HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

 
Ngày đưa “Ông Công, Ông Táo về trời”,
vì sao phải thả cá chép?
 
         (26.1.2019) Ngày 23 tháng Chạp ở một số nước châu Á như Việt Nam, Trung Quốc… là ngày lễ cúng Táo Quân hay Ông Công Ông Táo lên trời. Cùng với đó là việc thả cá chép ra sông. Vì sao vậy?
 
Sự tích Ông Công Ông Táo ở các nơi có thể khác nhau đôi chút, cách cúng cũng khác nhau. Tuy nhiên, ở đây chúng tôi chỉ bàn đến việc thả cá chép để làm vật cưỡi cho Táo Quân lên thiên đình. Tại sao lại là cá chép và nên thả cá chép như thế nào? Độc giả có thể xem đây là một gợi ý từ góc nhìn văn hóa.
 
Tại sao lại chọn cá chép?
Trong các loài vật trên cạn và dưới nước thì duy nhất cá chép có thể hóa rồng và bay lên trời được. Các con vật cưỡi khác như trâu, ngựa, voi… không thể bay lên trời. Có những linh vật của các vị Thần, Phật, Bồ Tát cũng có thể thăng thiên như trâu xanh của Đức Lão Tử, voi trắng của Phổ Hiển Bồ Tát, sư tử xanh của Văn Thù Bồ Tát… nhưng đó là cá biệt vì những con vật đó có uyên nguyên tức là có lai lịch sâu xa.
 
Vậy chẳng phải các vị Táo Quân cưỡi chim có thể bay lên trời nhanh hơn ư? Còn tùy vào cách hiểu thế nào là “Trời”. Trời ở đây không phải là khoảng cách tương đối với mặt đất, mà là một không gian khác mà nói chung chỉ có các linh vật như rồng mới có thể bay đến được. Thế nên phải là cá chép.
 
Cá chép hóa rồng như thế nào? Nó liên quan đến sự tích vua Đại Vũ trị thủy. Khi ấy, ngài có xẻ núi Long Môn để dòng Hoàng Hà hùng vĩ chảy xuyên qua đá tạo thành một ngọn thác sầm sập từ trên cao đổ xuống. Khi đối diện với ngọn thác cao vút hiểm trở này, chỉ có con cá chép phi thường mới có thể vượt qua được. Và khi qua được thì với phẩm chất ấy, nó có thể hóa rồng và bay lên trời.
Cho nên, các vị Táo Quân nhất định phải chọn cá chép, không phải là loài vật nào khác.
 
                       
                                                                        Cá Chép vượt Long Môn. (Ảnh minh họa)
 
Cách thả cá chép
Bên cạnh ý nghĩa hiến vật cưỡi cho các Táo Quân, việc thả cá chép ngày 23 tháng Chạp có ý nghĩa phóng sinh, đó là lòng từ bi với chúng sinh của người Việt. Vì muôn vật có đức hiếu sinh, ông Trời cũng có đức hiếu sinh cho nên thả cá để phóng sinh thì chính là trên thuận ý Trời, dưới hợp lòng người. Thế thì, việc thả cá đã là mang ý nghĩa tâm linh quan trọng trong tâm thức bao đời người Việt chúng ta.
 
Đã là một nghi lễ tâm linh thì rõ ràng cách thả cá như thế nào cũng rất quan trọng. Cá cần phải được thả sớm khi còn khỏe. Thái độ khi thả cá cũng cần xét đến, ấy là sự cung kính với Trời Đất, với Thần. Người ta bảo: “Người đang làm, Thần đang nhìn” hay “Trên đầu ba thước có Thần linh”. Khi đã làm thì hãy đặt tâm làm cho trọn vẹn, đấy mới là điều các Thần chứng giám.
 
Vậy thì không thể vứt tòm cá xuống nước cho xong việc, còn thì sống chết mặc bay. Thả cá vậy thì có thể đã tiễn cá về địa phủ, lên trời làm sao được? Cũng không được để cá trong túi ni lông rồi vứt cả túi xuống, cá cũng dễ chết, mà lại phá hoại môi trường. Thả cá đúng cách ấy là phải chọn chỗ nước lặng, nước trong, để cá trong hai lòng bàn tay mà nhẹ nhàng thả xuống nước.
 
Vì thả cá chép mang nhiều ý nghĩa như vậy, nên thả cá sống thì hay hơn là đốt cá giấy. Việc đốt cá giấy suy diễn từ tục đốt vàng mã, vốn là một thay thế cho vật sống trong nghi thức tuẫn táng xa xưa, không phải hình thức nguyên thủy của nghi lễ thả cá chép trong ngày 23 tháng Chạp.
 
Vì chỉ có ba vị Táo Quân (hai ông một bà) nên chỉ cần thả 3 con cá chép khỏe mạnh là đủ. Nếu thả ít hơn thì có lẽ các vị phải cưỡi chung chăng? Cũng không hợp lý.
Đáng lên án nhất là việc đầu này thả cá, đầu kia bắt lại đem bán cho người khác thả và cứ thế. Ấy là làm nên tội, tội với Thần và tội với sinh linh. Cản trở, đánh lừa các Thần là một tội rất lớn sẽ phải chịu hậu quả không nhỏ, mà cá chép bắt lên bắt xuống thì sống sao được? Còn gì ý nghĩa phóng sinh nữa? Bản thân việc biến thủ tục thả cá chép từ một nghi lễ linh thiêng thành một hành vi trục lợi chính là phá hoại văn hóa, truyền thống và lòng tin của con người với nhau, với xã hội.
 
                       
                                    Việc thả cá Chép mang ý nghĩa tâm linh trong tâm thức bao đời người Việt chúng ta.
 
Nên thả cá chép ở một nơi phù hợp nhất: sông
Có bạn đọc sẽ quan tâm rằng nên thả cá đi đâu? Theo thiển ý của chúng tôi thì phải thả ra sông. Ao hồ là miễn cưỡng. Lấy sự tích cá chép hóa rồng mà nói, chỉ có trên dòng chảy cuồn cuộn của dòng sông, nơi có những ghềnh thác hiểm trở thì cá chép mới có cơ hội để hóa rồng. Thả cá chép trong ao tù nước đọng thì cá chỉ quanh quẩn trong đó, hóa rồng sao được và bay đi đâu?
 
Hơn nữa, dòng sông không chỉ là dòng sông, nó còn là dòng chảy của thời gian. Người ta theo dòng sông mà ngược về quá khứ, xuôi đến tương lại, ấy là trong chuyện xưa tích cũ. Dòng sông còn là con đường dẫn đến một thế giới khác cõi trần. Trong văn hóa Tây phương, con người khi chết phải đi qua một dòng sông Styx (hay Argon) để xuống đến âm phủ – đấy là chuyện được ghi lại trong Thần thoại Hy Lạp.
 
Trong tuyệt tác Thần Khúc của đại thi hào Italia thời Trung Cổ là Dante Alighieri, Dante và nhà thơ Virgil phải dừng chân tại bờ sông Acheron, là các con sông mà các linh hồn phải vượt qua trước khi tiến vào địa ngục.
Ở văn hóa Á Đông thì có dòng Vong Xuyên Hà, người ta vượt dòng sông này thì đến thế giới địa phủ. Trong truyện Tây Du Ký, vua Đường Thái Tông Lý Thế Dân phải trở về dương gian qua đường sông Vị Thủy sau khi đi chơi âm giới ba ngày. Thầy trò Đường Tăng cũng phải vượt qua một con sông rồi mới đến đất Phật. Tại bến Lăng Vân có Tiếp Dẫn Phật Tổ đón đưa lên thuyền để vượt sông.
 
Nói chung, dòng chảy của sông chính là con đường để đến một thế giới khác, có thể là thiên đàng hay Địa Phủ hay cõi Cực Lạc… Do vậy, cá chép cần thả ra sông mới có thể đưa Ông Táo lên trời chầu Ngọc Hoàng Thượng Đế.
 
                     
                                              Nơi phù hợp nhất để thả cá chép là dòng sông. (Ảnh: hoinhacsi.vn)
 
Nét văn hóa đẹp cần trân trọng và lưu giữ
Tục lệ thả cá chép ngày 23 tháng Chạp trong lễ cúng Táo Quân là một truyền thống đẹp mang ý nghĩa nhân văn của người Việt. Nhưng có lẽ việc tìm hiểu ý nghĩa của tục lệ này là cần thiết để chúng ta thêm trân trọng những di sản tinh thần của cha ông và lưu lại nét đẹp ấy cho các thế hệ tương lai. Văn hóa dân gian vốn có ít ghi chép, phần lớn căn cứ vào truyền miệng nên chúng tôi không dám khẳng định cách hiểu này là tuyệt đối chính xác. Do vậy, bài viết này chỉ là một sự quan sát cá nhân có tính gợi mở, với kỳ vọng khiến độc giả thêm yêu quý truyền thống văn hóa của dân tộc Việt.
Ta hãy tạm biệt cá chép – loài cá thần, bằng bài thơ của “cá chép vượt đăng” của cụ nghè Nguyễn Khuyến:
“Cá thần vùng vẫy vượt qua đăng,
Được nước, nào ai dám rỉ răng?
Cưỡi gió giương vây lên cửa Vũ,
Xông mây rẽ sóng động vừng trăng,
Giếc, rô ngứa vẩy khôn tìm lối,
Trê, chuối theo đuôi dễ mấy thằng!
Gặp hội hoá rồng nơi chót vót
Đã lên, bay bổng tít bao chừng?”
                                                                                                                                                            Bình Nguyên

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Thường nghĩ khác phần đông còn lại,  . “Anh ngày sau phú quý không thể nói  . Hồ Con Rùa Sài Gòn:  Hơn trăm

     nhưng bạn có biết,  những người          hết,  chỉ tiếc…”: Chuyện những lời              năm vui buồn cùng thế sự

     thành công ấy, họ nghĩ gì không?             tiên tri về Đinh Tiên Hoàng

           NO PHOTO                          NO PHOTO                        NO PHOTO

 Những người cực thành công vẫn luôn nghĩ khác và hành            Vua Đinh Tiên Hoàng, người sáng lập triều đại nhà Đinh        Sài Gòn vốn đã ồn ào bởi là chốn đô hội phồn hoa, lại

động khác so với người bình thường. Tuy mỗi người có cách          ở ngôi 12 năm (từ đầu năm 968 đến cuối năm 979) thì           càng “ồn ào” hơn bởi lòng người, thế sự. Giữa những

nghĩ, cách làm khác nhau nhưng đây chính là những suy               bị sát hại, nguyên nhân cái chết được bàn cãi rất nhiều          ồn ào đó, cùng với Dinh Độc Lập, hồ Con Rùa là một

nghĩ chung - yếu tố định hình cho những việc làm của họ.             trong lịch sử. Đây là một trong những nghi án lớn nhất....          trong những nơi ẩn chứa trong mình những...

 

. Người Do Thái thông minh ai cũng biết,  .Ôm 100 ngàn đô la chờ người đánh     . Lúa tím gạo đen –Sự khởi đầu

  nhưng  cha mẹ họ đã làm gì để thúc             mất để trả lại,  cô gái nghèo đã             của dòng gạo thảo dược độc 

   đẩy sự thông minh vượt trội đó?                               thay đổi cuộc đời                                    đáo ở Vĩnh Long

      NO PHOTO                        NO PHOTO                        NO PHOTO

 Ai cũng biết người Mỹ đoạt giải Nobel nhiều nhất thế giới      “Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất          Từ 1kg lúa giống thảo dược, hộ bà Lê Thị Nga đã nghiên 

nhưng ít ai biết được rằng, dù chỉ chiếm 2% dân số Mỹ           hương thơm. Người trong lòng có một đóa hồng,              cứu, tìm tòi, học hỏi nhân giống và sản xuất gạo thảo 

nhưng lại có đến 27% nhà khoa học của ...nước này               cuộc đời sẽ là một biển hoa”.                                                   dược theo  hướng hữu cơ với số lượng lớn mang lại thu

đoạt giải Nobel là người Do Thái. Dân tộc Do Thái ...                                                                                                                       nhập hàng trăm triệu đồng/ha/năm.

 

* Có thể bạn đã bỏ lỡ 

 

. Mua một được 4, bán một được ….độc quyền:  Tất cả chỉ có thể là E – PAY

. Alexander Đại đế và 3 di nguyện cuối đời:  Hơn 2300 năm                        .Ba thập kỷ bực bội và “chịu đựng đủ rồi”: Con đường  từ Donald 

                                                                              rồi vẫn còn nguyên giá trị.                                         Trump doanh nhân trở thành Trump tổng thống

 .Vì sao người Do Thái không tin  "không ai giàu ba họ"?       .Có một người đàn ông thuộc về một..thế giới khác ở Quảng Nam như thế(P7)  

. Giáng sinh, bàn chuyện niềm tin: Chúng ta được và mất gì  nếu tin          . Trong cõi u minh, có một đôi mắt  đang dõi theo từng ý từng 

                                                               hoặc không tin vào thần thánh?                                                                                              niệm của chúng ta

. Chúng ta đã sai rồi, hỡi người Việt mến yêu. Vẻ đẹp của người Việt         . Về cuộc "trốn chạy" của 152 đồng bào đến Đài Loan : Trăm đường 

                                                                  chúng ta đâu phải là như thế                                                                                    trốn chạy, chung một tủi hờn

. Sự tử tế đang ở đâu giữa nước Việt chúng ta,  qua lời kể của             . Vì sao tháp chuông nhà thờ trong  trường Đại học Luật 

                                                                   một người “ở bển” mới về?                                                                         TP. HCM không bị phá hủy ?

. Câu chuyện về một sĩ tử ăn may nhất lịch sử khoa                                        .Một trưa hè trong showroom xe hơi và bà mẹ xin nước: 

                                                   cử Việt:   Bỏ bài thi trắng vẫn đỗ tiến sĩ                                                                Hai câu chuyện dân sales “phải” đọc

 . Nếu một mai sắp rời khỏi thế gian này,  bạn sẽ hối tiếc điều gì?        .Hãy tìm cách chạm vào…tiền kiếp,  để con sư tử hùng mạnh trong bạn ....

. Thời cổ đại, các mỹ nhân làm đẹp thế nào  khiến vua chúa ngẩn ngơ?   . Đọc lại Binh pháp Tôn Tử  để hiểu thêm 2 chữ “đợi chờ” của bậc thánh nhân.

. Cổ nhân bảo: “Sinh tử hữu mệnh, phú quý tại thiên”  - Những               . "Tôi đã cố gắng hết sức rồi nhưng tại sao vẫn không có gì?

                                                      lời  này có thực sự đúng không?                                                                                                Tôi phải làm sao?"... 

. Nhà kinh tế học người Rumani và câu chuyện  về một con                    . Khi bạn nghèo, hãy tiêu tiền cho người khác,  đừng tính toán nhiều, nhé ..

                                                   người thích trúng số là…trúng                   .Có lẽ bạn nên biết:  8 kiểu phúc tướng của người phụ nữ 

. Kẻ vô thần bệnh hoạn Hitler và lời giải cho câu hỏi:  Vì sao hắn             . Kẻ vô thần bệnh hoạn Hitler và lời giải cho câu hỏi: Vì sao hắn muốn

                                                  muốn xóa sổ “chủng tộc Do Thái”?                                                                                      xóa sổ “chủng tộc Do Thái”? (P2)

 .Câu chuyện truyền kỳ về cuộc đời cụ Tả Ao, nhà phong thủy          . Cuộc đời Vua Mèo và câu chuyện truyền kỳ về khu dinh thự trên 

                                                                      lừng danh đất Việt                                                                                            mảnh đất mu rùa ở Đồng Văn

. Không phải ở sắc đẹp mà là khí chất, hương vị.  Vậy, “hương vị”            .Không thua kém loài người, chim ưng có thể thọ đến 70 tuổi.  

                                                 gì làm nên một “người đẹp”?                                                          Nếu biết thêm vì sao, có lẽ bạn phải lặng im…xấu hổ

 . NGƯỜI GIÀU - HỌ ĐÃ LÀM GÌ?                                                               .Giải oan cho Mạc Đăng Dung:  Một góc nhìn khác về triều đại nhà Mạc.

.Nếu một ngày bỗng khó khăn chồng chất,  mong bạn hãy đọc              . Đừng tin họ         

                                                                       2 mẫu chuyện này rồi…tùy bạn.             .Người Mỹ giàu lên nhờ Giấc mơ Mỹ. Còn VN có thể giàu không....

. Mong muốn cuối đời của Thành Cát Tư Hãn  và cuộc gặp đáng                  . 6 bài học "đắt giá đến ngàn đời" từ Thành Cát Tư  Hãn  cho 

                            giá ngàn vàng với Trường Xuân Chân Nhân                                                                                                 những ai muốn làm sếp  

. Câu chuyện của lão ăn mày dưới đây,  một là ăn mày, hai là…          . Và bạn hỡi, đừng bao giờ  để cuộc đời mình phải nói… “giá như”    

                                                      dân sales, không thể không đọc            .Vì sao người Do Thái luôn thành công? 

  . Phong thủy - Đâu phải cần đến những ông thầy                           . Quý nhân, bạn là ai?  Và trong cuộc đời này, ai là   quý nhân của bạn?   

. Bạn có muốn bán được nhiều hàng hóa hơn không?         . Vì sao chúng ta thất bại?

 . Nỗi sợ thất bại - Một sai  lầm của con người                       .Giai thoại về ngôi mộ nhà họ “Ngô Đình” tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình 

. Bị thầy đuổi học vì “thiểu năng trí tuệ”, người mẹ đã biến          . Một góc nhìn, những câu hỏi, bạn sẽ thấy mình… đổi khác     

                                          cậu thành thiên tài vĩ đại nhất thế kỷ            . Lời khuyên của một người giàu 

Làm gì & vốn đâu - Hai câu hỏi của mọi đời người?           . Biến tấu để.... khác và ... bạn có thị trường