dịch.  Hiểu được sẽ .....                                                                              2 mẫu chuyện này rồi…tùy bạn. 

 . Vì sao chúng ta thất bại                                                                 . Bạn có muốn bán được nhiều hàng hóa hơn không? 

Làm gì & vốn đâu - Hai câu hỏi của mọi đời người?               . Biến tấu để.... khác và ... bạn có thị trường