HỘI KHOA HỌC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC - NHÂN TÀI VIỆT NAM - TP. HỒ CHÍ MINH

Chuyện vị trạng nguyên xứ Nghệ chỉ thích…làm dân,
nhưng vẫn sẵn sàng giúp Vua khi vận nước lâm nguy
 
          (9.2.2019) Trạng nguyên đất Việt nổi tiếng thần đồng không ít. Tuy nhiên một vị thần đồng đỗ trạng rồi lại không làm quan mà chỉ muốn làm dân, nhưng vẫn góp công lớn trị quốc, đánh đuổi giặc ngoại xâm, thì chỉ có trạng nguyên Bạch Liêu.
 
Đỗ trạng lại không ra làm quan
Bạch Liêu sinh năm 1236 ở làng Thanh Đàm, xã Nguyễn Xá, huyện Đông Thành, phủ Diễn Châu (nay thuộc Diễn Châu, Nghệ An), trong một gia đình nhà nho nghèo. Cha ông làm nghề dạy học bốc thuốc, là người “tích phúc truyền gia”, lấy nhân nghĩa làm gốc.
Bạch Liêu nổi tiếng thần đồng từ nhỏ, 6 tuổi biết đọc, 7 tuổi biết làm thơ, 8 tuổi làm được văn, đến khi 15 tuổi thì danh tiếng thần đồng đã truyền đi khắp nơi. Tương truyền “ông có trí nhớ dai chẳng ai bằng, có cặp mắt lóng lánh, nhãn quan thần lực đọc sách 10 dòng trong nháy mắt”.
 
                         
                                                                Thần đồng người xứ Nghệ. (Tranh minh họa)
Sách Đại Việt sử ký toàn thư cũng có ghi chép rằng:
Tháng 3, mở khoa thi chọn học trò, ban đỗ kinh trạng nguyên Trần Cố, trại trạng nguyên Bạch Liêu; bảng nhãn (khuyết tên họ); thám hoa lang Hạ Nghi; thái học sinh 47 người, xuất thân theo thứ bậc khác nhau.
Liêu người Nghệ An, tính thông minh nhớ lâu, đọc sách ngàn dòng một mạch.
Bạch Liêu thi đỗ trạng nguyên năm 1266, tuy nhiên khác với các trạng nguyên khác, ông từ chối làm quan, xin được về quê để phụng dưỡng mẹ và giúp đỡ bà con lối xóm.
Hiện nay trong dân gian vẫn còn câu vè về cảnh trạng nguyên Bạch Liêu vinh quy bái tổ:
Trạng nguyên đệ nhất tam khôi
Nhất danh, nhất giáp, đầu ngôi bảng vàng
Mũ rồng áo tía vua ban
Lọng xanh đi trước, lọng vàng theo sau…
Giúp trị quốc, chuẩn bị đánh giặc
Khi ấy Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải được trao trấn thủ Nghệ An, quê hương của Bạch Liêu. Mến trọng tài đức của vị trạng nguyên, Trần Quang Khải mời ông làm môn khách trong nhà. Hai người thường xướng họa thơ phú, đàm đạo văn chương rất tâm đắc. Dần dần Trần Quang Khải coi Bạch Liêu là người thân tín, để ông tham gia bàn việc quân, việc nước.
Vào thời điểm này, Đại Việt đã một lần đánh bại sự xâm lăng của quân Mông Thát vào năm 1258, nhưng dã tâm của giặc không hề tàn lụi. Quân Mông Thát đang dồn dập tiến đánh nhà Tống, đồng thời gây áp lực ngoại giao lên Đại Việt, và chuẩn bị một cuộc chiến nhằm phục thù. Trần Quang Khải chia sẻ những nỗi lo về cuộc chiến sắp tới này với Bạch Liêu cùng các môn khách khác.
Nhận thấy đất Hoan Diễn thuộc Nghệ An là nơi đất đai trù phú, phù hợp để xây dựng thành một hậu phương vững chắc nếu có cuộc chiến với quân Mông Thát, nên Bạch Liêu đã suy nghĩ viết ra “Biến pháp tam chương”, nêu ba việc mà Đại Việt cần làm là:
 
                             
                                                                             Trạng nguyên Bạch Liêu trình bày
                                              “Biến pháp tam chương” cho Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải.
 
          Về tuyển quân: Kiểm tra dân số, biên hết vào sổ nhân khẩu. Chiêu mộ tráng đinh sung vào quân đội đủ 10 vạn; chia làm nhiều phiên thường xuyên luyện tập võ nghệ, phép đánh trận để khi cần sẽ dùng đến. Mặt khác lập các xưởng rèn đúc vũ khí để trang bị cho binh lính.
          Về lương thực: Khuyến khích các vương hầu, quan tướng lập điền trang rồi chiêu tập dân nghèo, người không có ruộng và đưa gia nô vào canh tác, khai khẩn để có thêm lương thực, của cải. Làm đường thiên lý từ Thanh Hóa vào đến dãy Hoành Sơn, cứ 20 dặm lại lập kho chứa thóc và binh khí.
         Về sách lược đối với phía Nam: Củng cố các đồn binh ở biên giới phía Nam Nghệ An (tức đất Hà Tĩnh ngày nay) đồng thời cho nông dân về khai khẩn đất bỏ hoang của người Chiêm Thành. Khai hoang tới đâu, cho dân lập làng tới đó, vừa mở thêm bờ cõi vừa cảnh giác với quân địch.
Trần Quang Khải xem xong “Biến pháp tam chương” của Bạch Liêu thì tấm tắc khen hay và lập tức thi hành ngay kế sách. Ông cùng anh mình là Trần Quốc Khang đưa nhiều gia nô đến lập điền trại, thực hiện đúng theo “Biến pháp tam chương”.
Sau 5 năm (1266 – 1271), vùng đất Hoan Diễn trở nên trù phú và giàu có, lương thực dư dả, lại có sẵn 10 vạn quân dự bị được luyện tập thường xuyên và sẵn sàng xung trận. Nơi đây trở thành hậu phương vững chắc cho một cuộc chiến với quân Mông Thát nếu nó xảy ra. Triều đình khen ngợi Trần Quang Khải vì công lao này.
Năm 1271, trước sức ép về ngoại giao của quân Mông Thát, triều đình gọi Trần Quang Khải về kinh thành giữ chức Thái Uý. Trước khi đi, ông dặn dò kỹ lưỡng nhờ Bạch Liêu giúp đỡ các quan thực hiện đúng theo “Biến pháp tam chương”. Về kinh thành rồi Trần Quang Khải vẫn giữ liên lạc trao đổi với Bạch Liêu.
 
Hiến kế đánh bại giặc khi giang sơn lâm cảnh “nghìn cân treo sợi tóc”
Năm 1285, quân Nguyên Mông xâm lược Đại Việt lần thứ 2. Trấn Nam Vương Thoát Hoan đem 50 vạn quân từ Bắc đánh xuống, quân Đại Việt phải tạm rút, vừa đánh vừa lùi nhằm bảo tồn lực lượng, tiêu hao quân địch.
Trước đó, Toa Đô đã từng dẫn 20 vạn quân theo đường biển đánh Chiêm Thành, nhưng vừa bị bão lại bị viện binh của Đại Việt và quân Chiêm Thành cùng phối hợp chặn khiến tiến thoái lưỡng nan. Nay quân Nguyên lệnh cho Toa Đô dẫn quân theo đường biển từ phía Nam đánh lên, nhằm tạo thành thế gọng kìm xiết chặt Đại Việt.
 
Toa Đô đưa đại quân đổ bộ vào Quảng Bình rồi tiến đánh Nghệ An. Trần Nhật Duật đưa quân chặn lại nhưng phải rút lui vì thế giặc rất mạnh.
Đất Hoan Diễn của Nghệ An trong kế hoạch là hậu phương để đánh giặc, nay tình thế bất ngờ trở thành tiền phương khi đại quân Toa Đô từ hướng Nam kéo đến. Trong hoàn cảnh cấp bách đó, Trần Kiện trấn thủ Nghệ An lại đưa toàn bộ gia quyến ra đầu hàng giặc, thậm chí còn chỉ điểm cho quân Nguyên khiến Đại Việt thiệt hại rất nhiều.
 
                      
                                                              Bạch Liêu viết tấu về tình hình tại Hoan Diễn.
Trong lúc giang sơn lâm vào cảnh nghìn cân treo sợi tóc, vua Trần nhận được bản tấu của Bạch Liêu về tình hình vùng đất Hoan Diễn, phân tích rõ ràng điểm mạnh yếu, từ đó hiến kế đánh quân Nguyên. Đồng thời Bạch Liêu cũng nói rằng Hoan Diễn đã sẵn sàng mười vạn quân dưới cờ.
Vua Trần Nhân Tông đọc rất vừa ý, phê vào bản tấu của Bạch Liêu như sau:
Cối Kê cựu sự quân tu ký
Hoan Diễn do tồn thập vạn binh.
Ý vua Trần muốn nhắc lại về chuyện Việt Vương Câu Tiễn bị Ngô Vương Phù Sai đánh bại, phải đem 5.000 quân rút về Cối Kê, củng cố lực lượng, rồi sau này đợi thời cơ giành chiến thắng, giết Phù Sai. Vua Trần ví 10 vạn quân ở Hoan Diễn lúc bấy giờ cũng giống như 5.000 quân ở Cối Kê khi xưa.
 
Vua Trần cử Trần Quang Khải đến Nghệ An để cầm cự với giặc. Khi ông tới đã mời Bạch Liêu vào doanh trại để bàn việc quân. Bạch Liêu đã phân tích tình hình, chỉ ra kế sách cho Trần Quang Khải, nhờ đó quân Đại Việt có nhiều trận đánh trả quyết liệt, đặc biệt là trận thắng lớn ở bãi Sa Nam, huyện Nam Đường, khiến quân Toa Đô bại trận và sa lầy.
 
Theo sử sách thì đội quân Toa Đô tiến đánh trong tình trạng thiếu lương, trong khi đó Nghệ An vốn là hậu phương rất dồi dào lương thực. Điều đó cho thấy quân Đại Việt đã chuẩn bị bảo vệ tốt quân lương, không để rơi vào tay quân Nguyên.
Những kế sách của Bạch Liêu đã góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của Đại Việt.
 
Sau khi Đại Việt chiến thắng, trong số những người được ban thưởng có Bạch Liêu, nhưng ông đã từ chối mọi tước vị cũng như vật phẩm. Bạch Liêu về quê dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho người dân. Sau đó, ông di cư ra Bắc sống ở làng Nghĩa Lư, huyện Thanh Tâm, xứ Hải Đông (nay là Hải Dương).
*****
Đỗ trạng lại không ra làm quan mà chỉ muốn làm dân thường, nhưng khi đất nước nguy nan thì Bạch Liêu vẫn góp công lớn trong việc trị quốc, đánh đuổi giặc ngoại xâm. Chí hướng của trạng nguyên Bạch Liêu một lần nữa cho thấy rằng, đạo học cao nhất của người xưa không nằm ở chỗ công danh lợi lộc, mà nằm ở việc nỗ lực trở thành bậc Thánh hiền, hoặc ít nhất cũng làm người quân tử, chứ không phải là kẻ tiểu nhân phàm tục.
 
Tưởng nhớ
Trạng nguyên Bạch Liêu mất ngày 24 tháng giêng năm ất Mão (1315), thọ 79 tuổi. Sau khi ông mất, ở Nghĩa Lư và quê ông đều xây đền thờ phụng. Do có công với đất nước, ông đã được các triều Lê, Nguyễn sắc phong Thần mộ. Triều đình phong ông làm Phúc Thần, hiệu là “Dương cảnh Thành Hoàng Đại Vương”.
 
                      
Nhà thờ Trạng Nguyên Bạch Liêu tại xóm Thanh Đà – Mã Thành – Yên Thành – Nghệ An
 
Hiện nay tại đền thờ trạng nguyên Bạch Liêu ở làng Nguyễn Xá, huyện Yên Thành, Nghệ An vẫn còn lưu giữ đôi câu đối:
Sinh tiền bất dĩ Đông A đế,
Một vị năng vi Nguyễn Xá thần.
Nghĩa là:
Sống không nhận quan tước của vua Trần,
Chết làm phúc thần của làng Nguyễn Xá.
 
                     
                                                                             Mộ trạng nguyên Bạch Liêu.
                                                                                                                                                                     Trần Hưng

Tin cùng chủ đề

Có thể bạn quan tâm

 

. Thường nghĩ khác phần đông còn lại,  . “Anh ngày sau phú quý không thể nói  . Hồ Con Rùa Sài Gòn:  Hơn trăm

     nhưng bạn có biết,  những người          hết,  chỉ tiếc…”: Chuyện những lời              năm vui buồn cùng thế sự

     thành công ấy, họ nghĩ gì không?             tiên tri về Đinh Tiên Hoàng

           NO PHOTO                          NO PHOTO                        NO PHOTO

 Những người cực thành công vẫn luôn nghĩ khác và hành            Vua Đinh Tiên Hoàng, người sáng lập triều đại nhà Đinh        Sài Gòn vốn đã ồn ào bởi là chốn đô hội phồn hoa, lại

động khác so với người bình thường. Tuy mỗi người có cách          ở ngôi 12 năm (từ đầu năm 968 đến cuối năm 979) thì           càng “ồn ào” hơn bởi lòng người, thế sự. Giữa những

nghĩ, cách làm khác nhau nhưng đây chính là những suy               bị sát hại, nguyên nhân cái chết được bàn cãi rất nhiều          ồn ào đó, cùng với Dinh Độc Lập, hồ Con Rùa là một

nghĩ chung - yếu tố định hình cho những việc làm của họ.             trong lịch sử. Đây là một trong những nghi án lớn nhất....          trong những nơi ẩn chứa trong mình những...

 

. Người Do Thái thông minh ai cũng biết,  .Ôm 100 ngàn đô la chờ người đánh     . Lúa tím gạo đen –Sự khởi đầu

  nhưng  cha mẹ họ đã làm gì để thúc             mất để trả lại,  cô gái nghèo đã             của dòng gạo thảo dược độc 

   đẩy sự thông minh vượt trội đó?                               thay đổi cuộc đời                                    đáo ở Vĩnh Long

      NO PHOTO                        NO PHOTO                        NO PHOTO

 Ai cũng biết người Mỹ đoạt giải Nobel nhiều nhất thế giới      “Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất          Từ 1kg lúa giống thảo dược, hộ bà Lê Thị Nga đã nghiên 

nhưng ít ai biết được rằng, dù chỉ chiếm 2% dân số Mỹ           hương thơm. Người trong lòng có một đóa hồng,              cứu, tìm tòi, học hỏi nhân giống và sản xuất gạo thảo 

nhưng lại có đến 27% nhà khoa học của ...nước này               cuộc đời sẽ là một biển hoa”.                                                   dược theo  hướng hữu cơ với số lượng lớn mang lại thu

đoạt giải Nobel là người Do Thái. Dân tộc Do Thái ...                                                                                                                       nhập hàng trăm triệu đồng/ha/năm.

 

* Có thể bạn đã bỏ lỡ 

 

. Mua một được 4, bán một được ….độc quyền:  Tất cả chỉ có thể là E – PAY

. Alexander Đại đế và 3 di nguyện cuối đời:  Hơn 2300 năm                        .Ba thập kỷ bực bội và “chịu đựng đủ rồi”: Con đường  từ Donald 

                                                                              rồi vẫn còn nguyên giá trị.                                         Trump doanh nhân trở thành Trump tổng thống

 .Vì sao người Do Thái không tin  "không ai giàu ba họ"?       .Có một người đàn ông thuộc về một..thế giới khác ở Quảng Nam như thế(P7)  

. Giáng sinh, bàn chuyện niềm tin: Chúng ta được và mất gì  nếu tin          . Trong cõi u minh, có một đôi mắt  đang dõi theo từng ý từng 

                                                               hoặc không tin vào thần thánh?                                                                                              niệm của chúng ta

. Chúng ta đã sai rồi, hỡi người Việt mến yêu. Vẻ đẹp của người Việt         . Về cuộc "trốn chạy" của 152 đồng bào đến Đài Loan : Trăm đường 

                                                                  chúng ta đâu phải là như thế                                                                                    trốn chạy, chung một tủi hờn

. Sự tử tế đang ở đâu giữa nước Việt chúng ta,  qua lời kể của             . Vì sao tháp chuông nhà thờ trong  trường Đại học Luật 

                                                                   một người “ở bển” mới về?                                                                         TP. HCM không bị phá hủy ?

. Câu chuyện về một sĩ tử ăn may nhất lịch sử khoa                                        .Một trưa hè trong showroom xe hơi và bà mẹ xin nước: 

                                                   cử Việt:   Bỏ bài thi trắng vẫn đỗ tiến sĩ                                                                Hai câu chuyện dân sales “phải” đọc

 . Nếu một mai sắp rời khỏi thế gian này,  bạn sẽ hối tiếc điều gì?        .Hãy tìm cách chạm vào…tiền kiếp,  để con sư tử hùng mạnh trong bạn ....

. Thời cổ đại, các mỹ nhân làm đẹp thế nào  khiến vua chúa ngẩn ngơ?   . Đọc lại Binh pháp Tôn Tử  để hiểu thêm 2 chữ “đợi chờ” của bậc thánh nhân.

. Cổ nhân bảo: “Sinh tử hữu mệnh, phú quý tại thiên”  - Những               . "Tôi đã cố gắng hết sức rồi nhưng tại sao vẫn không có gì?

                                                      lời  này có thực sự đúng không?                                                                                                Tôi phải làm sao?"... 

. Nhà kinh tế học người Rumani và câu chuyện  về một con                    . Khi bạn nghèo, hãy tiêu tiền cho người khác,  đừng tính toán nhiều, nhé ..

                                                   người thích trúng số là…trúng                   .Có lẽ bạn nên biết:  8 kiểu phúc tướng của người phụ nữ 

. Kẻ vô thần bệnh hoạn Hitler và lời giải cho câu hỏi:  Vì sao hắn             . Kẻ vô thần bệnh hoạn Hitler và lời giải cho câu hỏi: Vì sao hắn muốn

                                                  muốn xóa sổ “chủng tộc Do Thái”?                                                                                      xóa sổ “chủng tộc Do Thái”? (P2)

 .Câu chuyện truyền kỳ về cuộc đời cụ Tả Ao, nhà phong thủy          . Cuộc đời Vua Mèo và câu chuyện truyền kỳ về khu dinh thự trên 

                                                                      lừng danh đất Việt                                                                                            mảnh đất mu rùa ở Đồng Văn

. Không phải ở sắc đẹp mà là khí chất, hương vị.  Vậy, “hương vị”            .Không thua kém loài người, chim ưng có thể thọ đến 70 tuổi.  

                                                 gì làm nên một “người đẹp”?                                                          Nếu biết thêm vì sao, có lẽ bạn phải lặng im…xấu hổ

 . NGƯỜI GIÀU - HỌ ĐÃ LÀM GÌ?                                                               .Giải oan cho Mạc Đăng Dung:  Một góc nhìn khác về triều đại nhà Mạc.

.Nếu một ngày bỗng khó khăn chồng chất,  mong bạn hãy đọc              . Đừng tin họ         

                                                                       2 mẫu chuyện này rồi…tùy bạn.             .Người Mỹ giàu lên nhờ Giấc mơ Mỹ. Còn VN có thể giàu không....

. Mong muốn cuối đời của Thành Cát Tư Hãn  và cuộc gặp đáng                  . 6 bài học "đắt giá đến ngàn đời" từ Thành Cát Tư  Hãn  cho 

                            giá ngàn vàng với Trường Xuân Chân Nhân                                                                                                 những ai muốn làm sếp  

. Câu chuyện của lão ăn mày dưới đây,  một là ăn mày, hai là…          . Và bạn hỡi, đừng bao giờ  để cuộc đời mình phải nói… “giá như”    

                                                      dân sales, không thể không đọc            .Vì sao người Do Thái luôn thành công? 

  . Phong thủy - Đâu phải cần đến những ông thầy                           . Quý nhân, bạn là ai?  Và trong cuộc đời này, ai là   quý nhân của bạn?   

. Bạn có muốn bán được nhiều hàng hóa hơn không?         . Vì sao chúng ta thất bại?

 . Nỗi sợ thất bại - Một sai  lầm của con người                       .Giai thoại về ngôi mộ nhà họ “Ngô Đình” tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình 

. Bị thầy đuổi học vì “thiểu năng trí tuệ”, người mẹ đã biến          . Một góc nhìn, những câu hỏi, bạn sẽ thấy mình… đổi khác     

                                          cậu thành thiên tài vĩ đại nhất thế kỷ            . Lời khuyên của một người giàu 

Làm gì & vốn đâu - Hai câu hỏi của mọi đời người?           . Biến tấu để.... khác và ... bạn có thị trường