HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

Hà Nội – Còn lại gì
những chữ Hàng…ăn uống xưa, nay?
 
            (3.1.2019) Hà Nội tức Kinh Kỳ – Kẻ Chợ có tuổi cả nghìn năm và nổi tiếng về nhiều thứ, dĩ nhiên có cả chuyện ăn uống nữa. Chả thế mà với gần 80 phố có chữ Hàng (như Hàng Đào, Hàng Ngang…) thì đã có hơn 20 chữ có chữ Hàng ấy liên quan đến vấn đề sinh tử của loài người: Ăn uống.
 
Từ những phố mang tên đồ dùng phục vụ cho ăn uống: Hàng Chĩnh đến Hàng Đũa, Hàng Bát… đều có cả, mà còn phân biệt Bát Sứ và Bát Đàn nữa chứ. Hàng Đũa thì đã lặn vào tịch mịch đổi thay, thành ra phố Ngô Sĩ Liên, tên nhà sử học. Hàng Bát Sứ và Bát Đàn có hàng phở ngon, có cửa hàng cà phê của nghệ sĩ Như Quỳnh chỉ là một phố nhỏ, không hơn một cái ngách bao nhiêu, nên ít người chú ý.
 
                      
                                                                                Phố Hàng Đào thời xưa.
 
                     
                                                                 Phố Hàng Đào ngày nay. (Ảnh qua hanoimoi.com.vn)
Lạ một điều, cơm là món ăn hàng ngày, mà không có phố Hàng Cơm, nhưng lại có phố Hàng Cháo (vẫn còn ở gần Văn Miếu). Hàng Bột nay là phố Tôn Đức Thắng, một nẻo thông ra hướng Tây Nam, có thể đi đến tỉnh Đơ (Hà Đông) rồi lên xứ Đoài, thăm thủy điện sông Đà.
 
Gừng cay muối mặn, một đời người phải ăn bao nhiêu muối mặn và dân tộc ta biết chế biến ra bao nhiêu loại mắm, vì thế mà Hà Nội không thể thiếu phố Hàng Mắm, phố Hàng Muối.
Có những phố đã mất tên xưa cũ, chỉ còn vấn vương niềm nuối tiếc dư âm. Trăm năm nữa, ai quên, ai nhớ? Giống như lớp trung niên ngày nay có lẽ không ai còn biết phố Hàng Giò ở đâu. Xin thưa đó là quãng đầu phố Bà Triệu ngày nay, cùng với Hàng Khay, Tràng Thi mà thời còn tàu điện, anh soát vé bao giờ cũng hô to câu “Hàng Giò đây, có ai xuống không” khi tàu đỗ lại bên con tháp Hoà Phong tuy nhỏ bé nhưng lại cổ kính, thầm nói trăm nghìn điều cần nhớ của người Hà Nội.
 
Hàng Giò ấy có liên quan gì với nghề làm giò chả ước Lễ không? Không biết. Hay là có dính dáng đến câu “giò Chèm nem Vẽ” không? Cũng không còn ai chứng minh, giải thích. Chỉ biết rằng tàu điện đã không còn, tên phố xưa càng mất hút, và những hồn Hà Nội bao thời chắc chỉ còn thẩn thơ cùng hơn 40 cây liễu xoã tóc những chiều thu bên gương nước soi vào kim cổ đoạn trường như thơ Bà Huyện Thanh Quan…
 
Cùng chung số phận với phố ấy, cũng không còn ai biết phố Hàng Cau và phố Hàng Chè lẩn khuất hay hiện diện chốn nào? Hàng Cau chính là đầu phố Hàng Bè, nơi gần bến sông, nơi thuyền bè tấp nập bốc hàng lên bến. Khoảng những năm 30- 40, vợ nhà văn Nhất Linh còn có cửa hàng buôn cau ở số nhà 15 Hàng Cau. Cho đến năm 1954, mới thay đổi chủ vì họ Nguyễn Tường đi vào miền Nam hết. Còn phố Hàng Chè, chè để uống chứ không phải chè ngọt nấu bằng đường, thì chính là đoạn cuối phố Cầu Gỗ, quãng đầu phố Đinh Liệt, nơi còn thông thẳng ra bờ hồ Gươm, có hiệu sách Nam Ký và toà báo Đông Tây. Nay tòa nhà “Hàm cá mập” đã sừng sững chắn ngang, đè lên góc phố này, và Hàng Chè ấy cũng không còn tăm tích.
 
                       
                                                       Phố Hàng Cá ngày nay. (Ảnh qua 36phophuong.vn)
 
Hàng Cá vẫn còn, ăn từ phố Nguyễn Siêu sang, qua ngã tư Hàng Đường, Hàng Ngang. Hàng xóm của phố Hàng Cá là phố Hàng Sơn, một phố khá đặc biệt, làm ra một nét rất riêng Hà Nội. Hàng Sơn đã bị (hay đã được) đổi tên thành phố Chả Cá vì có món ngon tuyệt vời, món độc đáo Hà Thành mà ta còn tra cứu được tác giả là nhà họ Đoàn, ở số nhà 14, nay đang còn hàng chả cá Lã Vọng, nơi tao nhân mặc khách hẹn hò nhau những khi trời đất đìu hiu thu muộn, để nhâm nhi miếng chả cá lăng, ngọn rau thìa là, chút mắm tôm chanh thơm lựng, ngụm rượu làng Vân tê tê bay bổng. Dù rằng ông Lã Vọng ngàn xưa ngồi câu cá mà dây câu không có lưỡi câu, ông câu thời thế và danh vọng chứ không mong câu lấy cá, không như biểu tượng của hàng chả cá là chiếc cầu câu có con cá mắc lưỡi câu. Cũng là nói vui, chứ không “hại gì cho hoà bình thế giới” vì một con cá đã mấy nghìn năm.
 
Có Hàng Khoai đi cùng Hàng Đậu, đương nhiên không thể thiếu phố Hàng Gạo, đầu tiên ở trước cửa chợ Đồng Xuân, sau chuyển ra gần bờ sông, thành phố Chợ Gạo, có nhà tắm công cộng duy nhất, nay lên cao tầng, thành trụ sở một ngân hàng.
 
                       
                                                    Phố Hàng Đường ngày nay. (Ảnh qua nguoihanoi.com.vn)
 
Có cay đắng mặn mòi, thì có thể thiếu được ngọt ngào chăng? Hàng Đường còn kia, từng là phố buôn bán đủ thứ bánh kẹo, nhất là tết Nguyên đán có mứt bí, mứt sen, tết Trung thu có bánh nướng, bánh dẻo, cả người Việt Nam và người Hoa kiều sản xuất. Có nhiều thời gian, đi qua đây là thơm nức đến ngạt ngào hương của va ni, của hoa bưởi, của bột khảo, của thảo quả và bao nhiêu món ngon lành chờ đợi cái lưỡi con người, dù không phải là bích quy hay ga tô, không phải xúc cù là hay kẹo sữa, kẹo rượu nho… mà chỉ là bánh kẹo ngọt ngào thuần Việt.
 
Con người phát sinh ra lửa có lẽ là phát minh vĩ đại nhất, vĩ đại muôn đời. Ngọn lửa cho ta thành người vì ta có món ăn thức uống, khác hẳn mọi loài cầm thú hoang dại. Hà Nội có một phố Hàng Than còn có con dốc vượt lên triền đê sông Hồng, từng là bến Đông Bộ Đầu, nơi Yết Kiêu cắm sào chờ Hưng Đạo Đại Vương khi triều đình phải rút khỏi kinh thành, chống giặc. Đó là nơi bán, nơi buôn, nơi dỡ từ thuyền lên những bao, những giỏ, những gánh than hoa, than kíp lê… cho lồng ấp chân công chúa, thiếu phụ giàu sang, cho chiếc bàn là như tàu thuỷ, cho lò đun nước pha trà buổi sớm… Và đó cũng là than dưới gầm giường sưởi đủ trăm ngày cho sản phụ và than kíp lê cho lò rèn, thợ rào ở những phố Hàng Sắt, Hàng Bừa, Cổng Đục kia và bao ngả gần xa khác làm ra chiếc liềm, chiếc lưỡi cầy, bộ răng bừa, con dao bổ cau, dao phay thái phở… Hàng Than nay có nhà bánh cốm Nguyên Ninh của cụ Tuất lừng danh Nam Bắc, nơi sinh ra nhạc sĩ Duy Quang, và bánh cốm Nguyên Ninh là ngòi pháo châm cho nổ tung hàng ba bốn chục nhà làm bánh cốm khác khắp phố Hàng Than hiện đại.
 
Hàng Điếu nối Hàng Cót với Hàng Da, không còn ai bán điếu, từ điếu bát điếu cày đến điếu ống hoặc cái nõ điếu bán riêng, mà đã là phố bán mứt hạt sen và trà Thái, trà Phú Thọ được mệnh danh là trà Tân Cương Thái Nguyên tuốt tuột. Tiền nào của nấy, người tiêu dùng, cụ thể người uống trà biết lắm chứ, nhưng tranh luận hơn thua làm gì cho mệt.
 
                       
                                             Phố Hàng Rươi giờ lại trở thành chợ hoa, cả hoa thật lẫn hoa… giả.
Hà Nội không có món rươi tươi thơm lừng vị vỏ quýt thìa là vào mùa thu, cụ thể là “tháng Chín đôi mươi, tháng Mười mùng năm”, rươi từ Hải Phòng về cho nhà nhà thơm nức, cho đồ đệ lưu linh ngất ngưởng say sưa…nhưng vẫn có một phố Hàng Rươi cạnh ngõ Chè Chai, đầu phố Hàng Lược, nơi thành chợ hoa lừng danh mỗi dịp xuân về. Nay phố này hầu như không còn ai buôn rươi nữa, mà rươi đã bán rong mỗi mùa, với tiếng rao đúng giai điệu, tiết tấu, ngôn từ, ngàn người như một, trăm năm vẫn thế, kỳ tài thay là tiếng rao kẻ chợ ấy, Hàng Rươi nhỉ?
 
Hà Nội từng có hai phố Hàng Gà cơ đấy. Một nối với Hàng Cót, còn một là ở phía Nam, gọi là dốc Hàng Gà, đi qua cái chợ chỉ họp về chiều, nay là chợ Hôm Đức Viên, và Hàng Gà này cũng phải thay tên thành phố Huế, còn cái chợ chuyên bán gà hay con tôm con tép, quả mướp mớ rau ấy thì bị đồ xuống chợ Đuổi, đúng hơn là bị Đuổi, nên chợ kia mới mang tên chợ Đuổi, nay còn dư âm tên phố cũ…
 
                      
 
Có hai thuyết về mấy con ngõ nhỏ: Ngõ Hàng Thịt. Tại sao lại thế, trong khi có Hàng Cá, Hàng Bột, Hàng Gạo, Hàng Khoai, có cả Hàng Dầu để cho người ăn chay và để thắp đèn những khi trời tối, mà Hàng Thịt với một trong những nhu yếu phẩm hàng ngày lại bị coi thường? Phải chăng vì dân ta quen với rau dưa, nên mới có cụm từ “con cá lá rau” mà không phải là “con cá mớ thịt”? Có người cho rằng ngõ Hàng Thịt là ngõ Hai Bà Trưng, gần phố cửa Nam, người khác cho rằng ngõ Hàng Thịt là tên ngõ Đông Thái, đầu Hàng Buồm ngày nay. Xin tồn nghi, hạ hồi các nhà nghiên cứu sẽ phân giải tỏ tường. Còn như ta biết, ngày nay Hà Nội đâu có thể thiếu thịt hằng ngày. Các chợ lớn, chợ xanh, chợ cóc, các mẹt thúng bán rong, bán cho từng nhà quen không cần rao bán thành tiếng… đâu chả có, nhà ai chả cần.
 
Có một phố hơi lạ. Đó là phố Hàng Chuối. Phố này mang tên ấy nhưng chưa hề là cái chợ bán chuối, dù bán buôn hay bán lẻ. Nguyên khu đất này là bãi hoang, chỉ trồng chuối để lấy quả, thân cây cho voi ngựa của nhà vua, phủ chúa ăn mà thôi. Đến những thập niên đầu thế kỷ XX, nhà cửa mới mọc lên và cái tên cũ bỗng thành tên chính thức.
 
                      
 
Như vậy, ta thấy có đến 24 phố có chữ Hàng có liên quan đến chuyện ăn uống hàng ngày, vừa thiêng liêng vừa trần tục, vừa thanh tao văn hoá vừa tầm tã mồ hôi…
Có tên phố mất đi, có tên phố mới sinh ra hoặc được thay thế. Đó cũng là qui luật tất yếu của cuộc đời. Chỉ mong sao, mỗi đổi thay đều nên cân nhắc kỹ càng để đời sau không trách cứ là chúng ta đã phá vỡ mất những điều quí báu (như Hàng Đũa chẳng hạn). Trước khi kết thúc bài này, có lẽ xin mời bạn ghé thăm một ngõ nhỏ chi chít hàng cà phê, đông nghịt khách nhâm nhi. Đó là ngõ Hàng Hành, từ Bờ Hồ Gươm ăn thông sang Hàng Trống qua ngõ Bảo Khánh, có các món ăn uống nhiều không kém phố ẩm thực Tống Duy Tân và ngõ Hàng Bông Lờ…
                                                                                                                                                        Tác giả: Băng Sơn

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Từ số chết đuối đến đại phú ông:      . Chịu được khổ mới thành được đại    . Làm sao để đánh bại kẻ thù của thành

   Thiện ác trong một niệm, vận               sự: Thử thách của Thượng Thiên           công  đang “nằm vùng” trong chính 

            mệnh hai tầng trời                                 không phải ai cũng biết                               chúng ta – Sự nghi ngờ?

      NO PHOTO                                                   NO PHOTO

 

Tại sao người xưa nhận định vận mệnh con người không         Mạnh Tử giảng: “Thiên tương hàng đại nhâm vu tư nhân        Sự nghi ngờ có thể được hiểu là sự không chắc chắn, hay 

thể thay đổi được, lại vừa cho rằng có thể thay đổi được?         dã, tất tiên khổ kì tâm chí, lao kì cân cốt, ngạ kì thể phu,         nói cách khác, nó chứng minh sự thiếu tự tin. Mà chìa

Bởi vì người xưa giảng nhân quả báo ứng, do vậy thiện            không phạp kì thân, hành phất loạn kì sở vi, sở dĩ...động          khóa của một cuộc sống hạnh phúc và thành công là 

ác trong một niệm, vận mệnh hai tầng trời.                                  tâm nhẫn tính, tằng ích kì sở bất năng”.                                     chúng ta phải tin vào chính mình.

 

. "Không tốn một xu" nhưng thương     . Một lái xe taxi ở New York, ngày nọ          . Mọi tham vọng của Trung Quốc 

    hiệu vẫn “ngon”.  Bạn có biết                       nhận được cuộc gọi xe của                          đều đã nằm trong “tầm

            cách nào không?                                        một vị khách kỳ quái…                                        ngắm” của Mỹ

                              NO PHOTO                        NO PHOTO

 

 Bất kể doanh nghiệp to hay nhỏ, bạn đều có thể tận dụng         Tôi miên man suy tư, nếu như lúc đầu tôi không đợi bà ấy?        Phó Tổng thống Mỹ cho biết, các hoạt động của Trung 

7 cách sau để xây dựng thương hiệu một cách hiệu quả              Nếu như lúc đó tôi thấy không có ai, liền lập tức bỏ đi,              Quốc như “ngoại giao bẫy nợ”, thương mại “không công

và tiết kiệm ngân sách. Có thể nói, đây là 7 bí quyết xây              thì bà ấy sẽ làm thế nào?                                                                bằng”  nhằm mở rộng ảnh hưởng, đã được đưa vào 

dựng thương hiệu tích cực dành cho mọi                                                                                                                                                 “tầm ngắm” của Hoa Kỳ, theo PTI.

 

 Có thể bạn đã bỏ lỡ

 

. Lũ cuốn, lở núi, đường hư…chúng ta đổ lỗi cho trời. Vậy các ‘sếp’ xưa            . Người tử tế Park Hang-seo cùng lời nhắn nhủ cho tất cả: Tiềm

                                                                    ứng xử thế nào trước thiên tai?                                                                      năng của đất nước này là vô hạn

.Chữ “uri” của người Hàn, chữ “nghĩa” của người Việt ta:  Sao phải     . Chuyện về người trinh nữ 2018 năm trước với sự ra đời  của Chúa 

                                    nhờ   đến ông Park Hang- seo, chúng ta mới nhớ?                                                      Jesus và truyền thống tặng quà Giáng Sinh

. Tìm thấy mảnh đất “long hổ cùng chầu” táng tổ tiên.  Dòng họ                      . Có một người đàn ông thuộc về một…thế giới khác ở Quảng

                                                                                  Vũ nổi danh đất Việt                                                                                               Nam như thế (P.3)

. Một bí mật về sức mạnh lớn hơn tất cả  trong lá thư của Albert              . Mặt trái của khoa học và thói tự phụ của con người:  Để chúng ta 

                                                                Einstein gửi con gái, bạn có biết?                                                            đừng mãi bảo rằng “phản khoa học”.

. Chuyện “đại ca hè phố” Tấn Beo  và tình người của chàng nghệ sĩ      . Đường đời không có kẻ thù –Một bài học đáng giá ngàn vàng từ cuộc đời Tư Mã Ý 

. Để con cháu trở nên thông thái hơn và thành công hơn,  người      . Tò mò một chút: Gia đình các đời Tổng thống Mỹ  được & không được

                                                        Do Thái đã dạy con như thế nào?                                                                                         làm gì trong Nhà Trắng?

. Để “mọi vật xung quanh không rơi vào bóng tối”,  hãy nghe tỷ phú         . Trở lại vụ án Lệ Chi viên và nỗi oan thấu trời Nguyễn Trãi : Ai thật sự là 

                                                      Lý Gia Thành chia sẻ 4 điều vứt bỏ                                                                                  hung thủ giết vua Lê Thái Tông ?

. Để trở nên quyến rũ hơn trong mắt đàn ông, các mỹ nhân                     . Chuyện về người phụ nữ duy nhất trong lịch sử  chỉ muốn trở thành bậc 

                                                                Trung Hoa xưa đã làm gì?                                                                                  “mẫu nghi thiên hạ”, sinh ra vua

  . Ngẫm hành trình sinh mệnh của cá hồi,  nghĩ về cuộc đời                         .Chỉ dành cho những gia đình giàu có:  Bí quyết gì để một gia tộc

                                                                                 của…tôi và bạn                                                                                                     hưng thịnh suốt 800 năm?

 .Lời khuyên của một triệu phú  về cái giá của… sự giàu có                                  . Thường xuyên nuốt nước bọt,  Hoàng đế Càn Long trường thọ hơn ...

. “Từ bây giờ đừng kêu cha ra mở cửa cho con nữa”:  3 câu chuyện             . Nỗi lo không của riêng ai: Một thế hệ không đọc sách  là một thế hệ 

                                                                        khiến ta thiện lương hơn                                                                                                             không có hy vọng

.Bạn muốn sử dụng phong thủy để cải biến vận mệnh?  Liệu bạn đã       . Dẫu được biết đến là bài thơ thần của Lý Thường Kiệt,  nhưng tác giả 

                                                           vận  dụng phong thủy đúng cách?                                                     “Nam quốc sơn hà” vẫn còn là một dấu hỏi…

.“Nhân sinh có mệnh, phú quý do Trời”.  Vậy ai cai quản phúc phận...  . Nơi an táng Đại tướng Võ Nguyên Giáp  là huyệt Đại Cát, “tụ khí tàng phong” 

. “Điều độ chỉ dành cho những ai hèn nhát”  – Lời nhắn nhủ                       . Giải mã về sự thông minh & tài kinh doanh của người Do Thái 

                                            của một triệu phú ở thung lũng Silicon        . Sơ hãi - Bạn đồng hành của thất bại

  . Hai vùng đất phát đế vương  nổi tiếng nước Nam                          . Tài năng số mệnh may rủi.... Điều gì giúp bạn thành công?

. Tại sao nhiều người phải vất vả làm việc kiếm tiền, trong                 .“Mối quan hệ gia đình độc hại” –  Một lý giải vì sao chúng ta mãi 

                 khi với một số khác thì việc làm giàu hết sức dễ dàng?                                                                                                        không trưởng thành 

. 5 bài học kinh doanh sâu sắc  từ…Tam Quốc Diễn Nghĩa                     .Trên đời này, vì sao có những người thường  xuyên gặp vận rủi?      

.Cá chép vì sao ngàn năm  vẫn không thể ‘hoá Rồng’?                                 .Ngôi mộ hàng xóm của Tổng thống Mỹ  và câu chuyện thức tỉnh thế giới

. Ngôi mộ trời cho kết phát  cho họ Trịnh 8 đời làm chúa                                 . Một câu nói của người Hàn Quốc và cái thiếu của tất cả chúng ta

. Thiên hạ, còn chỗ nào cho bạn                                                       . Giai thoại về ngôi huyệt mộ  phát tích nhà Trần 

 . Nghĩ lớn để thành công lớn - Được không?                              . Người giàu & người nghèo - Họ khác gì nhau?